Του Γιώργου Λεκάκη
Η λέξις βάιον (το) – βάις (ἡ) > βάιον, βαΐον[1], ο λαός μας το λέει και το βάγιο / βάι, σημαίνει κλαδί (και δη κλαδί φοίνικα[2]). Απαντάται στο Ευαγγέλιο του Ιωάννου (12,12-1), όπου σημειώνεται, ότι μετά την Ανάσταση του Λαζάρου, όταν ο Ιησούς πήγαινε στα Ιεροσόλυμα, «όχλος πολύς… έλαβαν τα βάια των φοινίκων και εξήλθον εις απάντησιν αυτώ». Εξ αυτού η παροιμία «μετά βαΐων και κλάδων» που σημαίνει με μεγάλη επισημότητα, με θερμές εκδηλώσεις.
Η Κυριακή των Βαΐων, προ της Λαμπρής. Ο λαός μας την λέει «του Βαγιού», ή «των Βαγιών», ή «του Βαγιώνε» ή «των Βαΐων».
Στα βυζαντινά χρόνια γινόταν γινόταν «ο περίπατος του αυτοκράτορα»: Από το Παλλάτι προς την Μεγάλη Εκκλησία. Στην διαδρομή ο αυτοκράτωρ μοίραζε στον κόσμο βάγια και σταυρούς και ο Πατριάρχης σταυρούς και κεριά.
Το έθιμο της περιφοράς των κλαδιών, βεβαίως, δεν είναι παρά επιβίωση του αρχαίου ελληνικού εθίμου της ειρεσιώνης.
Τα “βαγιοχτυπήματα”
Στα βάγια αποδίδονται δυνάμεις ιαματικές, αποτροπαϊκές και γονιμοποιές. Γι’ αυτό έπρεπε μετά την εκκλησία όλα να τα “βατσάσουν” (βιτσίσουν / κτυπήσουν με βάγια), για το καλό: Δένδρα, περβόλια, κλήματα, στάνες, ζώα, μύλους, βάρκες, κλπ. Από ένα κλαδάκι κρεμούσαν στα οπωροφόρα, για να καρπίζουν και στα κηπευτικά, για να μην τα πιάνει το “σκουλήκι”.
“Μέσα βάγια και χαρές, όξω ψύλλοι, κόριζες!”
‘Ολα τα κακά εξαφανίζονταν από τα σπίτια, μόλις μπαίναν μέσα σε αυτά τα βάγια. Τοποθετούνταν στην πρώτη θέση στο εικονοστάσι. Με αυτά “κάπνιζαν” τις γυναίκες και τα παιδιά για το “κακό μάτι”.
Τα βάγια τα προμήθευαν τα νιόπαντρα ζευγάρια της χρονιάς ή και μόνο οι νιόπαντρες γυναίκες, για το καλό του γάμου τους. Πίστευαν πως η γονιμοποιός δύναμη που κρύβουν τα φυτά αυτά θα μεταφερόταν και στις ίδιες. Η μια “κτυπούσε” την άλλη με τα βάγια – τα έλεγαν τα “βαγιοχτυπηματα”. Μετά το ίδιο έκαναν και οι άλλες γυναίκες και τα παιδιά και εύχονταν: “Και του χρόνου, να μη σε πιάν’ η μυίγα“.
ΕΘΙΜΑ ΒΑΪΩΝ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ
Στην Ιερά Πόλι του Μεσολογγίου, από τον Απρίλιο του 1859 μέχρι και σήμερα πραγματοποιείται κάθε χρόνο το βράδυ του Λαζάρου και το πρωί των Βαΐων πένθιμη πομπή που ξεκινά από τον Άγιο Σπυρίδωνα και καταλήγει στο Μνημείο των Πεσόντων.
ΕΘΙΜΑ ΒΑΪΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ
ΦΛΩΡΙΝΑΣ
Την Κυριακή των Βαΐων τα παιδιά της σχολικής ηλικίας, στον Μεσόκαμπο Φλωρινης, οργανώνονταν κατά ομάδες και κατά τις 10 πμ ξεκινούσαν από την γειτονιά τους και περιέρχονταν τα σπίτια του χωριού, ψάλλοντας το γεγονός της Αναστάσεως του Λαζάρου και στέλνοντας προμήνυμα ευωχίας κατά τόν εορτασμό του ερχομού της Αναστάσεως του Χριστού:
Βάια, Βάια τω’ Βαϊώ
Τρώνε ψάρι και κολιό
Και την άλλη Κυριακή
Τρώνε το παχύ αρνί
Ρο-ρο μασκαρό
Ή παράδες ή αυγό
Σήκω Κυρα
Να μας δώσης πέντε αυγά
Πέντε αυγά, πέντε κουλούρια
Και του Μάη τα λουλούδια
Οι νοικοκυρές έβγαιναν από τα σπίτια κρατώντας δύο πανεράκια, το ένα με αυγά και το άλλο με κουλούρια και πρόσφεραν στα παιδιά. Κάποιες εδιναν χρήματα (παράδες) στα παιδάκια, άλλες κουλούρια, ή αυγά. Με χαρά τα έπαιρναν τα παιδάκια και προχωρούσαν για το επόμενο σπίτι. Στο τέλος, τα παιδιά κάθονταν στα σκαλοπάτια κάποιου σπιτιού και εκεί έκαναν την μοιρασιά της εσοδειάς τους. Καμμιά φορά, τα παιδιά συναντιώνταν με τις Λαζάρες, που για τον ίδιο σκοπό έρχονταν από το διπλανό χωριο, το Μεσοχώρι. Τότε φρόντιζαν να μη συμπέσει, την ίδια στιγμή, να πάνε στο ίδιο σπίτι. Τα κοριτσάκια από το Μεσοχώρι, περνούσαν από σπίτι σε σπίτι και συμπλέγδην (= αγκαζέ) χόρευαν ψάλλοντας και εξυμνώντας το γεγονός της Αναστάσεως του Λαζάρου και γι’ αυτό Λαζάρες τις λέγαμε.
ΚΟΖΑΝΗΣ
Στο Πλατανόρρεμα Κοζάνης, οι γυναίκες χορεύουν και τραγουδούν την άνοιξη.
ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ
Για την γκουργκούνα της Χαλκιδικής, ΕΔΩ.
ΕΘΙΜΑ ΒΑΪΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ
ΤΗΝΟΥ
Στην Τήνο, την Κυριακή των Βαΐων, τα παιδιά τριγυρνούσαν στους δρόμους, κρατώντας μαζί με το στεφάνι τους την “αργινάρα“, μια ξύλινη ή σιδερένια ροκάνα, που την στριφογύριζαν με δύναμη και έκανε εκκωφαντικό θόρυβο. Κατέληγαν στην θάλασσα, όπου την πετούσαν με ένα στεφάνι στο νερό.
ΕΘΙΜΑ ΒΑΪΩΝ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ
ΙΜΒΡΟΥ
Οι γιορτές του Πάσχα άρχιζαν την Βαγιοβδομάδα (= η εβδομάδα που προηγείτο της Κυριακής των Βαΐων και ήταν αφιερωμένη στις προετοιμασίες της Λαμπρής).
Το Σάββατο του Λαζάρου, η Λαζαροσάββατο έκλεινε το κύκλος της δουλειάς και άρχιζε η περίοδος της προσευχής. Πρώτο σημάδι πως μπαίναμε στη Μεγάλη Βδομάδα οι βάγιες. Γέμιζαν οι νάρθηκες και οι αυλές των εκκλησιών με καταπράσινα λυγερά βλαστάρια μυρίνας, τα “βάγια”. Όλα τα νιόπαντρα ζευγάρια της χρονιάς έφερναν από ένα φορτίο με το ζώο τους βάγιες, κατά την παράδοση.
Την άλλη μέρα, Κυριακή τω’ Βαγιώ, όλοι έβγαιναν απ’ την εκκλησιά με μια αγκαλιά βάγια. Χαιρετούσαν ο ένας τον άλλον, χτυπώντας ελαφρά την πλάτη με τα πράσινα κλαδιά, και εύχονταν: ” Και του χρόνου και καλό Πάσχα!”. Μετά τον χαιρετισμό οι πρώτοι που δέχονταν την χαρά του “ωσαννά” ήταν οι νεκροί. Ολοι επισκέπτονταν τους τάφους των δικών τους και άφηναν επάνω στον “σταυρό” ή την “ταφόπετρα” ένα κλαδί βάγιας. Στο σπίτι έκαναν έναν σταυρό με βάγια και τον κάρφωναν στο ανώφλι της πόρτας. Εκεί θα έμενε όλον τον χρόνο φυλακτό από το κακό μάτι και την κακιά ώρα. Ένα κλαδί κρέμαζαν επίσης στην πόρτα του σταύλου, της μάντρας, του κήπου. – ΠΗΓΗ: Νόστιμον Ήμαρ. Γ. Λεκάκης «Ιμβρος παιπαλόεσσα», εκδ. “Ενδοχωωρα”, 2010.
ΣΜΥΡΝΗΣ
Το Βαγιοῦ τα παιδιά με ροκάνες τραγουδούσαν:
Βάγιο, Βάγιο, τῶ Βαγιοῦ,
τρώμε ψάρι καὶ κολιὸ
καὶ τὴν ἄλλη Κυριακὴ
τρῶμε τὸ παχὺ ἀρνί.
ἤ τρῶμε κόκκινο αὐγό.
Την Κυριακή των Βαΐων στην Κέρκυρα, οι φιλαρμονικές της, κατακλύζουν την παλαιά και την νέα πόλη, για την λιτανεία του αγίου Σπυρίδωνα, σε ανάμνηση, λένε, της σωτηρίας του νησιού από την πανώλη το 1630. Στην φωτ. Κυριακή των Βαΐων, λιτανεία στην Κέρκυρα, δεκαετία 1920. Η Παλιά στο ύψος του νυν 3ου Δημοτικού Σχολείου – Αρχείον Ι. Αργαλιά.
ΕΘΙΜΑ ΑΙΓΑΙΟΥ
ΛΕΣΒΟΥ
Τα παιδιά, μετά την εκκλησία, στόλιζαν ένα δεμάτι από κλαδιά δάφνης με κόκκινα ή πράσινα πανάκια, από καινούργιο φουστάνι, κρεμούσαν κι ένα κουδούνι και καθώς πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι, ψάλλοντας και λέγοντας εξορκισμούς για τους ψύλλους και τα ποντίκια, έδιναν και ένα κλαράκι δάφνης στην νοικοκυρά. Στο τέλος ζητούσαν και το χάρισμά τους:
“Χρόνια πολλά, εν ονόματι Κυρίου, δό μ’ τ’ αυγό να φύγω”
Στον Μόλυβο Λέσβου, γίνεται Περιφορά των Βαΐων και στήνεται η κούνια, που ήταν σημείο συνάντησης για τους νέους και τις νέες. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ για το εθιμο της αιωρας, ΕΔΩ.
ΕΘΙΜΑ ΒΑΪΩΝ ΕΠΤΑΝΗΣΩΝ
Την Κυριακή των Βαΐων πάνε όλοι στην εκκλησία κι οι νιόπαντροι με τα γαμπριάτικα.
ΚΕΦΑΛΟΝΙΑΣ
Ιδιαίτερα στην Κεφαλονιά την ημέρα αυτή έδιναν στους νιόπαντρους ένα ξεχωριστό βάγιο, το οποίο ονόμαζαν βαγιοφόρα. Ήταν στολισμένο πέρα από τα κοινά βάγια και με κόκκινες διπλές βιολέτες και προσφέρονταν στους νιόπαντρους μέσα σ’ ένα δίσκο και αυτοί παίρνοντάς το έδιναν χρήματα.
Στα φαγητά του σημερινού τραπεζιού (που είναι ακόμη Σαρακοστή) η εκκλησία επιτρέπει το ψάρι, είτε μπακαλιάρο σκορδαλιά (όπως του Ευαγγελισμού) είτε κοφισόπιττα ή τρώμε κολιούς.
Βέβαια, επειδή την Δευτέρα αρχίζει μεγάλη νηστεία, τρώμε λαίμαργα και «βαρυστομαχιάζουμε», και πολλοί τραγουδούν το παροιμιακό τετράστιχο.
Βάγια, Βάγια των Βαγιών
τρώνε ψάρια και κολιό,
κι ως την άλλη Κυριακή
με το κόκκινο αυγό
Βάγια, Βάγια του Βαγιού
Τρώνε ψάρια και κολιούς.
και την άλλη Κυριακή
τρώνε κρέας και τυρί.
ΖΑΚΥΝΘΟΥ
Κατά το τέλος του χειμώνα ή και πιο νωρίς, ανάλογα με την ημερομηνία της κινητής γιορτής του Πάσχα, τα νέα κλαδιά του τροπικού αυτού δένδρου σκεπάζονται με παλιότερα ή και με ξερά χόρτα, για να μην τα βλέπει ο ήλιος και να αποκτήσουν έτσι, χάνοντας την χλωροφύλλη τους, ένα ιδιόρρυθμο κιτρινωπό χρώμα. Ανάλογα με το πόσο κίτρινο είναι το βαγί λένε ότι αυτή την χρονιά βγήκε καλό ή κακό. Καλό βαγί θεωρείται αυτό που είναι ολοκίτρινο και μακρύ. Κακό, αυτό που οι άκρες του είναι ακόμα πράσινες και είναι κοντό.
Το «βαγιά» τα κόβουν από τις φοινικιές στην αρχή της εβδομάδας του Λαζάρου και τα βάζουν στο νερό για να γίνουν δροσερά και εύπλαστα. Μ’ αυτά πλέκουν τους «σταυρούς», και τις «βαγιοφόρες» ή «αγιοφόρες», που στολισμένες με κλαδιά ελιάς, σύμβολο ειρήνης, και ανοιξιάτικα λουλούδια, τις μοιράζουν οι επίτροποι των εκκλησιών, μέσα σε μεγάλες κόφες, λίγο πριν βγουν τα “άγια”, για να υποδεχτούν έτσι οι πιστοί «βαϊοφόροι» τον νοητά ερχόμενο, κατά τη Μεγάλη Είσοδο, Χριστό.
Παλιότερα στις «βαγιοφόρες» που δίνονταν στους ευγενείς ενορίτες τοποθετούσαν πάνω τους ένα μικρό χαρτί, που πάνω του ήταν ζωγραφισμένο το οικόσημο της αριστοκρατικής οικογένειας. Ο Σαλβατόρ στην Ζάκυνθο του μας έχει διασώσει μια τέτοια «βαγιοφόρα» σε φωτογραφία, με το οικόσημο της οικογένειας Βολτέρα. Ο ίδιος μας πληροφορεί στο σχετικό κείμενό του για την γιορτή των Βαΐων πως το ζωγραφιστό αυτό χαρτί ονομαζόταν από αυτούς που το έφτιαχναν impronta και ότι την εποχή του ενθουσιασμού της ένωσης της Επτανήσου με την Ελλάδα τοποθετούσαν πάνω στις «βαγιοφόρες» χαρτάκια που απεικόνιζαν ένα χέρι που κρατούσε την ελληνική σημαία. Την τυπωμένη εικόνα, κατά τον ίδιο πάντα, την ονόμαζαν «στάμπα». Οι περίτεχνες «βαγιοφόρες» ονομάζονταν και «πάρμες» από την ιταλική λέξη palma, που εκτός από παλάμη σημαίνει και «φοίνικας, κλάδος φοίνικα, βάιον, δάφνη και στέφανος της νίκης (Domenicα delle Pαlme: Η Κυριακή των Βαΐων)».
Με τα βαγιά φτιάχνουν επίσης ήλιους, άλογα, ψάρια, αστέρια, αλυσίδες («άλυσες») και διάφορα άλλα διακοσμητικά, που τα κρεμούν την μέρα της γιορτής στους πολυελαίους, στα καντήλια και πάνω από τις πόρτες του ιερού για να – στολιστούν επίκαιρα οι εκκλησίες. Πολλοί συνηθίζουν να τραβούν αυτά τα βαγιά την ώρα που ο ιερέας διαβάζει, κατά την ώρα της λειτουργίας, την φράση του ευαγγελίου «και έλαβον τα βάια των φοινίκων» και να τα μεταφέρουν σπίτι τους για ευλογία. Ο Λουδοβίκος Σαλβατόρ μας έχει επίσης διασώσει σε μια θαυμάσια φωτογραφία του στο περίφημο «Ζάντε», ένα «ψάρι» και ένα «αλογάκι». Δίνει μάλιστα για το πρώτο εξήγηση πως αυτό φτιάχνεται επειδή κατά το ελληνικό όνομα ιχθύς αποδίδονται τα αρχικά γράμματα των εξής λέξεων:
Ι Ιησούς
Χ Χριστούς
Θ Θεού
Υ Υιός
Σ Σωτήρ
Για το δεύτερο παρατηρεί πως θα έπρεπε να ονομαζόταν γαϊδούρι, επειδή πάνω στο υπομονετικό αυτό ζώο μπήκε θριαμβευτικά ο Χριστός στα Ιεροσόλυμα. Κάνει επίσης ειδική αναφορά στην τέχνη με την οποία φτιάχνονται, τονίζοντας τα προτεταμένα πόδια, που δίνουν κίνηση, τα αυτιά και την ουρά τους. Τον μικρό, τέλος, σταυρό που φτιάχνεται για τη γιορτή με το πλέξιμο δυο φύλλων από φοινικιά τον ονομάζει: Agnus Dei Armine Stαvro και μεταφέρει στα Ελληνικά: Ο αμνός του Θεού με το Σταυρό.
Χαρακτηριστική ως και στις μέρες μας είναι μια παλιά συνήθεια, που κι αυτήν την επισημαίνει ο Σαλβατόρ, σύμφωνα με την οποία οι πιστοί τοποθετούν τον σταυρό από το ευλογημένο βάι στο πέτο του σακακιού τους λέγοντας «κρεμάστε το βάι ψηλά». Η συνήθεια αυτή προέρχεται, πιθανόν, από την εποχή που πολλοί εβραίοι κατοικούσαν στο νησί. Με τον τρόπο αυτό οι χριστιανοί ήθελαν να δείξουν την υπεροχή της θρησκείας τους. Ας μην ξεχνάμε πως κατά την έντονα θρησκευτική περίοδο του Μεγαλοβδόμαδου οι διαμάχες μεταξύ χριστιανών και εβραίων ήταν συχνά έντονες και ότι γι’ αυτό το λόγο οι ενετικές Αρχές περιόριζαν τους δεύτερους στο γκέτο και την περίοδο αυτή δεν τους το επέτρεπαν την έξοδό τους από εκεί.
Μετά την επίσημη λειτουργία της Κυριακής των Βαΐων, στις ζακυνθινές εκκλησίες, ο νόντσολος ή οι επίτροποι και πιο παλιά ο εφημέριος φέρνουν σ’ όλα τα σπίτια της ενορίας το «βάι», για καθαρά οικονομική ενίσχυσή τους, αλλά και για να «πάρουν βάι» όσοι, λόγω πένθους ή και άλλων σημαντικών λόγων, δεν μπόρεσαν να πάνε στην εκκλησία. Το βάι τα πρώτα χρόνια στέλνονταν μονάχα στους ευγενείς ενορίτες. Αργότερα το έστερναν και στους ψάλτες, τους επιτρόπους και τους νιόπαντρους της ενορίας. Αργότερα επικράτησε η συνήθεια να το στέρνουν σ’ όλους γενικά τους ενορίτες, οι οποίοι δεν έμεναν υποχρεωτικά, όπως συμβαίνει σήμερα, στη γειτονιά της εκκλησίας τους, αλλά γράφονταν σε όποιαν ήθελαν. Σε πολλά χωριά οι νοικοκυρές έδιναν σαν πληρωμή στους επιτρόπους μερικά ζευγάρια αυγά. Αυτοί τα μάζευαν σε μεγάλα κοφίνια και τα κλήρωναν το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα, μετά τον εσπερινό της αγάπης. Η κλήρωση γινόταν με τις λεγόμενες «μπουλέτες», που τις πούλαγαν τα «σκοληταρούδια» (παπαδοπαίδια) κατά την διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας μέσα στην εκκλησία, κατά την διάρκεια των καθημερινών μεγάλων ακολουθιών ή γυρίζοντας από σπίτι σε σπίτι. – ΠΗΓΗ: Τα σχετικά με την Ζάκυνθο προέρχονται από το κείμενο του Δ. Φλεμοτόμου «Τα λαογραφικά της γιορτής των Βαΐων στην Ζάκυνθο» (Επτανησιακά Φύλλα, Φθινόπωρο – Χειμώνας 2004, σ. 199-216). Τα σχετικά με την Κεφαλονιά από κείμενα του Γερ. Γαλανού στον τοπικό Τύπο. Εφημ. «Ενημέρωση», 24.4.2005 – επιμ. κειμένων: Γ. Ζούμπος.
ΕΘΙΜΑ ΒΑΪΩΝ ΘΡΑΚΗΣ
ΘΡΥΛΟΡΙΟΥ ΡΟΔΟΠΗΣ
Τα «κερκέλια» του Λαζάρου στο Θρυλόριο είναι ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΟ ΚΟΥΛΟΥΡΙ. Τα φτιάχνουν οι Πόντιες νοικοκυρές για να τα δώσουν στα παιδιά που θα ψάλλουν την Κυριακή των Βαΐων. Πλησιάζει το Πάσχα και ο πολιτιστικός σύλλογος Ποντίων Θρυλορίου Νομού Ροδόπης «Η Κερασούντα και το Γαρς» θα αναβιώσει μια σειρά έθιμα ξεκινώντας από σήμερα Σάββατο του Λαζάρου με τα «κερκέλια». Τα «κερκέλια» είναι ένα είδος κουλουριού, που το φτιάχνουν οι Πόντιες νοικοκυρές το Σάββατο του Λαζάρου για να το δώσουν στα παιδιά που θα ψάλλουν την άλλη μέρα. Λέγεται ότι ο φτωχός Λάζαρος ζητιάνευε αλεύρι και με αυτό έκανε τα κερκέλια και τα μοίρασε στα φτωχά παιδιά που πεινούσαν. Μια άλλη εκδοχή θέλει τα κερκέλια να είναι το πρώτο φαγητό που έφαγε ο Λάζαρος μετά την Ανάστασή του από τον Χριστό. Οι Πόντιες νοικοκυρές θα παρουσιάσουν από την αρχή μέχρι το τέλος την διαδικασία παρασκευής του κουλουριού αυτού, που γίνεται μόνο με αλεύρι και νερό. Την επόμενη ψάλουν τα παιδιά τα κάλαντα των Βαΐων. Με τα φύλλα δάφνης που παίρνουν από την εκκλησία, τα παιδιά στολίζουν καλάθια στα οποία βάζουν τα αυγά που θα τους δώσουν. Τα κερκέλια τα περνούν σε ένα ξύλο το οποίο στη βάση του έχει άλλο ένα ξύλο σταυρωτά, ώστε να συγκρατούνται. Τα κάλαντα των Βαΐων:
Βάι, βάι, το βάι
τρώγω ψάρι και χαψί
και την άλλη Κεκερή
τρώγω το παχύ αρνί.
Θεία, θεία καν’ το κερκέλ’
και δώσ’ με το κόκκινο τ’ ωβό.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ τα ΚΑΛΑΝΤΑ του ΛΑΖΑΡΟΥ, ΕΔΩ.
Οι νοικοκυρές τους δίνουν αυγά, κερκέλια, καραμέλες, τσούγκουρα και σήμερα πλέον χρήματα. Από τα αυγά που θα μαζέψουν θα ψάξουν τα πιο γερά για να συμμετάσχουν στις «αυγομαχίες». [Οι Πόντιοι ξεχωρίζουν τα γερά αυγά κότας από τον ήχο που κάνουν όταν τα χτυπούν στα δόντια τους κλείνοντας το ένα αυτί]. Μικρά παιδιά, αγόρια και κορίτσια, φορώντας παραδοσιακές στολές και κρατώντας καλαθάκια όπου μαζευουν το μπαξίσι, που είναι κεράσματα, και τα χαρακτηριστικά κουλούρια κρικέλια, αλμυρά ή γλυκά, περνουν από όλες τις γειτονιές του οικισμού, στέλνοντας το μήνυμα ότι ήρθαν τα Βάγια. Μικρά παιδιά του συλλόγου τραγούδησαν:
«Ήρθε ο Λάζαρος, ήρθαν τα Βάγια,
ήρθε η Κυριακή που τρών’ τα ψάρια.
Βάγια, Βάγια και Βαγιώ,
Τρώνε ψάρι και κολιό.
Και την άλλη Κυριακή,
Τρώνε το ψητό τ’ αρνί.
Ήρθε ο Λάζαρος ήρθαν τα Βάγια,
Ήρθε η Κυριακή που τρων ’τα ψάρια.
Σήκω Λάζαρε και μην κοιμάσαι,
Ήρθε η μάνα σου από την Πόλη,
Σου ’φερε χαρτί και κομπολόι.
Γράψε Θόδωρε και συ Δημήτρη,
Γράψε Λεμονιά και Κυπαρίσσι.
Το κοφνάκι μου θέλει αυγά.
Κι η τσεπούλα μου θέλει λεφτά.
ΠΗΓΗ: εφημ. «Χρόνος» Κομοτηνής, 7.4.2012 και 10.4.2012.
ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΡΩΜΥΛΙΑΣ
Τα κορίτσια έφτιαχναν με τα βάγια στεφάνια. Τα έδεναν με μια κόκκινη κλωστή και τραγουδώντας όλα μαζί πήγαιναν και τα πέταγαν στο ρέμα. Όπως έπαιρνε τα στεφάνια το νερό, σε όποιας τα πόδια το πήγαινε, αυτή θα γινόταν “συντέκνισσα“. Δηλαδή, πρώτη στον γυρισμό, πρώτη στον χορό και στο δικό της σπίτι η μάνα της θα έφτιαχνε φασόλια και θα φίλευε όλα τα κορίτσια, φασόλια και ελιές.
ΚΑΒΑΚΛΙ
Την Κυριακή των Βαΐων στο Καβακλί της Ανατολικής Ρωμυλίας, «τα κοράσια εξερχόμενα έν τινι πλατεία ψάλλουν:
Βάια Βάια του Βαϊού
Κι ως την άλλη Κυριακή
μένα βάζουν χαζνατάρ’
να μαζώνω τό φηλί[3]»…
ΠΗΓΗ: Μιλτ. Λουλουδόπουλος «Ήθη – Έθιμα – Προλήψεις – Παροιμίες στις Καρυές επαρχίας Καβακλή», 1903.
ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
Για την Κυριακή των Βαΐων στο ελληνόφωνο χωριό Μαρτυρνιάνο Απουλίας Μεγάλης Ελλάδος / Κάτω Ιταλίας, ΕΔΩ.
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Ταματα και αναθηματα”, 2001. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 25.4.2005.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] βαΐα (ἡ) = η τροφός (ΠΗΓΗ: Στράβ. Ἐπιτ. 5 (3. σ. 483 Kramer) > η βάγια = παραμάνα, υπηρέτρια.
[2] Γνωστή παραλία με φοίνικες το Βάι Λασυθίου Κρήτης.
[3] Φηλί, το = «τεμάχιον άρτου, επί τού οποίου ενσφηνούσι διάφορα νομίσματα ώς και εν τώ γάμω».
εθιμα των βαιων εθιμα κυριακης των βαιων Κυριακη των Βαιων, λιτανεια Κερκυρα, 1920 Παλια φιλαρμονικη μπαντα 3ο Δημοτικο Σχολειο – Αρχειο Αργαλια Αργαλιας λεξις βαιον βαις βαιον, βαιο ελληνικος λαος βαγιο / βαι, κλαδι φοινικος φοινικα φοινικας Ευαγγελιο ιωαννη Ιωαννου Ευαγγελιστης ιωαννης ανασταση Λαζαρου, Λαζαρος Ιησους χριστος Ιεροσολυμα, Ιερουσαλημ καλαντα οχλος παροιμια μετα βαιων κλαδων μεγαλη επισημοτητα, θερμες εκδηλωσει Λαμπρη Βαγιου Βαγιων Βαγιωνε βαια τροφος Στραβων βαγια παραμανα, υπηρετρια παραλια Βαι φοινικες Λασυθιου Κρητης Λασιθιου Κρητη Λασιθι Λασυθι φηλι, τεμαχιο αρτου, αρτος ψωμι ενσφηνουσι νομισμα γαμος
