Του ιατρού πνευμονολόγου-φυματιολόγου Στυλιανού Θ. Μητρόπουλου
Πριν ερμηνεύσουμε κείμενα για τον Προμηθέα, πρέπει να τα διαβάσουμε και να τα κατανοήσουμε. Έτσι στον Ησίοδο διαβάζουμε ότι ο Προμηθέας συνδέεται με το πυρ, την τεχνική πανουργία, την θυσιαστική τάξη και την αντιπαράθεση ανθρώπων και θεών, ενώ στον Αισχύλο, ο Προμηθέας γίνεται φορέας και δάσκαλος ανθρώπινου λόγου και μνήμης, γνώσης, γλώσσας, αριθμών, γραφής και πολιτισμού.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΠΡΟΜΗΘΕΩΣ, ΕΔΩ.
Στον Ησίοδο (Θεογονία) ο Προμηθέας εμφανίζεται ως γιος του Ιαπετού με την εξαπάτηση του Δία στην διανομή του θυσιασμένου βοδιού. Από αυτήν την αντιπαράθεση προκύπτει τιμωρία των ανθρώπων με στέρηση του πυρός. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Ο Προμηθέας στον χωροχρόνο”, ΕΔΩ. Ο Προμηθέας στην συνέχεια κλέβει το πυρ των θεών και την παραδίδει στους ανθρώπους. Στο «Έργα και Ημέραι», ο Ζην Ζευς κρύβει το πυρ και ο Προμηθέας ξανακλέβει το πυρ για τους ανθρώπους.
Στον Αισχύλο («Προμηθεύς Δεσμώτης, στ. 447 – 450 και 451 – 461) λέει:
447 οἱ πρῶτα μὲν βλέποντες ἔβλεπον μάτην,
κλύοντες οὐκ ἤκουον, ἀλλ’ ὀνειράτων
ἀλίγκιοι μορφαῖσι τὸν μακρὸν βίον
450 ἔφυρον εἰκῇ πάντα, κοὔτε πλινθυφεῖς
δόμους προσείλους ᾖσαν, οὐ ξυλουργίαν·
κατώρυχες δ᾽ ἔναιον ὥστ᾽ ἀήσυροι
μύρμηκες ἄντρων ἐν μυχοῖς ἀνηλίοις.
ἦν δ᾽ οὐδὲν αὐτοῖς οὔτε χείματος τέκμαρ
οὔτ᾽ ἀνθεμώδους ἦρος οὔτε καρπίμου
θέρους βέβαιον, ἀλλ᾽ ἄτερ γνώμης τὸ πᾶν
ἔπρασσον, ἔστε δή σφιν ἀντολὰς ἐγὼ
ἄστρων ἔδειξα τάς τε δυσκρίτους δύσεις.
καὶ μὴν ἀριθμόν, ἔξοχον σοφισμάτων,
ἐξηῦρον αὐτοῖς, γραμμάτων τε συνθέσεις,
461 μνήμην ἁπάντων, μουσομήτορ᾽ ἐργάνην.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ: Γ. Λεκακης “Αισχυλου Προμηθευς Δεσμωτης, απόδοση σε 15συλλαβο”, ΕΔΩ.
- ΔΕΙΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ, ο εφευρέτης των γραμμάτων και των αριθμών – Ομιλία του Γ. Λεκάκη στο Πανεπιστήμιο της Παβίας“, ΕΔΩ.
- ΔΕΙΤΕ επίσης ομιλία Γ. Λεκάκη “Προμηθευς Δεσμωτης”, ΕΔΩ.
Νεο-Ελληνική απόδοση / προσεγγίσεις:
Αυτοί, στην αρχή, ενώ έβλεπαν, έβλεπαν μάταια, χωρίς να κατανοούν.
ενώ άκουγαν, δεν άκουγαν πραγματικά, αλλά έμοιαζαν με μορφές ονείρων,
όμοιοι με μορφές ονείρου σε όλη τη μακρά διάρκεια της ζωής τους,
και τα έκαναν όλα άτακτα και χωρίς σχέδιο· ούτε γνώριζαν σπίτια από πλίνθους,
σπίτια λουσμένα στον ήλιο, ούτε γνώριζαν την ξυλουργική τέχνη.
Κατοικούσαν κάτω από τη γη, σαν μικροσκοπικά πλάσματα,
σαν τα μυρμήγκια, μέσα στις σκοτεινές εσοχές των σπηλαίων, όπου δεν έφθανε ο ήλιος. Δεν είχαν κανένα ασφαλές σημάδι για τον χειμώνα,
ούτε για την ανθισμένη άνοιξη ούτε για το καρποφόρο
καλοκαίρι· τα έκαναν όλα χωρίς κρίση και κατανόηση,
έως ότου εγώ τους έδειξα τις ανατολές
των άστρων και τις δύσκολα διακριτές δύσεις τους.
Και βέβαια τους δίδαξα / ανακάλυψα γι’ αυτούς τον αριθμό, το πιο εξέχον τέχνασμα της σοφίας,
και τις συνθέσεις των γραμμάτων,
461 καθώς και τη μνήμη όλων των πραγμάτων, τη δημιουργό/μητέρα των Μουσών.
Ο Αισχύλος αναφέρει ότι ο Προμηθέας δίδαξε ή παρέδωσε στους ανθρώπους πυρ και λόγο με συγκεκριμένες τέχνες και γνώσεις, μεταξύ αυτών και «τὴν τῶν γραμμάτων σύνθεσιν» και άρα γραφή, που προϋποθέτει γλώσσα και ομιλία. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ: Γ. Λεκακης “Αισχυλου Προμηθευς Δεσμωτης, απόδοση σε 15συλλαβο”, ΕΔΩ. Ο Προμηθέας εμφανίζεται ως φορέας μετάβασης των ανθρώπων από την άμορφη ανθρώπινη εμπειρία στην «ηρωική» οργανωμένη, συστηματοποιημένη μεταβιβάσιμη γνώση που συνδέεται άμεσα με τη μνήμη. Ο Αισχύλος με την «Προμηθεϊκή» ιδέα στον Αισχύλο, αλυσίδα (αισθήσεις όραση / ακοή χωρίς κατανόηση – παρατήρηση κόσμου – διάκριση φυσικών φαινομένων – αστρονομική γνώση – αριθμοί – γράμματα – μνήμη – τέχνες – ιατρική – τεχνικές κατασκευές – μεταλλουργία – ναυσιπλοΐα – κλπ. … άυλου και υλικού πολιτισμού) παρουσιάζει τον Προμηθέα φορέα συστηματοποιημένης ανθρώπινης γνώσης και πολιτισμού.
Από τα κείμενα κάτω από το πρίσμα των σύγχρονων επιστημών «Η μυθολογική παράδοση του Προμηθέα μπορεί να θεωρηθεί, ως ιστορική απόδειξη πανάρχαιης πολιτισμικής μνήμης εμφάνισης του πολιτισμού;». Αυτό σήμερα επιστημονικά κανείς δεν “αποκλείει”, ότι ο προμηθεϊκός μύθος μπορεί να διατηρεί “ιστορική” μνήμη συγκεκριμένης συμβολικής “ηρωικής” (ελληνικής γλώσσας) επικοινωνίας. Η έλλειψη τεκμηρίωσης δεν την αποκλείει ως μη δύσκολα ελέγξιμη ή προς το παρόν μη ελέγξιμη για να θεωρηθεί αυτομάτως ως ανοησία ή συνωμοσιολογία. Η επιστημονική έρευνα οφείλει να διακρίνει μεταξύ τεκμηριωμένου, πιθανώς τεκμηριώσιμου, υπό διερεύνηση, ελέγξιμης υπόθεσης, προς το παρόν μη ελέγξιμης υπόθεσης, υπόθεσης που συγκρούεται με ισχυρά δεδομένα και ισχυρισμού για τον οποίο δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ιδίως σε πανάρχαιο προϊστορικό χρόνο. Αν ο προϊστορικοί άνθρωποι διέθεταν σύνθετο σύστημα συμβολικής επικοινωνίας που δεν άφησε διατηρήσιμα υλικά ανιχνεύσιμα ίχνη, οι πληροφορίες είναι δύσκολο αλλά όχι αδύνατο, να επαναφερθούν στην ιστορική επιστήμη επειδή δεν υπάρχουν επι του παρόντος αποδεικτικά τεκμήρια.
Ο Προμηθέας ως μυθολογικός φορέας πυρός, γνώσης και δημιουργικότητας, μπορεί να μελετηθεί ως σύμβολο μιας εξαιρετικά βαθιάς πολιτισμικής ιδέας για τον άνθρωπο που αποκτά, μεταδίδει και μετασχηματίζει γνώση και πολιτισμό ως πολιτισμική αλληλουχία αλυσίδος (βιολογικός άνθρωπος – εγκέφαλος – συμβολική σκέψη – επικοινωνία – μνήμη – κοινωνική μάθηση – ομιλία – εξωτερική συμβολοποίηση – γραφή – συσσώρευση γνώσης – πολιτισμός) ακόμα και αν δεν αποδεικνύεται η «Προμηθεϊκή πανάρχαια ηρωική γλώσσα». Ποιός μπορεί να αποδείξει ότι η συμβολική και μετασχηματισμένη μορφή αντίληψης ανθρώπων πανάρχαιων μύθων προέλευσης της επικοινωνίας γνώσης και πολιτισμού είναι αναληθής επειδή δεν τεκμηριώνεται ακόμη;
Από τον «Προμηθεϊκό μηχανισμό» στον Άνθρωπο και τον πολιτισμό. Αντί να αναζητήσουμε την «Προμηθεϊκή γλώσσα» μπορούμε να διερευνήσουμε τον Προμηθεϊκό μηχανισμό ως αλυσίδα (άνθρωπος – πληροφορία – σύμβολο – άλλος άνθρωπος – ανακατασκευή – μεταβολή – επανάληψη – κοινωνική σταθεροποίηση – παράδοση – γλώσσα – γραφή – πολιτισμός) με πληροφορίες από τον ανθρώπινο εγκέφαλο προς άλλο ανθρώπινο εγκέφαλο, αντιληπτές που ερμηνεύονται, ανακατασκευάζονται και επαναπροωθούνται. Έτσι κάθε γενιά ταυτόχρονα διατηρεί, μεταβάλλει και δημιουργεί πολιτισμικές μορφές που μετασχηματίζεται μέσα από κοινωνικά δίκτυα ανθρώπων ως Προμηθεϊκός Λόγος» μηχανισμού πολιτισμικής μετάδοσης γνώσης πολιτισμού και μνήμης.
«Ο Προμηθέας, μυθολογικός φορέας της ιδέας της μετάδοσης γνώσης, τεχνικής και πολιτισμού στον άνθρωπο.» μας προκαλεί ερωτήματα «Μήπως ορισμένοι μύθοι αποτελούν πολύ παλαιές πολιτισμικές μνήμες σχετικά με την εμφάνιση της ανθρώπινης συμβολικής επικοινωνίας και του πολιτισμού;» και μπορούμε να ισχυριστούμε αν «Υπήρξε αρχαία Προμηθεϊκή γλώσσα (Ηρωική Ελληνική) από την οποία προήλθαν όλες οι γλώσσες του κόσμου» χωρίς να διαθέτουμε επαρκή τεκμήρια αλλά ούτε επειδή δεν αποδεικνύεται μπορούμε να ισχυριστούμε αυτό ως ανοησία ή συνωμοσία εφόσον “Δεν γνωρίζουμε αν ο Προμηθεϊκός μύθος διατηρεί πραγματική μνήμη μιας πολύ αρχαίας προέλευσης λόγου γλώσσας, γραφής και πολιτισμού” Ποιός θα απαγορεύσει την έρευνα της ανθρώπινης μνήμης και τους πολιτισμικούς ιστορικούς και μη μηχανισμούς που βρίσκονται πίσω από παραδόσεις και μύθους.
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 19.9.2026.
Προμηθεικος Λογος Μυθολογικος μηχανισμος λογου, μεταδοση γνωσης, μνημης πολιτισμου
