Του Πέτρου Ιωαννίδη, καθηγητή Φιλόλογου
- «Αυτή η χώρα πήγε μπροστά από τις εξαιρέσεις της και όχι από τον κανόνα. Στην μετανεωτερική εποχή μας οι άνθρωποι που αποτελούν εξαίρεση θεωρούνται εξαιρετέοι, αντί να αναγνωρίζονται ως εξαιρετικοί![…] Η μόνη αντιβίωση για την καταπολέμηση του κτήνους, που περιέχουμε, μέσα μας είναι η παιδεία. Η αληθινή Παιδεία και όχι η ανεύθυνη εκπαίδευση» – Μ. Χατζιδάκις, 1925-1994, κορυφαίος μουσικοσυνθέτης, ποιητής, μαέστρος, πιανίστας.
Εύστοχη παρατήρηση που συμπυκνώνει τη διαχρονική αλήθεια ότι η Ελλάδα προοδεύει χάρη στο φιλότιμο, την αριστεία και την υπέρβαση συγκεκριμένων ατόμων (εξαίρεση), που συχνά αναγκάζονται να πάνε κόντρα σε ένα δυσλειτουργικό κρατικό πλαίσιο (κανόνας).
Ο ΟΜΗΡΟΣ ΥΠΗΡΞΕ ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΛΛΗΓΟΡΙΣΤΗΣ
Η «ΟΔΥΣΣΕΙΑ» είναι ένα ταξείδι Αυτοανακάλυψης και Αυτογνωσίας που μας παροτρύνει να λύσουμε τα σχοινιά μας δένουν με την περιορισμένη αντίληψη του εαυτού μας και να ανοιχτούμε στους απέραντους μέσα μας ωκεανούς αναζητώντας το πιο πολύτιμο αγαθό της ζωής μας: ΤΗΝ ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ ΤΟΥ ΑΛΗΘΙΝΟΥ ΜΑΣ ΕΑΥΤΟΥ ΟΙ ΜΥΘΟΙ ΩΣ ΦΑΡΟΙ ΖΩΗΣ! ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΜΥΘΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΥΘΩΝ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥΣ! Ο αποσυμβολισμός είναι η ερμηνεία των μύθων πέρα από την επιφανειακή τους εξιστόρηση. Αποκαλύπτει κρυμμένα νοήματα, όπως ηθικές αξίες, κοσμογονικές αλήθειες και πανανθρώπινα αρχέτυπα. Ανιχνεύει τη βαθύτερη φιλοσοφική ή ιστορική βάση των αφηγήσεων, π.χ. την μετάβαση από την Μητριαρχία στην Πατριαρχία. Οι μύθοι δεν είναι απλές φανταστικές ιστορίες, αλλά σύνθετα σύμβολα. Ο αποσυμβολισμός τους μπορεί να προσεγγιστεί μέσα από 7 διαφορετικές οπτικές:
- Κοσμολογική
- Αστρονομική / Αστρολογική
- Ψυχολογική
- Ιστορική
- Κοινωνική
- Ηθική
- Φιλοσοφική.
ΟΙ ΜΥΘΟΙ ΔΕΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΖΟΥΝ, ΔΙΔΑΣΚΟΥΝ ΚΑΙ ΔΙΑΠΑΙΔΑΓΩΓΟΥΝ!
Η ΑΞΙΑ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΑΠΟΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΡΧΑΙΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Οι μύθοι είναι αλληγορίες και συμβολισμοί που αποκρύπτουν ανώτερες αλήθειες. «Ο δʹ ἐκ μαχίμων ἀποδεδειγμένος εὐθὺς ἐγίνετο τῶν ἱερέων καὶ μετεῖχε τῆς φιλοσοφίας ἐπικεκρυμμένης τὰ πολλὰ μύθοις καὶ λόγοις ἀμυδρὰς ἐμφάσεις τῆς ἀληθείας καὶ διαφάσεις ἔχουσιν» / Όποιος προερχόταν από το γένος των πολεμιστών αμέσως έπαιρνε και την ιδιότητα του ιερέα και μετείχε στην φιλοσοφία, που είχε πολλά τα απόκρυφα με μύθους και με λόγια, που έχουν αμυδρές εκφάνσεις και αποκαλύψεις της αλήθειας – Πλούταρχος, 50 – 120, «Περί Ίσιδος και Οσίριδος», 354 b.
Το έργο «Πώς δεῖ τον νέον ποιημάτων ἀκούειν», 19ef, είναι ένα σπουδαίο φιλοσοφικό και παιδαγωγικό δοκίμιο του Πλουτάρχου. Στόχος του είναι να διδάξει τους νέους πώς να προσεγγίζουν κάνουν κριτική στην ποίηση, αποκομίζοντας ηθικά και πνευματικά οφέλη: «Παρὰ δ’ Ὁμήρῳ σιωπώμενόν ἐστι τὸ τοιοῦτο γένος τῆς διδασκαλίας, ἔχον δ´ ἀναθεώρησιν ὠφέλιμον ἐπὶ τῶν διαβεβλημένων μάλιστα μύθων, οὓς ταῖς πάλαι μὲν ὑπονοίαις ἀλληγορίαις δὲ νῦν λεγομέναις παραβιαζόμενοι καὶ διαστρέφοντες ἔνιοι». (= Αυτός ο ίδιος τρόπος διδασκαλίας με σιωπηλές πράξεις βρίσκεται και στον Όμηρο, προσφέροντάς μας χρήσιμες σκέψεις πάνω σε αυτούς τους ίδιους μύθους που συνήθως είναι οι πιο αντιπαθείς σε αυτόν. Μερικοί άνθρωποι τους επιβάλλουν, για να τους υποβιβάσουν σε αλληγορίες που οι αρχαίοι ονόμαζαν υπόνοιες).
«Ας φύγουμε για την αγαπημένη μας πατρίδα, να η πιο σωστή συμβουλή. Ποιος είναι λοιπόν ο δρόμος της φυγής και πώς θα τον ακολουθήσουμε; Θα ξανοιχτούμε, όπως – καθώς αλληγορικά μου φαίνεται, λέει ο ποιητής – ο Οδυσσέας από την μάγισσα Κίρκη ή την Καλυψώ, ο οποίος δεν αρκέστηκε να παραμείνει εκεί, παρ’ όλο που είχε ηδονές των ματιών και βρισκόταν ανάμεσα σε μεγάλη αισθητή ομορφιά. Η πατρίδα μας απ’ όπου ήρθαμε, κι ο πατέρας μας είναι εκεί. Ποια είναι λοιπόν η ρότα μας κι ο τρόπος να φύγουμε; Δεν χρειάζεται να περπατήσουμε· γιατί τα πόδια μάς πάνε μόνο στα διάφορα μέρη της γης, από χώρα σε χώρα. Ούτε χρειάζεται να φτιάξεις κανένα αμάξι με άλογα ή κάποιο θαλάσσιο μέσο, αλλά πρέπει να τα εγκαταλείψεις όλα αυτά (τα υλικά μέσα) και να μην τα βλέπεις· και κλείνοντας τα μάτια άλλαξε την όρασή σου και ξύπνα μιαν άλλη (ενόραση) που ενώ όλοι την έχουν, λίγοι την χρησιμοποιούν]» – Πλωτίνος, 205-270, «Εννεάς» Α, ενότητα Στ, «Περί του καλού», 8). Ο Πλωτίνος γεννήθηκε στη Λυκόπολη Αιγύπτου και δίδαξε φιλοσοφία στην Ρώμη. Εγραψε σειρά πραγματειών, τις οποίες συγκέντρωσε ο μαθητής του Πορφύριος (234-305) και της ταξινόμησε σε 6 Εννεάδες (= ομάδες των 9 πραγματειών). Ο Πλωτίνος θεωρείται ιδρυτής του Νεοπλατωνισμού. Στην πιο φημισμένη πραγματεία του συζητείται η έννοια του ωραίου. Η ψυχή ανάγεται από το «ωραίο», αντικείμενο στο νοητό του πρότυπο και από εκεί στην υπέρτατη αρχή που είναι το Αγαθό. Ο Πλωτίνος προτρέπει τον αναγνώστη του να «απεκδυθεί» το σώμα και να δει με το «μάτι της ψυχής» το Ωραίο και το Αγαθό. Η δυνατότητα αυτής της θέασης επιτυγχάνεται μέσω της Αρετής.
Το έργο «Προς Ηράκλειον κυνικόν» ή «Περί του πώς κυνιστέον και εἰ πρέπει τῶ κυνί μύθους πλάττειν» (12.9) είναι ένας σημαντικός φιλοσοφικός λόγος που γράφτηκε από τον Μέγιστο Ρωμαίο αυτοκράτορα Φλάβιο Κλαύδιο Ιουλιανό (331 – 363): «Διότι εκείνο που μας ανοίγει τον δρόμο προς την αλήθεια είναι ακριβώς το απίθανο στοιχείο που υπάρχει στους μύθους. Όσο δηλαδή πιο παράδοξος και απίστευτος είναι ο μύθος, τόσο περισσότερο δεν θέλουμε να πιστεύσουμε ό,τι λέει αλλά να ερευνήσουμε όσα υπονοεί και δεν σταματάμε μέχρις ότου, με την καθοδήγηση των θεών φωτιστούμε ή μάλλον τελειοποιήσουμε τον νου μας, χωρίς να ξεχνάμε πως υπάρχει μέσα μας κάτι ανώτερο από τον νου, ένα μικρό κομμάτι, δηλαδή από το εν και το Αγαθό, που κατέχει αδιαίρετα το Παν, το Πλήρωμα θα λέγαμε της ψυχής, μέσα στο οποίο η αφηρημένη παρουσία του Ενός και του Αγαθού περικλείει ολόκληρη την ψυχή».
«Τὴν δ’ Ὁμήρου σοφίαν ἐκτεθείακεν αἰὼν ὁ σύμπας, καὶ προϊόντι τῷ χρόνῳ νεάζουσιν αἱ ἐκείνου χάριτες, οὐδὲ εἷς δ’ ἐστὶν ὃς οὐκ εὔφημον ὑπὲρ αὐτοῦ γλῶτταν ἀνέῳξεν. Ἱερεῖς δὲ καὶ ζάκοροι τῶν δαιμονίων ἐπῶν αὐτοῦ πάντες ἐσμὲν ἐξ ἴσου· Τούσδε δ’ ἔα φθινύθειν, ἕνα καὶ δύο, τοί κεν Ἀχαιῶν νόσφιν βουλεύωσαι – ἄνυσις δ’ οὐκ ἔσσεται αὐτῶν» – Ηράκλειτος ο νεώτερος, 1ος – 2ος, μ.Χ. «Ομηρικά Προβλήματα», κεφ. 79).
Ο ΟΜΗΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΑΘΑΝΑΤΟΣ!
«Άπασα η αιωνιότητα έχει εξάρει / εξυμνήσει τη σοφία του Ομήρου ως θεϊκή, και καθώς ο χρόνος περνάει οι χάριτές του γίνονται όλο και νεότερες, και δεν υπάρχει ούτε ένας άνθρωπος, που να μην έχει ανοίξει το στόμα του υμνώντας τον. Είμαστε όλοι εξ ίσου, ιερείς και νεωκόροι των θεόπνευστων επών, του· Ας μαραθούν ένας ή δύο κάθε φορά όσοι συνωμοτούν μακριά από τους Αχαιούς – αλλά δεν θα καταφέρουν τίποτα). «ἄνυσις δ᾽οὐκ ἔσσεται αὐτῶν» (Όμηρος, «ΙΛΙΑΣ», Β,347) (= Η εκπλήρωση / πραγμάτωση αυτών των σχεδίων του δεν θα ευοδωθεί / εκπληρωθεί). Οι προσπάθειες ή οι ελπίδες των εχθρών δεν θα καρποφορήσουν! Ο Ηράκλειτος εξυψώνει σε θεϊκό επίπεδο τον Όμηρο παραθέτοντας από την Ιλιάδα, Β,347, για να ισχυριστεί ότι όλοι οι αναγνώστες είναι αφοσιωμένοι ιερείς του ποιητή κι ότι οι κριτικές των επικριτών του θα αποτύχουν. Ο Αγαμέμνων έχει πάρει την απόφαση να φύγουν με τα πλοία τους και να γυρίσουν στην πατρίδα τους, χωρίς να πετύχουν τον σκοπό τους, την άλωση της Τροίας. Αντιρρήσεις του φέρνουν ο πτολίπορθος Οδυσσεύς και ο Γερήνιος ιππότης (= αρματομάχος) Νέστωρ, ο οποίος του λέει τον ομηρικό στίχο 347, που σε ελεύθερη αποδοση σημαίνει «Αλλά δεν θα υπάρξει πραγματοποίηση ή αίσια έκβαση αυτών». – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης «Αρχαίοι σχολιαστές του Ομήρου και άλλες πηγές για τα ομηρικά», έκδ. Συλλόγου Φιλομήρων Ιθάκης «Ευχήν Οδυσσεί», 2012. ΔΕΙΤΕ την σχετική ομιλία ΕΔΩ.
ΟΛΟΙ ΕΙΜΑΣΤΕ «ΕΝ ΔΥΝΑΜΕΙ» ΟΔΥΣΣΕΙ(Α)ΚΟΙ, ΑΛΛΑ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΕΠΙΠΟΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΩΔΥΝΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ΚΑΙ ΣΚΛΗΡΗ ΠΑΛΗ ΜΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟΝ ΜΑΣ ΜΕΧΡΙ ΝΑ ΓΙΝΟΥΜΕ ΟΔΥΣΣΕΙΣ «ΕΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ»!
- Το σημερινό άρθρο αφιερώνεται στον αείμνηστο Σπάρτακο Πατεράκη, που μετοίκησε ξαφνικά την 8.7.2026 για τα Ηλύσια Πεδία, ιδρυτή, ιδιοκτήτη και υπεύθυνο του τηλεοπτικού και διαδικτυακού σταθμού «ΦΡΥΚΤΩΡΙΕΣ», διαπρύσιο κήρυκα της διάδοσης του Πανάρχαιου Ελληνικού Πολιτισμού απανταχού της γης.
ΠΗΓΗ: στήλη του γράφοντος «ΕΤΥΜΟΛΟΓΩ ΑΡΑ ΥΠΑΡΧΩ “ἄπιτε”!», με τίτλο «Ἐξ Ὁμηροαειφορίας ἄρχεσθαι και Ὁμηραπατήσεως[1] παύεσθαι», εφημ. “Εβδόμη” 11.7.2026. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 12.7.2026.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Ομηραπατήσις, παράγεται από τα: Όμηρος + πάτησις < πατέω = ο καταπατών, ο διαστροφέας του Ομήρου, προσωνύμιο του Ξενοφάνους του Κολοφωνίου (570 – 480 π.Χ.).
αναγνωστες Ομηρου αφοσιωμενοι ιερεις αρχαιος ποιητης επικριτες αποτυχια ΟΜΗΡΟΣ ΑΘΑΝΑΤΟΣ αναγνωστης Ομηρος αφοσιωση ιερεας επικριτης Ιωαννιδης, ελλαδα εξαιρεση κανονας Χατζιδακις, μουσικος Ελλας προοδος φιλοτιμο, αριστεια υπερβαση ατομο εξαιρεση δυσλειτουργικο κρατικο πλαισιο μετανεωτερικη εποχη ανθρωποι εξαιρετεος εξαιρετικος καταπολεμηση κτηνος, παιδεια ανευθυνη εκπαιδευση ΑΛΛΗΓΟΡΙΑ ΟΔΥΣΣΕΙΑ ταξειδι Αυτοανακαλυψη αυτογνωσια παροτρυνσ λυση περιορισμενη αντιληψη εαυτος ωκεανος αναζητηση πολυτιμο αγαθο ζωη ΑΛΗΘΙΝΟΣ ΜΥΘΟΙ μυθοι ΠΑΡΑΜΥΘΟΠΟΙΗΣΗ ΜΥΘΟΣ ΑΠΟΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ αποσυμβολισμος ερμηνεια μυθων αρχαια ελληνικη μυθολογια επιφανειακη εξιστορηση αποκαλυψη κρυμμενα νοηματα, ηθικες αξιες, κοσμογονικες αληθειες πανανθρωπινα αρχετυπα ανιχνευση βαθυτερη φιλοσοφια ιστορια αφηγηση μεταβαση μητριαρχια πατριαρχια φανταστικη συνθετα συμβολα Κοσμολογικη αστρονομικη αστρολογια Ψυχολογικη Ιστορικη Κοινωνικη Ηθικη Φιλοσοφικη ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ ΔΙΑΠΑΙΔΑΓΩΓΗΣΗ ΑΞΙΑ ΑΠΟΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΡΧΑΙΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ αλληγορια συμβολισμος ανωτερη αληθεια μαχιμος αποδεδειγμενως ευθυς ιερευς φιλοσοφια επικεκρυμμενη λογος αμυδρη εμφαση διαφαση γενος πολεμιστης ιδιοτητα αποκρυφα λογια, εκφανση Πλουταρχος, Περι ισιδος και Οσιριδος πατριδα, συμβουλη δρομος φυγη αλληγορικα ποιητης Οδυσσεας μαγισσα Κιρκη Καλυψω ηδονες ματιων ηδονη ματι ματια αισθητη ομορφια πατερας εγκαταλειψη υλικα μεσα οραση ενοραση χρηση Πλωτινος, Εννεας καλου Λυκοπολη Αιγυπτου Λυκοπολις Αιγυπτος Ρωμη πραγματεια Πορφυριος Εννεαδες πραγματειες ιδρυτης Νεοπλατωνισμος εννοια ωραιο ψυχη αντικειμενο νοητο προτυπο υπερτατη αρχη αγαθο απεκδυση σωμα θεαση αρετη εργο Προς Ηρακλειον κυνικον Ηρακλειος κυνικος πως κυνιστεον και ει πρεπει τω κυνι μυθους πλαττει φιλοσοφικος Ρωμαιος αυτοκρατορας Ιουλιανος απιθανο στοιχειο παραδοξος απιστευτος ερευνα καθοδηγηση θεοι φωτιση τελειοποιηση νους, ανωτερο αδιαιρετα Παν, ολο Πληρωμα αφηρημενη παρουσια εν ψυχης δει τον νεον ποιηματων ακουειν παιδαγωγικο δοκιμιο νεος προσεγγιση κριτικη ποιηση, ηθικα πνευματικα οφελη ομηρω σιωπωμενο γενος διδασκαλια αναθεωρηση ωφελιμο διαβεβλημενο παλαι υπονοια αλληγοριες παραβιαση διαστροφη ενιο σιωπηλη πραξη ομηρο, χρησιμες σκεψεις αντιπαθης υποβιβαση σοφια αιων συμπας, χαριτες, ευφημον γλωττα ανεωξεν ζακοροι δαιμονιο επων φθινυθειν, αχαιοι νοσφις βουλευομαι ανυσις ανυση εσσεται Ηρακλειτος, 1ος – 2ος μΧ αιωνας Ομηρικα Προβληματα αιωνιοτητα εξυμνηση θεικη, χρονος χαρις υμνος νεωκορος θεοπνευστα επη επος συνωμοσια αχαια ΙΛΙΑΣ εκπληρωση / πραγματωση σχεδιο ευοδωση εχθροι θεικο επιπεδο Ιλιαδα, κριτικη αγαμεμνων αγαμεμνονας αλωση Τροιας τροια αντιρρηση πτολιπορθος Οδυσσεες Γερηνιος ιπποτης αρματομαχος Νεστωρ, νεστορας ομηρικος στιχος πραγματοποιηση αισια εκβαση ΟΔΥΣΣΕΙΑΚΟΙ, ΟΔΥΣΣΕΙΚΟΙ, ΕΠΙΠΟΝΟΣ ΕΠΩΔΥΝΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ΠΑΛΗ ΟΔΥΣΣΕΙΣ Πατερακης, ομηροαειφορια ομηραπατησις ομηραπαταση, Πατησις < πατεω καταπατω διαστροφεας προσωνυμιο Ξενοφανης Κολοφωνιος 6ος 570 – 480 κολοφων κολοφωνα ιωνιας ιωνια αποθεωση αποθεωσις ομηρου Ινγκρ μουσειο λουβρο λουβρου γαλλια
