Του Γιώργου Λεκάκη
Το Μπορτιγκάλι[1] στην κεντροδυτική Σαρδηνία διαθέτει μια πολύ πλούσια και ποικίλη κληρονομιά αρχαιολογικών μνημείων από άποψη τυπολογίας. Υπάρχουν:
- 43 νουραγικες δομές (περίπου 10 με διαδρομο, οι άλλες «τύπου πύργου», απλές και σύνθετες),
- 10 domus / “ντουμους ντε τζάνας,”
- 3 ντολμέν, και
- ένας τάφος γιγάντων.
Το πιο σημαντικό μνημείο είναι σίγουρα η μεγαλοπρεπής νουραγικη δομή του Όρολο[2], που βρίσκεται σε πολύ πανοραμική θέση και στο κέντρο μιας περιοχής πλούσιας και σε άλλα ενδιαφέροντα ευρήματα. Αποτελείται από έναν κεντρικό διώροφο πύργο και ένα πρόσθετο διώροφο σώμα. Μια πρόσφατη αποκατάσταση ανέδειξε την όμορφη ελικοειδή σκάλα με 56 σκαλοπάτια, με την οποία μπορείς εύκολα να ανέβει στην κορυφή!
ΔΕΙΤΕ επίσης: Carrarzu Iddia και Tintirriolos: Οι Κρυμμένοι Θησαυροί του Bortigali, ΕΔΩ.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΣΑΡΔΗΝΙΑΣ, ΕΔΩ.
Αλλά νέα αρχαιολογική έρευνα που διεξήχθη από τις ιταλικές Αρχές εντόπισε έναν, προηγουμένως άγνωστο, μνημειώδη τάφο στο Carrarzu Iddia του Bortigali.
Η μεγαλιθική κατασκευή ανήκει σε μια ομάδα αινιγματικών ταφικών συγκροτημάτων της Εποχής του Χαλκού στο νησί, γνωστών ως «Τάφοι των Γιγάντων». Αυτοί κτίστηκαν κατά τον νουραγικό πολιτισμό, ως συλλογικές ταφές, που ξεκινούν γύρω στο 1800 π.Χ.
Η τεράστια τοποθεσία διαθέτει δύο πρωτονουραγικά, ή μεγάλες πέτρινες πλατφόρμες, έναν οικιστικό οικισμό, ένα ιερό πηγάδι και ένα εκτεταμένο νεκροταφείο.
Το πρόσφατα ανακαλυφθέν ταφικό μνημείο είχε διαφύγει της προσοχής των αρχαιολόγων μέχρι τώρα, επειδή ήταν καλυμμένο με… βλάστηση!
Ο τάφος κατασκευάσθηκε από μεγάλα τεμάχια ηφαιστειακού τραχείτη και περιέχει μια ευρύχωρη, ημικυκλική εξέδρα μπροστά από την είσοδο, όπου οι νουραγικοί λαοί τελούσαν τελετές για να λατρέψουν τους νεκρούς προγόνους τους.
Ο εσωτερικός ταφικός θάλαμος υποδιαιρείτο σε δύο επίπεδα, ένα αρχιτεκτονικό χαρακτηριστικό που σπάνια παρατηρείται σε παρόμοιους «Τάφους Γιγάντων». Οι αρχαιολόγοι ελπίζουν ότι η εξαιρετική κατάσταση διατήρησης του μνημείου, η σπάνια διώροφη διαρρύθμισή του και τα κεραμικά αντικείμενα που βρήκαν θα προσφέρουν νέες γνώσεις σχετικά με τις μεθόδους κατασκευής, την εξέλιξη των ταφικών πρακτικών και τη χρονολόγηση των πρώιμων φάσεων του Νουραγικού πολιτισμού.
ΠΗΓΗ: «Sardinia: A monumental Tomb of the Giants Discovered Near Macomer”, Finestre Sull’Arte, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 30.7.2026.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Δήμος – Pro Loco «Το Nuraghe Órolo», εκδ. Αρχαιολογικές Συνεταιριστικές Εκδόσεις, 1998.
- Λεκακης Γ. «Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις».
- Moravetti Alb. «Αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή Marghine-Planargia: το Marghine: μνημεία», εκδ. C. Delfino – Sassari.
- Floris Fr. (επιμ.) «Bortigali» στην Grande Enciclopedia della Sardegna, εκδ. Editoriale La Nuova Sardegna, Sassari, 2007.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Το Μπορτιγκάλι / σαρδηνιακά Bortigale είναι πόλη στην επαρχία Νουόρο στην αυτόνομη νησιωτική περιοχή της Σαρδηνίας Ιταλίας, 120 χλμ. Β. του Κάλιαρι, στους πρόποδες του τραχειτικού όρους Αγίου Πέτρου / Santu Padre. – Είναι μια από τις λίγες πόλεις στην Σαρδηνία που διαθέτει έναν λειτουργικό νερόμυλο.
Αναφέρεται από τα τέλη του 12ου αιώνα στο Condaghe S. Nicola di Trullas (άρθρα 80 και 283).
Εδώ ομιλείται μια διάλεκτος / παραλλαγή της σαρδηνιακής, η κεντρική ή κοινή λογγουδορεζική γλώσσα.
Η πόλη είναι γνωστή για τα τυριά Pecorino Romano, caciocavallo ή casizolu, το provolone, και το sa fresa ‘e attunzu (ένα μαλακό τυρί από αγελαδινό γάλα, με ειδική γιορτή που διοργανώνεται από την Pro Loco).
Υπάρχουν τρεις θρησκευτικές αδελφότητες / ενώσεις (αποκλειστικά από άνδρες) κάθε μία από τις οποίες είναι ιδιοκτήτρια της εκκλησίας με το ίδιο όνομα:
- Του Αγίου Σταυρού / Santa Croce (ιδρύθηκε το 1624), η αρχιαδελφότητα, των απλών ανθρώπων (rustici),
- Των Ψυχών (1777), των πλουσίων,
- του Ροδαρίου (1864) των ευγενών – ΠΗΓΗ: Διοικητικό μητρώο, 1839 και, Μητρώο Ποιμαντικών Επισκέψεων, 1661.
ΓΙΟΡΤΕΣ και ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ
Σημαντικότερη εορτη (αναφερόμενη από το 1606), με άθικτα τα παραδοσιακά της χαρακτηριστικά (με την «υποστήριξη» της από έναν ετησίως διοριζόμενο «εργάτη» / obriere) είναι της Παναγίας / Santa Maria de Sauccu. Ξεκινά στις 7 Σεπτεμβρίου κάθε έτους και τελειώνει στις 17 του ίδιου μήνα. Το πρωί της 7ης, δύο ξεχωριστές πομπές συνοδεύουν τα δύο ομοίωμα της Παναγίας στην εκκλησία στο ορεινό χωριό με το ίδιο όνομα (στον επαρχιακό δρόμο Campeda-Bolotana): η πρώτη αποτελείται αποκλειστικά από πιστούς πεζούς και μεταφέρει το μικρότερο ομοίωμα, Santa Mariedda. Η δεύτερη λίγες ώρες αργότερα, αποτελείται από περίπου 50 «αδελφούς» πεζούς, ντυμένους με λευκούς χιτώνες και 100 ιππείς (μερικοί από τους οποίους μεταφέρουν την Κυρία στις πλάτες τους, σε μια πρωτότυπη σέλα, την striglioni) και συνοδεύει το μεγαλύτερο ομοίωμα της Μάνας / Santa Maria Manna / Μεγάλης Μητέρας Θεάς. Την αναχώρηση και άφιξη (μετά από περίπου τρεις ώρες) των δύο πομπών υποδέχονται τυμπανα και χιλιάδες πυροβολισμοι τουφεκιών. Στο χωριό Santa Maria, που αποτελείται από περίπου 50 μουριστένους (θρησκευτικοι ερημίτες), γίνονται παραδοσιακο εννιαήμερο πανηγύρι. Στις 17 Σεπτεμβρίου, οι δύο πομπές επιστρέφουν. Το άγαλμα της Santa Maria Manna φτάνει στο Bortigali γύρω στο μεσημέρι και το βράδυ, μεταφέρεται από τους «συναδέλφους», σε όλες τις οικογένειες του χωριού και τελικως τοποθετείται στην εκκλησία της Santa Croce, συνοδευόμενο πάντα από τον χαιρετισμό των τυφεκιοφόρων.
Έπεται η γιορτή του Αγίου Αντωνίου / Sant’Antoni de su fogu (εορτάζεται το Σάββατο και την Κυριακή που ακολουθούν την «κανονική» 17η Ιανουαρίου) ανάβεται μεγάλη φωτιά («τούφα») σε κούφιο κορμο ενός μεγάλου δένδρου. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκη “Ηθη και έθιμα του αγίου Αντωνίου”, ΕΔΩ. Η γιορτή υποστηρίζεται από έναν obriere που ορίζεται ετησίως. Περιλαμβάνει διάφορες εκδηλώσεις καθ’ όλην την διάρκεια του έτους. Μετά τον διορισμό (κατά την διάρκεια της λειτουργίας της προαναφερθείσας Κυριακής) και την παράδοση («Αλλαγή σημαιών», τον Ιούνιο, για τον Άγιο Αντώνιο της Πάντοβα), η πρώτη δέσμευση του νέου obriere (συνήθως στα τέλη Σεπτεμβρίου) αφιερωνεται στην κοπή, συλλογή και την μεταφορά ξύλων στην πόλη, με τη νσυμμετοχή εκατοντάδων ανθρώπων. Το Σάββατο του Ιανουαρίου, την προηγούμενη ημέρα, το άγαλμα του αγίου (με το χαρακτηριστικό γουρούνι στα πόδια του) μεταφέρεται σε πομπή από την εκκλησία του, κτισμένη σε μια σπηλιά από τραχείτη, προς την ενοριακή εκκλησία. Στην πλατεία ο ιερέας ευλογεί την φωτιά (που ετοιμάζεται το πρωί και ανάβει από s’oberaja – ενωρίς το απόγευμα). Η φωτιά ξανα-ανάβεται το επόμενο πρωί και την επόμενη Κυριακή, την ημέρα της λεγόμενης οκτάβας. Όλα συνοδεύονται από την εκτόξευση βεγγαλικών (κουέτων), πυροτεχνηματων, ευθυμία, γεύματα, δείπνα και τις κλασσικές «προσκλήσεις». Το κυριακάτικο δείπνο προσφέρεται σε όλους.
- Τέλος, οι γιορτες του Τιμίου Σταυρού (14 Σεπτεμβρίου) και του Ροδαρίου (πρώτη Κυριακή του Οκτωβρίου).
Στον ομώνυμο Δήμο περιλαμβάνεται η υποδιαίρεση Mulargia. Συνορεύει με τους δήμους Birori, Bolotana, Dualchi, Macomer και Silanus.
[2] στον επαρχιακό δρόμο προς την Μουλάρτζια (ακολουθώντας τις σχετικές πινακίδες).
