Το 43ο από τα 142 σωζόμενα αποσπάσματά του:
Ηράκλειτος Βλύσωνος ο Εφέσιος τάδε έφη:
43. «Ύβριν χρη[1] σβεννύναι μάλλον ή πυρκαϊάν».
Την χρήση ύβρεως είναι ανάγκη να την σβήνουμε, περισσότερο από την πυρκαϊά.
Σημασία έχει το τι είναι Ύβρις [< υπέρ ή επί + βριαρός (= δυνατός, στιβαρός < βρίθω)]. Ως εκ τούτου ύβρις είναι να είσαι υπέρ του δυνατού.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΥΒΡΕΩΣ. ΕΔΩ.
Ύβρις / ύβρισμα είναι η αυθάδης βία, η πηγάζουσα εξ υπερβολικής συναισθήσεως δυνάμεως ή εκ πάθους, αυθάδεια, αλαζονεία, προπέτεια, κακοβουλία, θρασύτητα, ιταμότητα. Στην «Οδύσσεια»[2] αναφέρεται η ύβρις των μνηστήρων. Ύβρις είναι κάθε αισχρή και ασελγής πράξη και, κυρίως, ο βιασμός γυναικών. [Οι αρχαίοι Έλληνες πρώτοι στηλίτευσαν την κακοποίηση των γυναικών]. Η λέξις ὕβρις κατείχε σημαντική θέση στον χώρο της ηθικής και του Δικαίου των αρχαίων Ελλήνων. Εδήλωνε την παραβίαση των κανόνων, την υπέρβαση των ορίων του ανθρώπου, που προκαλείται από το πάθος, την αλαζονεία, την αυθάδεια. Σχετική και η λέξη κόρος[3] > κορεσμός, η ύβρις που προέρχεται από την πληθώρα, την αφθονία αγαθών.
Ύβρις όμως είναι και ένα όνομα Σατύρου, ακολούθου του Διονύσου[4], δηλώνοντας πως η ύβρις ακολουθεί την εκτός ορίων οινοποσία. Βλ. και απ. 119.
Στην υπέρβαση των ορίων, στο να θέλει ο άνθρωπος να υπερβεί τις ηθικές δεσμεύσεις και να υψωθεί αλαζονικώς υπεράνω αυτών, ο Ηράκλειτος, βλέπει την πηγή της διαταραχής του πολιτικού βίου.
Είναι δε χαρακτηριστικό πως η λέξις ύβρις χρησιμοποιείται σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες, με την έννοια της υπέρμετρης αλαζονείας.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τον ΗΡΑΚΛΕΙΤΟ, ΕΔΩ.
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης «ΦΩΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΒΙΟ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΥ – ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΤΟΥ», έκδ. «Τάλως Φ», 2024, από το κεφάλαιο “Διασωθέντα αποσπάσματα Ηρακλείτου και απόπειρα αποδόσεως και ερμηνείας τους”.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] πρέπει, είναι ανάγκη να, κάποιος πρέπει ή οφείλει να κάνει κάτι < χρήζω, χράω, έχω ανάγκη, χρεία, έλλειψη, έχω ανάγκη από > χρήμα = κάτι που κάποιος χρησιμοποιεί ή χρειάζεται > (τα) χρήματα = αγαθά, περιουσία, σκεύη, έπιπλα.
[2] Ο.329, Ρ.565.
[3] «κόρος είναι η επάνοδος του διαφορισμένου σύμπαντος στην αρχική πυρώδη κατάσταση, η εκπύρωση» – βλ. Διογ. Λαέρτιος.
[4] Συλλ. Επιγρ. 8398.
Λεκακης ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ, Λεκακης ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ, εφεσιος εφεσος αποσπασμα Ηρακλειτος Ηρακλειτου διασωθεντα σωζομενα αποσπασματα fragmenta fragment αποδοση ερμηνεια λεκακης σωζομενα αποσπασματα Héraclite Heraklit Heraclitus Heráclito Eraclito διασωθεν αποσπασμα Βλυσωνος Εφεσιος ταδε λεγει αρχαια βιβλια ελληνικη γραμματεια υβρις χρη σβεννυναι μαλλον πυρκαια χρηση υβρεως αναγκη πυρκαγια υβρις [< υπερ ή επι + βριαρος δυνατος, στιβαρος < βριθω υβρισμα αυθαδης βια, υπερβολικη συναισθηση δυναμη παθος, αυθαδεια, αλαζονεια, προπετεια, κακοβουλια, θρασυτητα, ιταμοτητα ομηρου Οδυσσεια μνηστηρες αισχρη ασελγης πραξη βιασμος γυναικων γυναικας γυναικα αρχαιοι ελληνες πρωτοι κακοποιηση ηθικη αρχαιο Δικαιο δικαιον αρχαιων Ελληνων παραβιαση κανονας υπερβαση οριο ανθρωπος κορος κορεσμος, πληθωρα, αφθονια αγαθων αγαθα Σατυρος θεος Διονυσος εκτος οριων οινοποσια ορια ηθικες δεσμευσεις πηγη διαταραχη πολιτικος πολιτικη ευρωπαικες γλωσσες, εννοια υπερμετρη χρηζω, χραω, χρεια, ελλειψη, χρημα χρηση χρειαζουμενο χρημα αγαθο, περιουσια, σκευος επιπλα επανοδος διαφορισμενο συμπαν αρχικη πυρωδης κατασταση, πυρ εκπυρωση Λαερτιος Συλλογη Επιγραφη υπερ δυνατου. υπερ αδυνατου δυνατος αδυνατος
