Οι πόλεις που ιδρύθηκαν από τον Μεγα Αλέξανδρο και τους Διαδόχους του στα ελληνιστικά βασίλεια της Ανατολής, διέδωσαν εκεί τον ελληνικό πολιτισμό και την ελληνική γλώσσα.
Οι μεγάλες εμπορικές και πολιτισμικές ανταλλαγές που έλαβαν χώρα ανάμεσα στους διάφορους λαούς Ανατολής και Δύσης, κατέστησαν τα ελληνικά lingua franca – δηλ. γλώσσα οικουμενική. Η ελληνική επιρροή υπήρξε έντονη στους πολιτισμούς της Ασίας και η χρήση της ελληνικής γλώσσας διατηρήθηκε για πολλούς αιώνες και σε μεταγενέστερες των Ελλήνων εποχές.
Δημιουργήθηκε ένας κοίλος άξονας ελληνικού πολιτισμού στον περίγυρο της Ανατολικής Μεσογείου, από την Κυρηναϊκή, την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, την ευρύτερη Συρία, τις ελληνικές παραλιακές πόλεις της Μικράς Ασίας (Ιωνία, κλπ.), μετά το Βυζάντιο, την Θεσσαλονίκη και την Αθήνα. Στον χώρο αυτό αναπτύχθηκαν τα ελληνιστικά βασίλεια, η ρωμαϊκή αυτοκρατορία και μετά η Βυζαντινή αυτοκρατορία, με διαχρονική ελληνοφωνία. Για την Μεση Ανατολή, ιδιαίτερα σημαντικός υπήρξε ο ρόλος των κυριότερων ελληνικών πόλεων, της Δαμασκού, της Αντιόχειας και της Αλεξάνδρειας.
Η Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, πρωτεύουσα του βασιλείου των Πτολεμαίων Μακεδόνων, ήταν η σημαντικότερη όλων των ελληνιστικών πόλεων, εμπορικά και πολιτιστικά. Υπήρξε το μεγαλύτερο λιμάνι του ελληνο-ρωμαϊκού κόσμου και συνέδεε τις τρεις Ηπείρους, την Ασία, την Αφρική και την Ευρώπη. Παρ’ ότι πόλις πολυπολιτισμική, θέσπισε τα ελληνικά ως επίσημη γλώσσα και έγινε “φάρος” του ελληνικού πολιτισμού που άνθησε εκεί στο υψηλότερο επίπεδο.
Η περίφημη Βιβλιοθήκη περιείχε 700.000 συγγράμματα πανανθρώπινης γνώσης, τα σημαντικότερα της ελληνικής σοφίας και παιδείας, καθώς και ξένων πολιτισμών.
Μαζί με το Μουσείον και χάρις στην πολύμορφη βοήθεια των Πτολεμαίων, έγινε το πρώτο Πανεπιστήμιο του κόσμου. Οι επιφανέστεροι Έλληνες σοφοί (Αρχιμήδης, Ευκλείδης, Αρίσταρχος, Ήρων, κ.ά.) παρήγαγαν έργο σημαντικό, δημιουργόντας τα θεμέλια και τις βάσεις όλων των γνωστών Επιστημών που διδάκονται σήμερα ανά τον κόσμο, με εργαλείο τότε την ελληνική παιδεία και γλώσσα.
Λόγιοι και σοφοί συνέχισαν να παράγουν έργο πολιτιστικό, φιλοσοφικό και επιστημονικό και στις μετέπειτα εποχές (Φίλων, Κλήμης Αλεξανδρείας, Συνέσιος Κυρηναίος, Ωριγένης, Κλαύδιος Πτολεμαίος, κλπ.) πάντα με εργαλείο την ελληνική γλώσσα.
Ο ελληνιστικός πολιτισμός πέρασε ατόφιος μέσα στον ρωμαϊκό και, διαχρονικά ανθηρός, κληροδοτήθηκε στο Βυζάντιο.
Η ελληνική γλώσσα διατηρήθηκε στην Αλεξάνδρεια, όπως και στην Συρία έως την αραβική κατάκτηση και ακόμα έναν αιώνα μετά. Χρειάστηκε αιώνας και πλέον για τον εξαραβισμό της Μεσης Ανατολής και ιδιαίτερα σε πόλεις με έντονη ελληνική πολιτισμική ταυτότητα, πρωτεργάτιδες της ελληνικής παιδείας και Γλώσσας, όπως η Δαμασκός, η Αντιόχεια και η Αλεξάνδρεια, με την Ελληνική γλώσσα να κρατά μέχρι τον 8ο αιώνα μ.Χ. (ΠΗΓΗ: καθ. Μ. Εl Abbadi, «Αρχαία Βιβλιοθήκη Αλεξανδρείας», Unesco, 1990).
Η επιρροή της Αλεξάνδρειας υπήρξε μεγάλη σαν πολιτιστικό μοντέλο, που ενέπνευσε την Ρώμη της αυτοκρατορικής εποχής και από εκεί, πέρασε στον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Τα Αλεξανδρινά πολιτιστικά πρότυπα υιοθετήθηκαν επίσης στους πρώτους αιώνες της αραβικής κυριαρχίας.
Τα ελληνικά συγγράμματα που διασώθηκαν από την καταστροφή της Βιβλιοθήκης της Αλεξανδρείας, μεταφράστηκαν στα αραβικά (7ος -12ος αι. ) σε ανάλογους χώρους αλεξανδρινής έμπνευσης, όπως:
- ο Οίκος της Σοφίας στην Βαγδάτη,
- η Βιβλιοθήκη της Κόρντοβα Ιβηρικής των Ομεγιάδων Χαλίφηδων, κλπ.
Με τα σημαντικότερα εξ αυτών, έργα του Αριστοτέλους, του Ευκλείδη, κ.ά., η ελληνική Σοφία και η αρχαία ελληνική Γραμματεία έγιναν γνωστά στους Άραβες λογίους, που τα επεξεργάστηκαν εμπλουτίζοντας τους τότε επιστημονικούς ορίζοντες του κόσμου. Αργότερα, οι μεταφράσεις στα λατινικά μετέφεραν την ελληνική Γραμματεία και Επιστήμες στην Ευρώπη και “πότισαν ελληνικά” την Αναγέννηση.
Η Αλεξάνδρεια ακτινοβόλησε τον ελληνικό πολιτισμό και έμεινε ελληνόφωνη από το 331 π.Χ. που ιδρύθηκε, έως το 642 μ.Χ. που κατακτήθηκε από τους Άραβες, αλλά έναν και πλέον αιώνα μετά, ‘’συνέχιζε να έχει την ελληνική ως επίσημη γλώσσα του κράτους’’ (ΠΗΓΗ: καθ. El Abbadi, και καθ. M. Sartre). Αυτό αριθμεί 10 αιώνες χρήσης της ελληνικής γλώσσας στην Μ. Ανατολή!
ΠΗΓΗ: Ομιλία μάθημά της στο Λαϊκό Πανεπιστήμιο, ΕτΦτΛ 2020. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 7.1.2021.
αρχαια ελληνικη Γλωσσα Οικουμενικη επισημη γλωσσα αλεξανδρεια ελληνιστικη Εποχη Γρηγορακου
