Του ιατρού πνευμονολόγου-φυματιολόγου Στυλιανού Θ. Μητρόπουλου
ΣΧΟΛΙΑ-ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γιώργος Λεκάκης
Οι Σίβυλλες, γυναίκες ευαίσθητες, διαισθητικές φύσεις, συχνά από την ημέρα της γέννησή τους εκδηλώνονταν ως χαρισματικά διάμεσα, δίαυλοι επικοινωνίας θεών και μεθηρωικών ανθρώπων κόσμου. Με άλλα λόγια οι Σίβυλλες, χαρισματικές από τις παραδόσεις αναφέρονται ως περιπλανώμενες που παρέμεναν παρθένες ανεξάρτητες εκστατικές γυναίκες που προφήτευαν (μάντευαν) αυθόρμητα, με έντονο θρησκευτικό ενθουσιασμό, δυσάρεστα ή φοβερά συνήθως μελλοντικά αναμενόμενα “γεγονότα” να συμβούν. Οι χαρισματικές Σίβυλλες έδρασαν και προφήτευσαν το το τέλος της μυθολογικής προκατακλυσμιαίας ηρωικής εποχής και η προφητείες τους εξακολούθησαν σε όλη την μετακατακλυσμιαία μεθηρωική εποχή. Σε αντίθεση με τους χρησμούς των ιερειών στα επίσημα μαντεία, όπως Πυθίας στους Δελφούς, οι Σίβυλλες δεν χρησμοδοτούσαν κατόπιν ερωτήσεων αλλά προφήτευαν χωρίς προηγουμένως ερωτήσεις.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τις ΣΙΒΥΛΛΕΣ, ΕΔΩ.
Η Πρώτη Σίβυλλα ήταν Τρωάς, κόρη του Δαρδάνουκαι της Νέσως ή κατ’ άλλους η Δελφική Φημονόη Πυθία, την οποία συμβουλεύτηκε ο Ακρίσιος και έζησε μόλις 27 χρόνια πριν από τονΟρφέα, τον Μουσαίο και τον Λίνο, τον δάσκαλο του Ηρακλή. Εκέρδισε διαγωνισμό ποίησης στους Αγώνες του Πελία! Αναφέρεται για πρώτη φορά από τον Ηράκλειτο: “Η Σίβυλλα, με τα δαιμονισμένα χείλη της, μιλά ατάραχα, χωρίς στολίδια, χωρίς χρίσμα, και η φωνή της εκτείνεται για χίλια χρόνια μέσω του Θεού. (απόσπασμα 75 – ΔΙΑΒΑΣΤΕ: Γ. Γ. Λεκακης «ΦΩΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΒΙΟ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΥ – ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΤΟΥ», έκδ. «Τάλως Φ», 2024, από το κεφάλαιο “Διασωθέντα αποσπάσματα Ηρακλείτου και απόπειρα αποδόσεως και ερμηνείας τους”. “Ο Ηράκλειτος υποστηρίζει ότι τα λόγια της Σίβυλλας δεν ήταν προϊόν ανθρώπινης διάνοιας, αλλά μάλλον θεϊκής έμπνευσης. Λέγεται επίσης ότι στην αίθουσα συνελεύσεων των Δελφών υπήρχε μια πέτρα που, σύμφωνα με την παράδοση, χρησίμευε ως έδρα της πρώτης Σίβυλλας, η οποία καταγόταν από τον Ελικώνα, όπου ανατράφηκε από τις Μούσες. Κάποιοι, ωστόσο, λένε ότι καταγόταν από τα Μάλια [Φθιωτιδος] και ήταν κόρη της Λάμιας και εγγονή του Ποσειδώνος. Συνέχισε να προφητεύει ακόμη και μετά θάνατον, και ότι το πνεύμαπου την άφησε μετά θάνατον δίνει την ικανότητα να προφητεύουν σε μάντεις και μάντισσες. Στο σώμα της, αφού μετετράπη σε χώμα, φύτρωσε χορτάρι. Γι’ αυτό οι άνθρωποι μπορούν να προβλέψουν το μέλλον από τα εντόσθια των ζώων, που έβοσκαν σε αυτό το σημείο. Πιστεύεται επίσης ότι το πρόσωπο που αποκαλύπτει η Σελήνη είναι η ψυχή της Σίβυλλας”. – ΠΗΓΗ: Κλήμης Αλεξανδρείας «Στρώματα». Ακέσανδρος. Αριστοφάνης. Πλάτων. Theag 124d, Phaedrus 244b. Πλούταρχος. Σεραπίων. De Pyth. orac., 6. “Θραύσματα Πρώιμων Ελλήνων Φιλοσόφων”, Μόσχα , 1989. Γ. Λεκακης “Λεξικο παραδόσεων”. Γ. Λεκάκης “Ελληνικη Μυθολογια”.
Όπως ο χρησμοδότης θεός Απόλλων κρατούσε λύρα, έτσι και οι περιπλανώμενες Σίβυλλες κρατούσαν “λύρα” συνοδείας γυναικείων φωνών. Η ετυμολογία Σίβυλλας, από αρχαίους γραμματικούς [λ.χ. από τον Βάρρωνα(*)], ερμηνεύεται από τον αιολικό τύπο:
- σίβυλλα ή σιόβυλλα < σιός (= θεός) + βύλλα (= βουλή), δηλαδή «θεία βουλή».
Ο βράχος της Σίβυλλας στους Δελφούς. Εδώ η ιστορία συναντά την μυθολογία και την αρχαία προφητεία. Ο Βράχος της Σίβυλλας είναι χαρακτηριστικός γεωλογικός σχηματισμός στον αρχαιολογικό χώρο των Δελφών, στα νότια του Πολυγωνικού Τείχους. Σύμφωνα με την παράδοση και τις περιγραφές του Παυσανία, ο βράχος αποτέλεσε σημείο όπου η περιπλανώμενη παρθένα Σίβυλλα Ηροφίλη στεκόταν και ξαφνικά εκφωνούσε χρησμούς. Η Σίβυλλα Ηροφίλη θεωρείται η πρώτη γυναίκα που χρησμοδότησε.
Σίβυλλα Δελφών Φθίας
Οι Μυθολογικές παραδόσεις εστιάζουν στην πανάρχαιη προκατακλυσμιαία Σίβυλλα των Δελφών Φθίας και στις μετά τον καταποντισμό των προκατακλυσμιαίων ηρωικών πόλεων (Φθίας-Δίκτας, Αθηνών-Ατλαντίδος, Θούλης, κ.ά.) απόσυρσης των θεών στην υπερβόρεια πόλις Ελπίδα μυθολογικές μετακατακλυσμιαίες Σίβυλλες Γεωγραφικής Διασποράς όπως:
- Σίβυλλες Αιγαίου: Ιδαίας (Κρήτης), Ροδία, Σαμία [σ.σ.: η Φωτώ, κατοικούσε μέσα στο σπήλαιο, όπου κτίσθηκε ο ναός της Αγίας Τριάδας της Σπηλιανής στον 37ο παράλληλο – 37.69571381798318, 26.936927111376402 – λίγα μέτρα πάνω από το αρχαίο θέατρο του Πυθαγορείου!] – ΔΕΙΤΕ το σχετικό βιντεο του Γ. Λεκάκη, ΕΔΩ],
- Σίβυλλες Αίμου: Θεσπρωτίς, Θετταλή (Μαντώ), Κιμμερία,
- Σίβυλλες Μικράς Ασίας: Ιδαία Ελλησποντία – Μαρπήσσου, Ερυθραία (Ηροφίλη νεότερη), Φρυγίας, Σαρδιανή Λυδίας.
- Σίβυλλες Ιταλικής: Κυμαία (Δημώ ή Δημοφίλη), Τιμπουρτίνη, Κολοφώνας ή Λάμπουσα, Σικελίας.
- Σίβυλλες Σουμερίας – Ασίας: Γη Εν Ηρώων / Σουμερίας (Βαβυλωνία), Χαλδαίας, Περσίας, Υεμένης και Φιλισταίας(**). Στο όρος Δείκτη Ανατολικής Κρήτης, στην Μινώα Κνωσό Μόχλου η εύρεση το 1972-1973, χρυσού διαδήματος θεωρήθηκε ότι προοριζόταν για προσφορά σε Σίβυλλα Σάββη πανάρχαιων χιλιετιών, εν προκειμένω 3ης χιλιετίας π.Χ., όταν οι περιπλανώμενες Σίβυλλες επισκεπτόντουσαν μια φορά στη ζωή τους την πατρίδα τους, δηλαδή την Μινώα Δίκτας και την Μινώα Κνωσσό (Μόχλου), έθιμο που παρατηρείται σε μουσουλμάνους, που ταξιδεύουν μια φορά στην ζωή τους στην ιερή Μέκκα όπου η κααμπα… Η πανάρχαια Μινωικής Καταγωγής, Σίβυλλα Σάββη μετονομάστηκε σε μεταγενέστερες χιλιετίες σε “Βαβυλωνία Σίβυλλα Σάββη” και πολύ πιο πρόσφατα σε «Φιλισταία Σίβυλλα»(**) προκαλώντας σύγχυση ως Σίβυλλα Σάβη (βασίλισσα Σαββά) από τις αρχές της 1ης χιλιετίας π.Χ….
Ο Αριστοτέλης αναφέρει πρώτος, σειρές από Σίβυλλες με τον Παυσανία να γράφει για την Ηροφίλη που έζησε πριν από τον Τρωικό Πόλεμο (κόρη Δία και εγγονή Ποσειδώνα). Υπήρχαν πολλές με αναφορές για συνολικά 12 Σίβυλλες στην αρχαιότητα.
Η Σίβυλλα με περικεφαλαία της θεάς Αθηνάς – έργο του Φρ. Ουμπερτίνι, γνωστός με το παρατσούκλι Βακχιάκα (1494 – 1557), Ιταλός ζωγράφος της ύστερης Αναγέννησης της Φλωρεντιανής Σχολής.
Στην Τέχνη, οι Σίβυλλες εικονίζεται μαζί με αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους σε αγιογραφίες στις ορθόδοξες χριστιανικές χώρες (Μονή Λαύρας στο Άγιον Όρος, κ.ά). Επίσης στην δυτική χριστιανική τέχνη στις Σίβυλλες αποδιδόταν συμβολικός χαρακτήρας. Σίβυλλες αναγνωρίζουμε σε επιγραφικά και αρχαιολογικά τεκμήρια, Σιβυλλικούς Χρησμούς σε ιστορικά χειρόγραφα (Σιβυλλικά Βιβλία) που διασώθηκαν και συνδυάζουν μυθολογία, εσχατολογικά στοιχεία και προφητείες και αποτελούν αντικείμενα μελέτης σε Μουσεία, Βιβλιοθήκες, Αρχαιολογικούς χώρους και άλλους τόπους.
Η σοφή Σίβυλλα (με γραφή Συβήλα) σε τοιχογραφία του ΙΝ Αγίας Παρασκευης Σιατιστης Κοζανης Μακεδονιας.
Πολλά αποφθέγματα προφητείες αποδίδονται από την παράδοση σε Σίβυλλες. Οι προφητείες μετά μεγάλα γεγονότα εντυπωσίαζαν πάντα τον ευκολόπιστο απλό λαό με ορισμένες να τις χρησιμοποιούν έντονα για πολιτική “προπαγάνδα” με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί πλούσια συλλογή από σιβυλλικούς χρησμούς με αισθητή επίδραση στους λαούς…
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 7.7.2026.
Σημειώσεις:
(*) Μάρκος Τερέντιος Βάρρων (Marcus Terentius Varro, 116 π.Χ. – 27 π.Χ.): Σημαντικός Ρωμαίος λόγιος συγγραφεύς αρχαιότητας που διακρίθηκε ως ιστορικός, γραμματικός, γεωπόνος, νομικός και φιλόλογος. Ο Βάρρων λειτούργησε ως η «γέφυρα» μεταξύ της ελληνικής γνώσης και της ρωμαϊκής πρακτικής εφαρμογής. Η μέθοδός του στη συλλογή δεδομένων και η προσπάθειά του να ταξινομήσει τη ρωμαϊκή παράδοση και την ιστορία του έθνους τον καθιστούν έναν από τους πρώτους «εγκυκλοπαιδιστές» της δυτικής ιστορίας. Ο Κικέρων τον αποκαλούσε «τον πιο πολυμαθή από τους Ρωμαίους». Υπήρξε στενός σύμμαχος του Πομπήιου κατά τον εμφύλιο πόλεμο και μετέπειτα κέρδισε την εμπιστοσύνη του Ιούλιου Καίσαρα, ο οποίος του ανέθεσε την οργάνωση της πρώτης δημόσιας βιβλιοθήκης στη Ρώμη. Tο συγγραφικό του έργο υπήρξε τεράστιο (πάνω από 70 έργα), αλλά το μεγαλύτερο μέρος του έχει χαθεί. Από τα σπουδαιότερα διασωθέντα συγγράμματά του είναι το “De Lingua Latina (=Περί της Λατινικής Γλώσσας), Έργο που αναλύει την ετυμολογία, τη μορφολογία και τη σύνταξη της λατινικής γλώσσας. Μέσω αυτού του έργου διασώθηκαν πολλές πληροφορίες για τις αρχαϊκές μορφές της γλώσσας και τις ετυμολογικές θεωρίες της εποχής (όπως η αναφορά του για τον αιολικής διαλέκτου όρο Σίβυλλα) κ.ά.
(**) Φιλισταία Σίβυλλα (γνωστή και ως Σίβυλλα Παλαιστίνης ή Σίβυλλα και Εβραίων): Η Φιλισταία Σίβυλλα, αποτελεί μεταγενέστερη ιδιαίτερη προσθήκη στον κατάλογο των αρχαίων προφητισσών η οποία συνδέεται στενά με την ελληνιστική ιουδαϊκή γραμματεία. Το όνομα υποδηλώνει την σύνδεση με την περιοχή της Φιλισταίας (Παλαιστίνης). Στην μεταγενέστερη αρχαιότητα, η χρήση του όρου «Σίβυλλα» επεκτάθηκε και στους ελληνόφωνους Ιουδαίους για να προσδώσουν κύρος στις προφητείες τους, συνδυάζοντας την εβραϊκή αποκαλυπτική παράδοση με το ελληνικό λογοτεχνικό σχήμα της Σίβυλλας. Δεν πρόκειται για πρόσωπο με ιστορική δράση στο πλαίσιο των αρχαίων ορεινών λατρειών (Σίβυλλες Δελφών, Ερυθραίας), αλλά για μια λογοτεχνική παρουσία Σίβυλλας της οποίας οι «χρησμοί» αποσκοπούσαν στην προβολή του μονοθεϊσμού και στην μεταφορά μηνυμάτων που αφορούσαν την ιστορία και το πεπρωμένο Παλαιστίνης και Ισραήλ μέσα από το πρίσμα του ελληνικού εξάμετρου στίχου.
Σιβυλλικά Χρησμολόγια, συλλογή ψευδεπίγραφων κειμένων που συντάχθηκαν από τον 2ο αι. π.Χ. έως τον 7ο αι. μ.Χ. με την «Σίβυλλα» να προειδοποιεί για την κρίση του Θεού, την καταστροφή των “ειδωλολατρικών” αυτοκρατοριών και τον ερχομό της εσχατολογικής βασιλείας. Η υιοθέτηση του ονόματος «Σίβυλλα» από Ιουδαίους συγγραφείς της εποχής ήταν ένας τρόπος «πολιτισμικού δανεισμού». Χρησιμοποιώντας το κύρος μιας παγανιστικής προφήτισσας, μπορούσαν να απευθυνθούν σε ένα ελληνόφωνο κοινό και να κερδίσουν την προσοχή του, παρουσιάζοντας τις βιβλικές αλήθειες ως αρχαίες, οικουμενικές προφητείες. Πρέπει να διακρίνουμε την μυθολογική / ιστορική παράδοση (Ερυθραία, Κύμη) από την θρησκευτική / πολιτική χρήση του ονόματος στη Φιλισταία / Ιουδαία ανάγκης συνδιαλλαγής της εβραϊκής παράδοσης με τον ελληνιστικό πολιτισμό.
ιταλια Francesco Ubertini ιταλια Bacchiacca σοφη Σιβυλλα Συβηλα τοιχογραφια ιερος ναος ΙΝ Αγια Παρασκευη Σιατιστα Κοζανη Μακεδονια καπελα καπελλα σιξτινα μιχαηλ Αγγελος Σιβυλλες, ευαισθητη γυναικεεια διαισθητικη φυση χαρισματικα διαμεσα Σιβυλα ευαισθητες γυναικειες διαισθητικες φυσεις, αρχαια χαρισματικα διαμεσα Μητροπουλος λεκακης
