Του Γιώργου Λεκάκη
Η αρχαία ελληνική λέξη θησαυρός (ὁ) = τὸ ἀποταμιευθέν, συναχθὲν καὶ ἐν ἀποθήκῃ τηρούμενον, έχει την αρχή της στον Αθηναίο κωμωδιογράφο του 5ου αιώνα π.Χ. Αριστοφάνη (445 π.Χ. – 386 π.Χ. – Ὄρν. 599).
Τον θησαυρό ως ἀποθήκη, τόπος ἔνθα ἐπισωρεύει τις πράγματα, θησαυροφυλάκιον, αναφέρει πρώτος ο ιστορικός, περιηγητής, και γεωγράφος του 5ου αιώνα π.Χ. Ἡρόδοτος (2.150). Τὸ θησαυροφυλάκιον του ναοῦ, ο ίδιος (1.14), αλλά και ο Ξενοφών (5.3,5), ο Στράβων (188), κ.ά.
Τον θησαυρό ως δοχεῖον πολυτίμων πραγμάτων, κίστη, κιβώτιον, θήκη, αναφέρει πάλι πρώτος Ἡρόδοτος (7.190, και 9.106).
- θησαυρός χθονός ελέγοντο τα ἀργυρεία μετάλλων τοῦ Λαυρείου Αττικής (Αἰσχύλ. Πέρσ. 238). Η λέξις αναφέρεται ακόμη στους Αἰσχύλ. Πέρσ. 1022. Ἀλκίφρ. 2.3,13. Ἀριστ. Πολιτικ. 5.4,4. Εὐρ. Ἴων 923 και Ἱκέτ. 1010. Ἡσ. Ἔργ. κ. Ἡμ. 717. Ἱππ. Νόμον 2. Ἰσοκρ. 8Β. Μενεξ. 247Β. Πίνδ. Π. 6.8. Σοφ. Αἴ. 1175 και Ἀντ. 30.
Η παροιμία που λέμε έως και σήμερα ακόμη «ἄνθρακες ὁ θησαυρός», ἐπὶ ἀποτυχίας, αναφέρεται από τον Λουκιανό.
Τα συγγράμματα και τα βιβλία πρώτος τα είπε θησαυρό ο Ξενοφων (Ἀπομν. 1.6.14) και θησαυρό σοφίας ο Πλάτων (Φίληβ. 16 Ε).
Με τον καιρό θησαυρός ονομάσθηκε και ένα σύνολο ευρεθέντων νομισμάτων η σημαντικών αντικειμένων. Στην ρωμαϊκή εποχή η αρχαιοκαπηλία και η οι αποστολές αναζήτησης θησαυρών είχαν αυξηθεί σε μέγιστο βαθμό, τόσο που ο Νέρων και ο Αδριανός με νόμο επανέφεραν το αρχαίο έθιμο που έλεγε πως “ο θησαυρός που βρέθηκε στην δική του γη, δεν μπορούσε να αφαιρεθεί”, ενώ “ο θησαυρός που βρέθηκε σε ξένη γη, έπρεπε να μοιραστεί μεταξύ του ιδιοκτήτη της γης και του ευρέτη” – ΠΗΓΗ: Λούμπκερ Φρ. “Εικονογραφημένο Λεξικό Αρχαιότητας”, εκδ. Eksmo, 2005.
Λοιπόν, από τον 5ο αιώνα π.Χ. που υπάρχει η πρώτη γραπτή μαρτυρία της ελληνικής αυτής λέξεως, πέρασαν… 17 αιώνες για να φτάσει στην… Αγγλία!
Η «αγγλική» λέξη tresor / thresur / tresour εμφανίζεται στα μέσα του… 12ου αιώνα μ.Χ., με την σημασία «χρήματα ή κοσμήματα σε αποθήκευση, συσσωρευμένος πλούτος, θησαυρισμένα λάφυρα». Οι ποιητές της παλαιάς αγγλικής γλώσσας χρησιμοποιούσαν τους όρους goldhord και maðm για να αποδώσουν αυτή την έννοια. Η σύγχρονη αγγλική ορθογραφία καθιερώθηκε μόλις τον 16ο αιώνα μ.Χ.! [3]
Προέρχεται από:
- την παλαιά γαλλική λέξη tresor = θησαυροφυλάκιο, απόθεμα, θησαυρός (η οποία υπάρχει από τον 11ο αι. μ.Χ. > σύγχρονη γαλλική trésor),
- η οποία ανάγεται στην γαλλο-ρωμαϊκή μορφή tresaurus,
- η οποία είναι παραλλαγή της λατινικής λέξεως thesaurus = θησαυροφυλάκιο, θησαυρός, από την οποία προέρχονται επίσης και η ισπανική και η ιταλική tesoro και η πορτογαλική tesouro,
- η οποία με την σειρά της προέρχεται από την ελληνική λέξη θησαυρός = απόθεμα, θησαυροφυλάκιο», της μητέρας όλων των γλωσσών, της ελληνικής!
Η αρχαία ελληνική λέξη συνδέεται με το ρήμα τίθημι / τιθέναι = θέτω, τοποθετώ, το οποίο θεωρείται ότι προέρχεται από αναδιπλασιασμένη μορφή της ρίζας √ΘΕ, θε- > τε- > θέτω, τοποθετώ, αποθέτω, φτιάχνω, δημιουργώ, κλπ. + αύρος, αύρα, (ιων.) αύρη = εὐμετάβολος φορᾶ τῶν πραγμάτων (μετάτροποι πνέουσιν αὖραι)[1]… Άρα ο θησαυρός είναι:
- Η θέση / τακτοποίηση / αποθήκευση συναχθέντων πολυτίμων αγαθών, που υπόκεινται όμως στην ευμετάβολη φορά των πραγμάτων – διότι αποθηκευμένα καθώς είναι, μπορούν εύκολα να αλλάξουν χέρια!!!
Καμμιά όμως από τις γλώσσες που υιοθέτησαν την αρχαιοελληνική λέξη, δεν υιοθέτησαν πλήρως το παραπάνω νόημά της, το οποίο εμπεριέχει την έννοια της ευμεταβλητότητος!
Στην αρχαία Ελλάδα υπήρχαν επίσης θησαυροί σίτου, όπλων και ύδατος (στέρνες)! Αλλά και βασιλικοί τάφοι, γεμάτοι πολύτιμα και χρυσά κτερίσματα που γι’ αυτό ονομάσθηκαν «θησαυροί», όπως του Ατρέως στις Μυκήνες Αργολίδος και του Μινύου στον Ορχομενό Βοιωτίας – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Οι 88 αρχαίες πόλεις της Βοιωτίας”. Θησαυρός ονομάζονταν επίσης και ένα μικρό ναόσχημο οικοδόμημα σε μεγάλα κέντρα λατρείας πανελληνίων εορτών, για την φύλαξη πολύτιμων αφιερωμάτων και τιμαλφών, όπως στην Δήλο (ο «Θησαυρός των Ανδρίων» και των Αθηναίων), στους Δελφούς (ο «Θησαυρός των Αθηναίων», των Κνιδίων Καρίας), στην Ολυμπία (των Κορινθίων, Γελώων, Μεταποντίων, όπου φυλάσσονταν ασημένιες και επίχρυσες φιάλες και οινοχόες)[2], κ.ά.
Στην ελληνική λαογραφία ο λαός μας πιστεύει πως τους θησαυρούς (που είναι κρυμμένοι) φυλούν αερικά, αράπηδες, δράκοι, νεράιδες, ξωτικά, σατανάδες, στοιχειά, φίδια, κ.ά. Ισχυρές παραδόσεις ακόμη σε Αθήνα, Αιτωλοακαρνανία (Κάστρο Κυρά Ρήνης), Άνδρου (Καμάρα), Κρήτη, Νάξο, Σάμο (στον Άγιο Παντελεήμονα), κ.α.
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης «Λεξικο Παραδοσεων».
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου (τ. 9ος, σελ. 676).
- Μέγας Γ. «Ελληνική Λαογραφία και Γεωγραφία».
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Αύρα επίσης = δροσερή πνοή εν κινήσει αέρος, εὐώδης πνοὴ θυμιαμάτων, σῶμα πᾶν ἀγάλλεται, ἄδολος ὁρμὴ τῆς ψυχῆς, ἑλκυστική ἐπιδράσις τοῦ θήλεος.
[2] ΠΗΓΗ: Αθήναιος.
[3] Η μεταφορική σημασία ως «κάτι πολύτιμο» εμφανίζεται γύρω στο 1200, αρχικά με πνευματική χροιά, ενώ γύρω στο 1300 απαντάται και με την σημασία «αγαπημένο πρόσωπο» («θησαυρέ μου! – είσαι θησαυρός – γερμανικά Schatz, κλπ.). Το παιγνίδι «κυνήγι θησαυρού» (treasure hunt) για παιδιά μαρτυρείται από το 1913 (ο όρος treasure-hunter για το άτομο που αναζητά κρυμμένο χρυσό εμφανίζεται το 1858).
αγγλικη λεξη treasure, ελληνικη Λεκακης αγγλικες λεξεις ελληνικες αγγλια αρχαια ελλαδα λεξις αποταμιευθεν, συναχθεν αποθηκῃ τηρουμενον, αρχη Αθηναιος κωμωδιογραφος 5ος αιωνας πΧ αριστοφανης 445 4ος 386 επισωρευση πραγματα, θησαυροφυλακιον, πρωτος ιστορικος, περιηγητης, γεωγραφος ηροδοτος θησαυροφυλακιο ναου ναος Ξενοφων Ξενοφωντας Στραβων αποταμιευση συναξη τηρουμενο, κωμωδια επισωρευσις πραγμα δοχειον δοχειο πολυτιμα κιστη, κιβωτιον, κιβωτιο θηκη, θησαυρος χθονος χθων χθονα αργυρειο μεταλλων μεταλλο μεταλλα Λαυρειο λαυριο αττικη αισχυλος αριστοτελης αλκιφρων ησιοδος Πινδαρος Ευριπιδης Σοφοκλης Μενεξενος ισοκρατης παροιμια ανθρακες ο θησαυρος αποτυχια Λουκιανος συγγραμμα βιβλιο σοφια Πλατων πρωτη γραπτη μαρτυρια αγγλια tresor / thresur / tresour 12ος αιωνας μΧ σημασια χρηματα κοσμημα αποθηκευση συσσωρευμενος πλουτος, θησαυρισμενα λαφυρα παλια παλαια γαλλικη γαλλια tresor αποθεμα, 11ος trésor γαλλορωμαικη γαλλορρωμαικη μορφη tresaurus, παραλλαγη λατινικη thesaurus ισπανικη ιταλικη tesoro πορτογαλικη tesouro, ισπανια ιταλια πορτογαλια γλωσσα ρημα τιθημι / τιθεναι = θετω, τοποθετω, αναδιπλασιασμενη ριζα √ΘΕ, θε- τε- αποθετω, φτιαχνω, δημιουργω αυρος, αυρα, ιωνικη αυρη ευμεταβολος φορα πραγματων μετατροποι αυραι θεση / τακτοποιηση συναξις πολυτιμο αγαθο ευμεταβολη αποθηκευμενα μετατροπος μετατροπη γλωσσες υιοθετηση αρχαιοελληνικη νοημα εννοια ευμεταβλητοτητα ευμεταβλητοτης μεταβλητοτητα μεταβλητοτης θησαυροι σιτος οπλο υδατος υδωρ νερο στερνα βασιλικος ταφος, χρυσα κτερισματα Ατρεως ατρεας ατρευς Μυκηνες Μυκηναι Μυκηναις Μυκηνων Μινυου Μινυας Μινυες Ορχομενος Βοιωτια μικρο ναοσχημο οικοδομημα κεντρο λατρεια πανελληνιες εορτες πανελληνια γιορτες εορτη γιορτη φυλαξη πολυτιμο αφιερωμα τιμαλφη νησος Δηλος κυκλαδων κυκλαδες Ανδριων ανδριοι ανδρος Αθηναιων Δελφοι Αθηνα Κνιδιων κνιδος καρια Ολυμπια ηλεια Γελωων, γελα σικελια Κορινθιων, κορινθιοι κορινθος Μεταποντιων, Μεταποντιο ασημενια επιχρυση φιαλη οινοχοη λαογραφια ελληνικος λαος πιστη κρυμμενος αερικο αραπης, δρακος, νεραιδα, ξωτικο σατανας, στοιχειο φιδι παραδοση αιτωλοακαρνανια Καστρο Κυρα Ρηνης ρηνη ανδρου Καμαρα, Κρητη, Ναξος, Σαμος αγιος Παντελεημονας ποιητης goldhord madm εννοια ορθογραφια 16ος μεταφορικη σημασια πολυτιμο 13ος 1200, πνευματικη 14ος 1300 αγαπημενο προσωπο γερμανικα Schatz, Schatzi γερμανια παιχνιδι παιγνιδι κυνηγι χαμενου θησαυρου treasure hunt παιδικι 20ος 1913 treasurehunter ατομο κρυμμενο χρυσο 19ος 1858 παραδοσεις αυρα δροσερη πνοη εν κινησει αερος, κινηση ευωδης πνοη θυμιαμα σωμα αγαλιαση αδολος αδολη ορμη ψυχης, ψυχη ελκυστικη επιδρασις θηλεος ελξη θηλυ θηλυκο επιδραση
