Του Γιώργου Λεκάκη
Οι Aziza είναι ένα ευεργετικές υπερφυσικές θεοτητες στην μυθολογία της δυτικής Αφρικής – συγκεκριμένα απαντάται:
- Στην φυλή Φον στο Μπενίν / Δαχομέη και
- στην μεγάλη φυλή Urhobo, του δυτικού Δέλτα του ποταμού Νίγηρα στην Νιγηρία.
Σαν τα αρχαία ελληνικά πνεύματα του δάσους, ζουν στο δάσος, θεωρούνται πνεύματα του δάσους φέρνουν καλή τύχη και παρέχουν μαγικές λύσεις στους κυνηγούς. Έχουν μυήσει τους κυνηγούς στην τέχνη της μουσικής και του τραγουδιού, απαραίτητες στο κυνήγι [σ.σ.: όπως πρωτος εδίδαξε ο Ορφέας]. Αλλά γενικότερα, οι καλλιτέχνες συνδέονται μαζί τους, επειδή πιστεύεται ότι κυριεύονται από αυτήν την θεότητα κατά τη διάρκεια των καλλιτεχνικών τους παραστάσεων. Έτσι η Αζίζα θεωρείται η πηγή έμπνευσης που κυριεύει το σώμα του καλλιτέχνη!
Προικίζουν τους ανθρώπους που συναντούν με πρακτικές δεξιότητες και πνευματικές γνώσεις. Αυτοί έχουν δώσει πρακτικές και πνευματικές γνώσεις στους ανθρώπους (όπως λ.χ. την γνώση χρήσης της φωτιάς, του μαλλιού, κ.ά.) – ως ο Προμηθέας.
Νάνοι, που το κεφάλι τους είναι δάσος. Στο σώμα τους κυριαρχεί ένα πρόσωπο. Στην ουσία, μάτια, μύτη, στόμα είναι στο στήθος! Φορούν μόνο μία κοντή χορτάρινη φούστα για φόρεμα. Στα χέρια τους έχουν 4 σημάδια / στίγματα. Έχουν τρία δάκτυλα στα χέρια, και 5 στα πόδια. Στις κνήμες τους έχουν τρία σημάδια / στίγματα. Τους προστατεύουν δύο φίδια. Πατούν επί αγκάθινης σφαίρας (όπως η θεά του ελληνικού πανθέου Τύχη – αφού συνδέονται με την καλητύχη). Αριστερά: Έργο του Cyprien Tokoudagba (γεννημένου στο Μπενίν, το 1939) με τίτλο «Aziza». Υπογραφή «TOKOUDAGBA CYPRIEN/ BENIN ABOMEY» (κάτω αριστερά) και τίτλος «AZIZA» (κέντρο δεξιά). Λάδι σε καμβά, 97,5 x 75 εκατ. Δεξιά: Έργο Narcisse Dotou, καλλιτέχνιδος επίσης από το Μπενίν, με τίτλο “Aziza Houénon” – Πνευματικά δικαιώματα Markus Matzel / SOAM / www.soul-of-africa.com
Περιγράφονται ως μικροί σαν νάνοι, τριχωτοί άνθρωποι, που ζουν σε ἀνθήλες (= χνουδωτὸ στάχυ, κοινως «φοῦντα» τοῦ καλάμου – Θεοφρ. Ἱστ. Φ. 4.10 4, Διοσκ. 1.114), ενώ το anthills μεταφράζεται και ως «μυρμηγκοφωλιές» και δένδρα μεταξωτού βαμβακιού[1]!
Περιγράφονται και ως λαός. Αρχικώς λένε ήταν φυλή νάνων.
Κατά ορισμένες παραδόσεις, αναφέρονται επίσης σε ένα μόνο άτομο με το όνομα Aziza, που έχει παρόμοια χαρακτηριστικά. Η προφορική παράδοση των Τζετζε / Jeje / Gigi (< γηγενών; Ωγύγων; Γιγάντων;) έχει μια θεότητα την Aziza, που παριστάνεται ως ένας μικρός, μονόποδος άνδρας που καπνίζει πίπα!
Στην παράδοση των Urhobo είναι μεγαλόσωμος άνδρας, μόνοχειρ και με ένα πόδι, ντυμένος στα λευκά.
Πολλές φορές απεικονίζονται σε προσωπεία, τάπητες, κλπ.
Μετά από την επαφή των ΔυτικοΑφρικανών με τους Ευρωπαίους, η θεότητα Aziza, έγινε… πτερωτή καλοπροαίρετη νεράιδα. Καταγράφηκε μόνον κατά την διάρκεια του δουλεμπορίου προς τον Ατλαντικό. Προφανώς για να δώσει δύναμη και σύμβολο στην ανάγκη των πιστών της, να πετάξουν και να ελευθερωθούν! Οι θεοί προσαρμόζονται στις ανάγκες των πιστών τους.
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης «Λεξικο Παραδοσεων». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.9.2016.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Abiou Sèna Annick Laetitia «Religião além da vida: estudo comparativo de práticas religiosas entre os vodunces do litoral sudeste do Benin, na África subsaariana, e o Batuque do Rio Grande do Sul, no Brasil / Θρησκεία πέρα από την ζωή: μια συγκριτική μελέτη των θρησκευτικών πρακτικών μεταξύ του λαού Vodun της νοτιοανατολικής ακτής του Μπενίν, στην υποσαχάρια Αφρική, και των Batuque του Ρίο Γκράντε ντο Σουλ στην Βραζιλία», διδακτορική διατριβή, UFRGS, 2016.
- Fon and Ewe Religion Summary.
- Farminhão J. N. M. κ.ά. «An Elegy to Rangaeris, Including a Description of Two New Genera in the Cyrtorchis–Tridactyle Clade (Orchidaceae, Angraecinae)», Annals of the Missouri Botanical Garden, 105 (3): 300–322, doi:10.3417/2020472, 25.9.2020.
- Hazoumé P. «Le Pacte de sang au Dahomey / Η Συμφωνία του Αίματος στη Δαχομέη».
- «La mythologie subsaharienne n’est pas un mythe» / «Η υποσαχάρια μυθολογία δεν είναι μύθος», Slate Africa, 3.2.2011.
- Peek Ph. M. και Kwesi Yankah «African Folklore: An Encyclopedia».
- Tonukari O. J. «Aziza: King of the Urhobo Forest Archived», Urhobo Historical Society, waado.org.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] μεταξωτη βαμβακιά λέγεται το mafumeira (Ceiba pentandra), τροπικό φυτό της τάξης Malvales και της οικογένειας Malvaceae (πρώην Bombacaceae). Το φυτικό γένος Aziza έχει ονομαστεί προς τιμήν αυτών των θεοτήτων.
νανοι θεοι Αζιζα, Ορφεας Προμηθεας Δυτικη Αφρικη Λεκακης νανος θεος Ορφευς Προμηθευς Aziza ευεργετικες υπερφυσικες θεοτητες ευεργετικη υπερφυσικη θεοτητα μυθολογια δυτικης Αφρικης φυλη Φον Μπενιν / Δαχομεη / Dahomey μεγαλη φυλες Urhobo, δυτικο Δελτα ποταμος Νιγηρας νιγηρ Νιγηρια αρχαια ελληνικα πνευματα δασος, πνευματα δασους καλη τυχη μαγικη λυση κυνηγος μυηση κυνηγοι τεχνη μουσικη τραγουδι κυνηγι καλλιτεχνες θεοτητα καλλιτεχνικες παραστασεις πηγη εμπνευσης σωμα καλλιτεχνης ανθρωποι πρακτικες δεξιοτητες πνευματικες γνωσεις πρακτικη πνευματικη γνωση γνωση χρηση φωτιας, φωτια μαλλιου μαλλι Προμηθεας προμηθευς τριχωτοι τριχωτος ανθρωποι, ανθηλη χνουδωτο σταχυ, φουντα καλαμος Θεοφραστος Διοσκοριδης anthill μυρμηγκοφωλια δενδρο μεταξωτο βαμβακι λαος παραδοσεις, ατομο ονομα Aziza, χαρακτηριστικα προφορικη παραδοση Τζετζε / γιεγιε Jeje / Gigi παρασταση μικρος, μονοποδος ανδρας καπνος πιπα παραδοση Urhobo μεγαλοσωμος μονοχειρ μονοχειρας ποδι, μονοπους μονοποδας ενδυση λευκα λευκο απεικονιση προσωπειο ταπητας, ταπης επαφη ΔυτικοΑφρικανοι Ευρωπαιοι θεοτητα πτερωτη φτερωτη καλοπροαιρετη νεραιδα καταγραφη δουλεμποριο σκλαβοπαζαρο Ατλαντικος συμβολο αναγκη πιστοι ελευθερια προσαρμογη αναγκες θρησκεια ζωη συγκριτικη μελετη θρησκευτικη λαος βοντουμ Vodun νοτιοανατολικο ακτη υποσαχαρια Αφρικη μπατουκ Batuque Ριο Γκραντε ντο Σουλ Βραζιλια διδακτορικη διατριβη συμφωνια του Αιματος ελληνικη μυθολογια μυθος φολκλορ African Folklore μεταξωτη βαμβακια μαφουμειρα mafumeira Ceiba pentandra τροπικο φυτο ταξη μαλβαλες Malvales οικογενεια μαλβακεα Malvaceae βομβακεα βαμβακεα Bombacaceae φυτικο γενος κεφαλι σωμα προσωπο ματι ματια, μυτη, στομα στηθος κοντη χορταρινη φουστα φορεμα ενδυση ενδυμα χερια τεσσερα 4 σημαδια / στιγματα σημαδι στιγμα 3 τρια δακτυλα τριδακτυλος τριδακτυλο τριδακτυλοι χερια, πεντε 5 κνημη προστασια δυο φιδια φιδι οφις αγκαθινη σφαιρα θεα τυχη ελληνικο πανθεον πανθεο καλητυχη εργο καλλιτεχνις
