Τα αρχαία λουτρά της Ερέτριας Ευβοίας, έκτασης 400 τ.μ.

Τα ρωμαϊκών χρόνων λουτρά ευρίσκονται στην νότια κλιτύ της ακρόπολης, εντός του κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου της Ερέτριας. Το δημόσιο λουτρικό συγκρότημα, έκτασης 400 τ.μ., περίπου, ήλθε στο φως κατά την ανασκαφική έρευνα που πραγματοποίησε η Ελβετική Αρχαιολογική Σχολή, την περίοδο 2009 – 2014. Η ανασκαφή φώτισε την ιστορία της πόλης της Ερέτριας κατά την ύστερη ρωμαϊκή περίοδο, εποχή μετασχηματισμού της πόλεως της αυτοκρατορικής περιόδου και συρρίκνωσής της προς τους πρόποδες της ακρόπολης. Το συγκρότημα των λουτρών χρονολογείται μεταξύ 2ου – 3ου αιώνα μ.Χ. Πέρα από την ιστορική του αξία, το λουτρικό συγκρότημα αποτελεί τμήμα ενός ευρύτερου αρχαιολογικού συνόλου, καθώς βρίσκεται σε άμεση γειτνίαση με το Σεβαστείο, την «Οικία με τα Μωσαϊκά»[1] και την «Συνοικία των Παναθηναϊκών Αμφορέων».

Detailed color‑coded urban map of a Greek town showing streets, neighborhoods, and labeled landmarks with a legend on the right.

Το συγκρότημα των λουτρών αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της αρχιτεκτονικής των ρωμαϊκών λουτρών και διαρθρώνεται σε προθάλαμο που οδηγεί σε μεγάλο αποδυτήριο εξοπλισμένο με έδρανα και ψηφιδωτό δάπεδο, ψυχρό χώρο (frigidarium) εφοδιασμένο με πισίνα κρύου νερού και διαδοχικά δωμάτια θερμαινόμενα από υπόκαυστα [tepidarium, laconicum (= λακωνικο, νυν σαουνα) και caldarium] με δύο λουτήρες με ζεστό νερό. Δίπλα στα αποδυτήρια αναπτύσσεται μικρή περίστυλη αυλή, η οποία εξυπηρετούσε ανάγκες ανάπαυσης και κοινωνικής συναναστροφής. Μεγάλοι κλίβανοι βρέθηκαν, επίσης, στη βόρεια πλευρά του συγκροτήματος, όπως και ένα υστεροελληνιστικό – πρώιμο αυτοκρατορικό λουτρό θολωτού τύπου, η αποκάλυψη του οποίου προσδίδει ιστορικό βάθος στην λουτρική χρήση στη συγκεκριμένη περιοχή της αρχαίας πόλης. Η θέση των λουτρών ενισχύει τη σημασία τους ως τμήματος ενός ευρύτερου αρχαιολογικού συνόλου.

Stone ruins in a fenced park, with scattered ancient walls, trees, and nearby shops.

Το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρά στην αποκατάσταση και ανάδειξη τους. Το έργο αποσκοπεί στην προστασία των αρχαιολογικών καταλοίπων, στην βελτίωση της εικόνας του χώρου και στην ανάδειξη της αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας του, με σεβασμό στην αυθεντικότητα του μνημείου και στο αρχαιολογικό περιβάλλον.

Aerial view of an archaeological excavation site with labeled zones and a blue-tarp covering part of a central ruin area.

Η Υπουργος Πολιτισμού Λ. Μενδώνη δήλωσε: «Ο αρχαιολογικός χώρος της Ερέτριας αποτελεί τον σημαντικότερο αρχαιολογικό χώρο της Εύβοιας, με μνημεία που αποτυπώνουν τη μακραίωνη ιστορία της πόλης. Οι πολυετείς ανασκαφικές έρευνες της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας και, κυρίως, της Ελβετικής Αρχαιολογικής Σχολής στην Ελλάδα, από τη δεκαετία του 1960 και εξής, έχουν φέρει στο φως σημαντικά οικοδομήματα και αρχιτεκτονικά σύνολα που συνδέονται με τη δημόσια και την ιδιωτική ζωή της αρχαίας πόλης. Τα ευρήματα αυτά συνθέτουν ένα μοναδικό αρχαιολογικό σύνολο, ένα “ζωντανό” μουσείο που αναδύεται μέσα από τον σύγχρονο αστικό ιστό και σηματοδοτεί την ταυτότητα της σημερινής Ερέτριας. Τα ευρήματα τεκμηριώνουν τη διαχρονική χρήση της περιοχής και συμβάλλουν στην πληρέστερη κατανόηση της εξέλιξης της πόλης κατά τη ρωμαϊκή περίοδο. Με την αποκατάσταση και την ανάδειξή τους, προστατεύουμε τα αυθεντικά κατάλοιπα και καθιστούμε ευκολότερα κατανοητές τόσο τη λειτουργία όσο και την ιστορική σημασία του μνημείου. Η παρέμβαση εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό του Υπουργείου Πολιτισμού για την ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων της Ερέτριας, με στόχο τη συγκρότηση ενός ενιαίου, οργανωμένου και επισκέψιμου συνόλου. Επιδιώκουμε την ουσιαστική σύνδεση των λουτρών με τους γειτονικούς αρχαιολογικούς χώρους και τις υφιστάμενες ή προγραμματιζόμενες διαδρομές περιήγησης, ώστε οι επισκέπτες να απολαμβάνουν μια πιο ολοκληρωμένη και φιλική εμπειρία. Με τον τρόπο αυτό, το μνημείο εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο προστασίας, ανάδειξης και ερμηνείας της αρχαίας Ερέτριας, ενισχύοντας τη συνοχή του αρχαιολογικού τοπίου και καθιστώντας πιο ευανάγνωστα τα ιστορικά κατάλοιπα, ενώ παράλληλα ενδυναμώνεται η σύνδεσή τους με τη σύγχρονη πόλη και την τοπική κοινωνία».

Προβλέπονται παρεμβάσεις για την προστασία των ευπαθών αρχαιολογικών καταλοίπων, τη στερέωση των αρχιτεκτονικών στοιχείων και την καλύτερη ανάγνωση της κάτοψης και της λειτουργίας του συγκροτήματος. Προτείνεται η διεύρυνση του αρχαιολογικού χώρου με τη συνένωσή του με τον ευρύτερο χώρο της Ερέτριας και με τις γειτονικές θέσεις αρχαιολογικού ενδιαφέροντος γύρω από την οικία των ψηφιδωτών. Ειδικότερα προτείνονται η συντήρηση και μερική αναστήλωση των τοίχων των δωματίων των λουτρών, η μόνιμη προστατευτική κάλυψη του πλίνθινου δαπέδου του προθαλάμου (vestibule), η τμηματική αναστήλωση του μαρμάρινου πάγκου του apodyterium (παρακάτω φωτ.), η προστασία των δαπέδων και των υποκαύστων στο tepidarium, στο laconicum, στο frigidarium και στο Περιστύλιο.

Top-down view of a rectangular mosaic floor with diamond and triangle geometric patterns, exposed in an excavation site.

Οι προτεινόμενες επεμβάσεις βασίζονται στις αρχές της προστασίας και της ανάδειξης των μνημείων, με έμφαση στην ποιότητα των υλικών, στη συμβατότητα των κατασκευών και με ειδικές εργασίες συντήρησης, στερέωσης και επανατοποθέτησης των σωζόμενων στοιχείων, όπου απαιτείται, ενώ επιδιώκεται η διακριτική ενσωμάτωση των νέων διαμορφώσεων στο φυσικό και αρχαιολογικό περιβάλλον.

Η αρχιτεκτονική μελέτη, η οποία εκπονήθηκε από την Ελβετική Αρχαιολογική Σχολή, εναρμονίζεται πλήρως με την πρόσφατα εγκεκριμένη μελέτη ενοποίησης των μνημείων του αρχαιολογικού χώρου της Ερέτριας, η οποία υλοποιείται από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ευβοίας και είναι ενταγμένη στο Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Στερεά Ελλάδα 2021-2027».

ΠΗΓΗ: ΥΠΠΟΑ, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 13.11.2026.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] Περίλαμπρη οικία η οποία κατασκευάσθηκε το 370 π.Χ. και έμεινε σε λειτουργία έναν περίπου αιώνα. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το μωσαϊκό δάπεδο της με παραστάσεις Νηρηϊδος σε Ιππόκαμπο, μάχες Αριμασπών και Γρυπών, Σφιγγών και Λεφυτών. Αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της οικιακής αρχιτεκτονικής των κλασσικών και ελληνιστικών χρόνων. Τον 1ο π.Χ. αιώνα στο χώρο της “Οικίας των Ψηφιδωτών” ανηγέρθη ταφικός περίβολος. Ανασκάφηκε από την Ελβετική Αρχαιολογική Σχολή από το 1975 έως και το 1980 και αναστηλώθηκε από την ίδια υπό την επίβλεψη της Ελληνικής Αρχαιολογικής Υπηρεσίας το 1990. – ΠΗΓΗ: ΕΦΑ ΕΥΒΟΙΑΣ, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”, 5.4.2013.

αρχαια λουτρα Ερετριας Ευβοιας, εκταση  αρχαιο λουτρο Ερετρια Ευβοια ρωμαικα χρονια ακροπολη κηρυγμενος αρχαιολογικος χωρος δημοσιο λουτρικο συγκροτημα, ανασκαφη Ελβετικη Αρχαιολογικη Σχολη ανασκαφες ιστορια πολη υστερη ρωμαικη περιοδος εποχη μετασχηματισμος αυτοκρατορικη συρρικνωση προποδες ακροπολις 2ος – 3ος αιωνας μΧ αρχαιολογια Σεβαστειο, Οικια με τα Μωσαικα Συνοικια των Παναθηναικων Αμφορεων Σεβαστειον, Μωσαικο Παναθηναικος Αμφορεας αρχιτεκτονικη προθαλαμος αποδυτηριο εδρανο ψηφιδωτο δαπεδο, ψυχρος χωρος frigidarium πισινα κρυο νερο δωματιο θερμαινομενο υποκαυστο tepidarium, laconicum caldarium λουτηρας ζεστο αποδυτηρια περιστυλη αυλη αναπαυση κοινωνικη συναναστροφη κλιβανος υστεροελληνιστικο πρωιμο αυτοκρατορικο θολωτος τυπος λουτρικη χρηση υπουργειο Πολιτισμου αποκατασταση αναδειξη εργο προστασια καταλοιπα μνημειο υπουργος Πολιτισμου Μενδωνη σημαντικοτερος αρχαιολογικος χωρος Ευβοιας, μνημεια αρχαιολογικη Υπηρεσια Ελβετια αρχαιολογικη Σχολη 1960 οικοδομημα δημοσια ιδιωτικη ζωη ευρημα μοναδικο αρχαιολογικο συνολο, ζωντανο μουσειο αστικος ιστος ταυτοτητα ευρηματα διαχρονικη χρηση ενοποιηση αρχαιολογικων χωρων διαδρομη περιηγηση τουρισμος κατοψη λειτουργια ψηφιδωτων αναστηλωση τοιχος δωματια πλινθινο δαπεδο vestibule μαρμαρινος παγκος apodyterium, δαπεδα υποκαυστα περιστυλιο

author avatar
Γιώργος Λεκάκης

Σχετικά Άρθρα

Κατοικίες ανθρώπων 4.870 χρόνων βρέθηκαν στην Ρηνανία – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη Το Ράινμπαχ είναι μια πόλη στην περιοχή...

Το Μυκηναϊκό Νεκροταφείο στο Καμπί Ζακύνθου 3.500 χρόνων

Το Μυκηναϊκό Νεκροταφείο στο Καμπί αποτελεί έναν από τους...

Η αρχαία ελληνική πόλις Τερενούθις, με τον ναό του Απόλλωνος – του Γ. Λεκάκη

Η αρχαία ελληνική πόλις Τερενούθις είναι σήμερα μια πόλη...

Το κεγχρί καλλιεργείτο και καταναλωνόταν στην Πολωνία τουλάχιστον πριν 3.640 χρόνια – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη Το κεγχρί καλλιεργείτο και καταναλωνόταν στην Πολωνία...