Του Γιώργου Λεκάκη

Ο Γκουαρίνο της Βερόνας (1374 – 1460) ήταν λόγιος κι ελληνιστής, σπουδαίος εκπρόσωπος της ουμανιστικής παιδαγωγικής και ιστορική μορφή στην πρώιμη Αναγέννηση. Εγεννήθη στην Βερόνα της νυν Ιταλίας. Εσπούδασε εκεί και είτα στην Πάδοβα, ευτύχησε να γίνει μαθητής του ονομαστού διδασκάλου ρητορικής G. Conversini[1]. Το 1392 (μάλλον) έφτασε στην Κωνσταντινούπολη. Μελέτησε ελληνικά και για 5 χρόνια ως μαθητής του σπουδαίου Μανουήλ Χρυσολωρά. Έμαθε άριστα την γλώσσα. Αλλά και δέθηκε με μια φιλία[2], για το υπόλοιπο της ζωής του μεγάλου Έλληνα διδασκάλου. Οι σπουδές του, ωστόσο, διεκόπησαν απότομα το 1393, όταν οι Οθωμανοί πολιόρκησαν την Κωνσταντινούπολη, και ο αυτοκράτωρ Μανουήλ Β΄Παλαιολόγος έστειλε τον Χρυσολωρά στην Ιταλία για να ζητήσει βοήθεια από καθολικούς πρίγκηπες. Αλλά όταν ξεκίνησε από την Κωνσταντινούπολη για να επιστρέψει στην Ιταλία, με δύο βαλίτσες με πολύτιμα ελληνικά χειρόγραφα, τα οποία συνέλεξε με πολύ κόπο και έξοδα, εναυάγησε και έχασε την μία!!! Λέγεται ότι από την μεγάλη στεναχώρια του, τα μαλλιά του άσπρισαν εν μία νυκτί!

Ο Γκουαρίνο επηρέασε τον Χρυσολωρά να μετακομίσει στην Ιταλία (1397).

Στην Ιταλία βιοποριζόταν ως διδάσκαλος ελληνικών, στην Βερόνα και στην Βενετία. Εκεί ίδρυσε σχολή ρητορικής και ελληνικών (μαθητής του ο περίφημος Βιτορίνο ντα Φέλτρε[3]). Η φήμη του εξαπλώθη γρήγορα και έφτασε έως τους ουμανιστές της Φλωρεντίας, Π. Μπρατσολίνι και Λ. Μπρούνι, οι οποίοι τον προσκάλεσαν στην πρωτεύουσα της Τοσκάνης να τους διδάξει Ελληνική Γραμματεία. Του πρόσφεραν την έδρα των Ελληνικών στο περίφημο Studio Fiorentino. Το 1419 άνοιξε σχολή και στην Πάντοβα. Το 1436, έγινε καθηγητής Ελληνικών στην Φερράρα (μαθητής του ο μικρός γιος του μαρκησίου του Este[4], ο Λεονέλλο[5]). Το 1438 ήταν διερμηνέας των Ελληνων στην Σύνοδο της Φερράρας – Φλωρεντίας. Όταν ο Λεονέλο έγινε μαρκήσιος (1441), κανόνισε την εκλογή του Γκουαρίνο στην έδρα Ευγλωττίας και Λατινικής και Ελληνικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Φερράρα, με συμβόλαιο που ανανεωνόταν κάθε 5 χρόνια.

Τέλος, η ελληνική διακόσμηση του Studiolo του Palazzo Belfiore αποδίδεται επίσης σε αυτόν.[8]

• Το 1436 νυμφεύτηκε την Θαδδαία Κεντράτα στην Βερόνα, με την οποία απέκτησε 13 παιδιά. Ανάμεσα σε αυτά, ο Μπατιστα Γκουαρίνο[6], επίσης ουμανιστής και παθιασμένο με τα ελληνικά και δάσκαλος του Ο. Κόντρο[7].

Γενικώς ο Γκουαρίνο επηρεάστηκε πολύ από τις ιδέες του νεοπλατωνιστή φιλοσόφου του Μυστρά, Γεώργιου Πλήθωνα Γεμιστού – δασκάλου του δασκάλου του Μ. Χρυσολωρά.

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

Κύρια έργα του είναι μεταφράσεις:

• του Στράβωνος
• μερικών από τους «Βίους Παράλληλους» του Πλούταρχου,
• του «Περί Παίδων Αγωγής» του Πλούταρχου,
• μια επιτομή της Ελληνικής Γραμματικής του Μ. Χρυσολωρά και
• σχόλια στον Αριστοτέλη, τον Κικέρωνα, τον Persius, τον Martial, τις «Σάτυρες» του Ιουβενάλη / Juvenal.

Εκδόσεις:

• Guarino Veronese «Epistolario / Έργα. Επιστολές και Αλληλογραφία», εκδ. «Ποικίλα Βενετικής Ιστορίας», Βενετία, 1915, 1916.

“Ιλιάς” σε δέρμα δράκου!

Όμως υπάρχει και ένα αξιοπερίεργο στην αλληλογραφία Χρυσολωρά – Γκουαρίνο, που οι ομηριστές το γνωρίζουν ως «Η Ιλιάδα του δράκου» – ΔΕΙΤΕ επισης: Γ. Λεκάκη «Ο Όμηρος, οι σχολιαστές του και άλλες πηγές για τα ομηρικά». – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκη «Άπαντα Ομήρου». Σε μια επιστολή του Χρυσολωρά προς τον μαθητή του Γκουαρίνο ντα Βερόνα (1374 – 1460) αναφέρει κάτι που έχει περάσει απαρατήρητο, αλλά είναι επικό:

«Λέγεται επίσης ότι, σε μια συγκεκριμένη βιβλιοθήκη στην Κωνσταντινούπολη, της οποίας η τοποθεσία εξακολουθεί να επισημαίνεται ακόμη και σήμερα, και κοντά στην οποία, όπως γνωρίζετε, εξακολουθούν να υπάρχουν μερικά από τα κυπαρίσσια μας, υπήρχε κάποτε, μεταξύ των άλλων θησαυρών της, ολόκληρη η “Ιλιάς” του Ομήρου, γραμμένη με χρυσά γράμματα σε περγαμηνή (ή μεμβράνη) φτιαγμένη από το έντερο ενός μόνο δράκου! Λόγω της εξαιρετικής λεπτότητας αυτής της μεμβράνης, μπορούσε να τυλιχτεί σε ένα πολύ μικρό κουτί (μια πυξίδα). Αυτό το χειρόγραφο, ωστόσο, μαζί με αμέτρητες χιλιάδες άλλα βιβλία, λέγεται ότι χάθηκε σε μια μεγάλη πυρκαγιά».

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης “Ελληνικη Βιβλιογραφια”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 5.5.2002.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Γκαρίν Ε. «Ανθρωπιστική Εκπαίδευση στην Ιταλία», Λατέρτσα, Μπάρι, 1953.
• ντε Ροσμίνι Κ. «Η ζωή και η πειθαρχία του Γκουαρίνο της Βερόνας και των μαθητών του», Μπρέσια, 1805.
• Pade M. κ.ά. «The Court of Ferrara and its Patronage 1441 – 1598», Ferrara, 1990.
• Σαμπαντίνι Ρ. «Γκουαρίνο Βερονέζε και η δημοσιευμένη και αδημοσίευτη αλληλογραφία του», Ρώμη, 1885.
• Fiesoli G. «Η Ελληνική Βιβλιοθήκη Guarini», στο «Φύλακες της Παράδοσης και η Πρωτοπορία του Νέου στις Ακτές της Αδριατικής: Βιβλία και Βιβλιοθήκες, Συλλογές, Πολιτιστικές και Επιστημονικές Ανταλλαγές, Ταξειδιωτική Γραφή μεταξύ του 15^ου και του 20ού αιώνα», Πρακτικά του Συνεδρίου (Πεσκάρα, Πανεπιστήμιο των Σπουδών, 25-28.5.2005), Μπολόνια, 2006.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Ο Giovanni Conversini ή di Conversino (γεννηθείς στην Βούδα, 1343 – 1408) ήταν ανθρωπιστής και νομικός-συμβολαιογράφος. Ανάμεσα σε άλλα, έγραψε το έργο «De Christi conceptu», στο οποίο έγραφε για τις πτυχές του χριστιανισμού τις παρμένες από την αρχαία ελληνική στωική φιλοσοφία, αλλά σώζονται μόνον αποσπάσματα!

[2] Τόσο αγάπησε τον σεβαστό του διδάσκαλό Μανουήλ Χροσολωρά, που έναν γιο του, τον ονόμασε Μανουήλ!

[3] Ο Vittorino de’ Rambaldoni / Vittorino da Feltre (1373 / 1378 – 1446), ήταν ουμανιστής και παιδαγωγός.

[4] Ο Νικολό Γ΄ ντ’ Έστε (1383 – 1441) κατάφερε να επεκτείνει την σφαίρα επιρροής της πατρίδος του, Φεράρας. Ήταν τόσο ισχυρός που μπορούσε να μεσολαβήσει πολιτικά, μεταξύ των αντιμαχόμενων δυνάμεων στην ιταλική χερσόνησο εκείνη την εποχή!

[5] Ο Lionello / Leonello d’Este (1407 – 1450), ήταν Μαρκήσιος της Φεράρα (από το 1441), Άρχοντας της Μόντενα, της Ρέτζιο Εμίλια, της Πολεσίν και της Γκαρφανιάνα.

[6] Ο Βαπτιστής Γκουαρίνο ή Γκουαρίνι (1435 – 1503) ήταν εκπαιδευτικός, ουμανιστής και σπουδαίος κλασσικός φιλόλογος, υποστηρικτής του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσης. Συνέστησε να διδάσκονται ταυτόχρονα τα ελληνικά και τα λατινικά ως κατάλληλα μαθήματα για την εκπαίδευση των απογόνων πριγκηπικών οικογενειών.

[7] Ο Antonio Urceo (γνωστός ως Urceo Codro / Antonius Urceus Codrus, 1446 – 1500), ήταν ουμανιστής, πολύ διάσημος «ελληνόλογος», τόσο που ο Ά. Πολιτζιάνο του έγραψε για να ζητήσει την γνώμη του για ορισμένα ελληνικά ποιήματα, και ο Άλδος Μανούτιος του αφιέρωσε την έκδοση «Επιστολών Ελλήνων Συγγραφέων». Εδίδαξε γραμματική, ευγλωττία, και ελληνικά στην Μπολόνια.

[8] Το στούντιο Belfiore ήταν ένα από τα δωμάτια του παλλατιού Delizia di Belfiore (το οποίο δεν υπάρχει πια) στην Φερράρα. Κτισμένη στα τέλη του 14ου αιώνα, βόρεια του αστικού κέντρου της Φερράρα – άρα έξω από τα τότε τείχη της πόλης. Ήταν το πιο σημαντικό, περιζήτητο μέρος της πόλεως και πηγή θαυμασμού για τους επισκέπτες της. Ήταν παραγγελία του L. d’Este το 1447. Ολοκληρώθηκε επί Borso (1463). Ήταν το πρώτο πριγκηπικό στούντιο στην ιταλική χερσόνησο. Στις διακοσμήσεις του, που σήμερα διατηρούνται μόνον εν μέρει και είναι διασκορπισμένες σε διάφορα μουσεία, μπορεί κανείς ακόμη να διακρίνει τον πλούτο της σχολής ζωγραφικής της Φερράρα. Η διακόσμηση σχεδιάσθηκε από τον ίδιο τον Guarino Veronese, ο οποίος οραματίστηκε έναν εικονογραφικό κύκλο αφιερωμένο στις εννέα Μούσες του ελληνικού πανθέου. Συνέθεσε στίχους για αυτές. Ο Έλλην περιηγητής Κυριάκος από την Αγκώνα, επισκέφθηκε το Belfiore το 1449, και είδε δύο πίνακες, που απεικόνιζαν την Κλειώ και την Μελπομένη, ζωγραφισμένες από τον Angelo Maccagnino από την Σιένα. Οι Michele Pannonio και Cosmè Tura ανέλαβαν στη συνέχεια τους πίνακες της Θάλειας και της Καλλιόπης. Αλλά το 1632, μια πυρκαγιά κατέστρεψε το παλάτι. Οι διακοσμήσεις χάθηκαν… Οι Μούσες ήταν:

• Ερατώ, 122 x 72 εκατ., αποδίδεται στον Ά. Μακανίνο και συνεργάτη του Κ. Τουρα. Σήμερα στην Εθνική Πινακοθήκη της Φερράρα.
• Ευτέρπη, 105 x 38,7 εκατ., ανώνυμου καλλιτέχνη από την Φεράρα. Σήμερα στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βουδαπέστης.
• Θάλεια, 136 x 82 εκατ., του M. Pannonio. Σήμερα στο Μουσείο Καλών Τεχνών στην Βουδαπέστη.
• Καλλιόπη, 116 x 71 εκατ., του C. Tura. Σήμερα στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου.
• Μελπομένη, 105 x 38,3 εκατ., ανώνυμου καλλιτέχνη από την Φεράρα. Σήμερα στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βουδαπέστης.
• Ουρανία, 122 x 72 εκατ., ανώνυμου καλλιτέχνη από την Φεράρα. Σήμερα στην Εθνική Πινακοθήκη της Φεράρα.
• Πολύμνια, 115 x 71 εκατ., ανώνυμου καλλιτέχνη από την Φεράρα. Σήμερα στην Πινακοθήκη Gemäldegalerie στο Βερολίνο.
• Τερψιχόρη, 117,5 x 81 εκατ., αποδίδεται στους Ά. Μακκανίνο και Κ. Τούρα. Σήμερα στο Μουσείο Πόλντι Πετσόλι στο Μιλάνο.

ντα Βερόνα / Varino – Guarino Veronese / Guarino da Verona, Ciriaco d’Ancona ανκονα Ιλιας Ομηρου, γραμμενη χρυσα γραμματα περγαμηνη εντερο δρακου Λεκακη δρακος

Ιλιαδα ομηρος χρυσο γραμμα Γκουαρινο βερονας ντα Βερονα Varino – Guarino Veronese Guarino da Verona, 14ος 15ος αιωνας μΧ 1374 – 1460 Ιταλος λογιος ελληνιστης, σπουδαιος ιταλικη ουμανιστικη παιδαγωγικη ιστορια πρωιμη Ιταλικη Αναγεννηση Παδοβα, μαθητης διδασκαλος ρητορικης ρητορικη κονβερσινι Conversini Κωνσταντινουπολη ελληνικα Χρυσολωρας ελληνικη γλωσσα ελληνας δασκαλος Ιταλια Οθωμανοι τουρκοι πολιορκια Κωνσταντινουπολις αυτοκρατωρ αυτοκρατορας Μανουηλ β Παλαιολογος βοηθεια καθολικοι πριγκηπες πολυτιμα ελληνικα χειρογραφα, συλλογη ναυαγιο χαμενα βιβλια στεναχωρια ασπρα μαλλια εν μια νυκτι ελληνικων, Βενετια ιδρυση σχολη Φελτρε ουμανιστες Φλωρεντια Μπρατσολινι Μπρουνι, πρωτευουσα Τοσκανη αρχαια Ελληνικη Γραμματεια εδρα ελληνικων σπουδων στουντιο φιορεντινο Studio Fiorentino Παντοβα καθηγητης Φερραρα μαρκησιος εστε Este διερμηνεας Ελληνων Συνοδος Φερραρας – Φλωρεντια ευγλωττιας λατινικης ελληνικης Λογοτεχνιας ευγλωττια λατινικη λογοτεχνια Πανεπιστημιο Φεραρα, συμβολαιο 5ετες πενταετες Θαδδαια Κεντρατα ουμανιστης παθιασμενος Κοντρο νεοπλατωνιστης φιλοσοφος Μυστρας λακωνιας Πληθων Γεμιστος πληθωνας μεταφραση Στραβωνος στραβων στραβωας Βιοι Παραλληλοι Πλουταρχου, Περι Παιδων Αγωγης Πλουταρχος επιτομη Γραμματικη σχολια αριστοτελης, Κικερωνας, κικερων περσιος Persius, μαρτιαλ Martial, Σατυρες σατιρες Ιουβεναλης / Juvenal στουντιολο Studiolo παλατι παλλατι Μπελφιορε Palazzo Belfiore εκδοσεις επιστολαριο Epistolario εργα Επιστολες αλληλογραφια αξιοπεριεργο ομηριστης Ιλιαδα του δρακου σχολιαστες ομηρικα απαντα επιστολη βιβλιοθηκη Κωνσταντινουπολης, κυπαρισσι θησαυρος ολοκληρη εξαιρετικη λεπτοτητα κουτι πυξιδα χειρογραφο, αμετρητες χιλιαδες βιβλια πυρκαγια πυρκαια ανθρωπιστικη Εκπαιδευση Βουδα, ανθρωπιστης νομικος συμβολαιογραφος εργο χριστιανισμος αρχαια ελληνικη στωικη φιλοσοφια, στωικοι αποσπασματα παιδαγωγος ιταλικη χερσονησος αρχοντας Μοντενα, Ρετζιο Εμιλια, Πολεσιν Γκαρφανιανα Γκουαρινι εκπαιδευτικος, ουμανισμος κλασσικος φιλολογια ελληνικος πολιτισμος διδασκαλια λατινικα καταλληλα μαθηματα εκπαιδευση πριγκηπικες οικογενειες πριγκηπες ουρτσεο Urceo κοδρο κοντρο Codro ουρτσεους κοδρους κοντρους Urceus Codrus, ελληνολογος Πολιτζιανο ελληνικα ποιηματα, Μανουτιος εκδοση Επιστολες Ελληνων Συγγραφεων Μπολονια τειχη παραγγελια μπορσο Borso πρωτο πριγκηπικο διακοσμηση μουσεια, ζωγραφικη εικονογραφικος κυκλος 9 εννεα Μουσες ελληνικο πανθεο πανθεον στιχοι ελλην ελληνας περιηγητης Κυριακος αγκωνιτης Αγκωνα, αγκωνος πινακας, μουσα Κλειω Μελπομενη, μακανινο Maccagnino Σιενα παννονιο πανονιο Pannonio πινακες Θαλεια Καλλιοπη ερατω, Εθνικη Πινακοθηκη ευτερπη, Μουσειο Καλων Τεχνων Βουδαπεστης Βουδαπεστη ουγγαρια Λονδινο ανωνυμος καλλιτεχνης ουρανια, πολυμνια, ανωνυμοι καλλιτεχνες Gemaldegalerie Βερολινο γερμανια τερψιχορη, Πολντι Πετσολι Μιλανο