Περί γαϊδάρων... - του Γ. Λεκάκη

Περί γαϊδάρων

Του Γιώργου Λεκάκη

Το καϋμένο το γαϊδουράκι

Παλαιό τραγούδι, δημοφιλές, τραγουδισμένο απ’ όλον τον κόσμο, απ’ όταν πρωτοβγήκαν οι… δίσκοι γραμμοφώνου. Δείχνει πόσο συνδεδεμένοι ήσαν οι άνθρωποι με τα ζωντανά τους. Το γαϊδουράκι ήταν, τότε, το μόνον μέσον εξυπηρετήσεως, προτού ο άνθρωπος αποκτήσει τροχοφόρα:

Το καϋμένο το γαϊδουράκι

όπου το ’χα σαν παιδάκι,

και το φόρτωνα ντομάτες,

αγκινάρες και πατάτες,

κι άλλα φρούτα μυρωμένα,

και με γέμιζε παρά[1],

μου εψόφησε το καϋμένο,

ο καϋμένος τι θα γένω;»…

Γαϊδούρι και ταϊστής του – βυζαντινό ψηφιδωτό.

Για το ΙΘΥΦΑΛΛΟ ΓΑΪΔΟΥΡΙ του ΔΙΟΝΥΣΟΥ, ΕΔΩ.

Η μπαλλάντα του κυρ-Μέντιου[2]

Του Κ. Βάρναλη

Δεν λυγάνε τα ξεράδια

και πονάνε τα ρημάδια

κούτσα μια και κούτσα δυο

στης ζωής το ρημαδιό…

Μεροδούλι-ξενοδούλι

δέρναν ούλοι, αφέντες-δούλοι,

ούλοι οι δούλοι αφεντικό

και μ’ αφήναν νηστικό…

Πανωφόρι-κατωφόρι,

ανηφόρι-κατηφόρι,

και με κάμα[3] και βροχή

ώσπου μου ΄βγαινε η ψυχή!

Είκοσι χρονώ γομάρι

σήκωσα όλο το νταμάρι

κι έχτισα στην εμπασιά

του χωριού την εκκλησιά!

Και ζευγάρι με το βόδι,

άλλο μπόι κι άλλο πόδι,

όργωνα στα ρέματα

τ’ αφεντός τα στρέμματα.

Και στον πόλεμο, όλα για όλα,

κουβαλούσα πολυβόλα,

να σκοτώνονται οι λαοί

για τ’ αφέντη το φαΐ…

Άιντε θύμα, άιντε ψώνιο,

άιντε σύμβολο αιώνιο,

αν ξυπνήσεις, μονομιάς

θα ΄ρθει ανάποδα ο ντουνιάς!

Κοίτα, οι άλλοι έχουν κινήσει

έχει η πλάση κοκκινίσει,

άλλος ήλιος έχει βγει

σ’ άλλη θάλασσα, άλλη γη…

ΔΙΑΒΑΣΤΕ: Έπαιζαν και πόλο επί όνου, ΕΔΩ.

Γιαγιά με το γαϊδουράκι της φορτωμενο, σήμερα στην Κριτσά Λασυθίου στην Κρήτη.
Φωτ. Γ. Λεκάκη.

Κλαίει ο γερο-γαϊδαράκος[4]
Του Μ. Κουφιανάκη

Κλαίει ο γερο-γαϊδαράκος με παράπονο πολύ

γιατί «Άνθρωπο!» τον είπαν κι είν’ μεγάλη προσβολή!

Στα βαθειά τα γηρατειά του «Άνθρωπο» να τονε πούνε!

Πώς την λεν τέτοια κουβέντα δίχως να τον λυπηθούνε;

Κλαίει ο γερο-γαϊδαράκος με παράπονο πολύ

λέει μέσ’ στ’ αναφιλητά του, με σπαρακτική φωνή:

«Άνθρωπος εγώ δεν είμαι και μπορώ να τ’ αποδείξω:

Αντικλείδια εγώ δεν φτιάχνω, δεν μπορώ να διαρρήξω!

Τα παιδιά μου δεν τα δέρνω, δεν μισώ, δεν κοροϊδεύω!

Δεν μετέχω σε απάτες, δεν σκοτώνω, δεν ληστεύω!

Εγώ δεν κάνω ατιμίες, ούτε σαμποτάζ και φόνους

στυγερές δολοφονίες, δεν προδίδω εγώ τους νόμους!

Όλα αυτά να τα σκεφτείτε, γιατί λάθος έχει γίνει

είμαι γνήσιο γαϊδούρι, άνθρωπος δεν έχω γίνει!»…

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] παράς = χρήμα.

[2] Μελοποιήθηκε από τον Θ. Λουκά και ερμηνεύθηκε έξοχα από τον Ν. Ξυλούρη, στο «Σάλπισμα», το 1978.

[3] κάμα = κάψα.

[4] Με τον τίτλο «Γαϊδαράκος» μελοποιήθηκε και ερμηνεύθηκε από τον Κ. Χατζή, το
1978.

Ζωοπανήγυρις – εν προκειμένω γαϊδουροπανήγυρις- στο Λεοντάρι.

Ο κυρ-Μέντιος

Τα νομίσματα της πόλεως Μένδης Χαλκιδικής (αποικίας της Ερέτριας Ευβοίας) απεικονίζουν συνήθως τον θεό Διόνυσο και έναν γάιδαρο (πολλάκις ιθύφαλλο), ήδη από τον 6ο αι. π.Χ. (510 – 480 π.Χ.), ασημένιο τετράδραχμο (4ου αι.), κ.ά. (παρακάτω φωτ.). Κατά την παράδοση, ο θεός εισήλθε στην πόλη επί όνου, αλλά μεθυσμένος και γι’ αυτό τον είχε καβαλήσει ανάποδα! Για την ντροπή του θεού, έφταιγε βέβαια ο… ασεβής όνος – κοινώς το γαϊδούρι! Έτσι, εκ της Μένδης ονομάσθηκε «μένδειος όνος» εκ του οποίου έμεινε ακόμη παροιμιωδώς το λαϊκό όνομα Μέντιος (κυρ-Μέντιος) να αποδίδεται στα γαϊδουράκια. Ίσως, όμως, και η ονομασία του Μενδαίου / Μενδίου όνου να είναι μια παράφραση εκ του Μενδαίου οίνου…

Αρχαία Νομίσματα της Μένδης: Από πάνω:

Του 423-422 πΧ, 4δραχμο ασημένιο, με Διόνυσο με στεφάνι κισσού και ιμάτιο “ανακλινόμενος” σε γαϊδουράκι με κάνθαρο σε exergue κηρύκειο. Γράφει: ΝΙ-ΜΕΝ-ΔΑ-Ι-ΟΝ. Επίσης αμπέλι, και 4 τσαμπιά σταφύλια σε έγκοιλο τετράγωνο.
Του 440-430 πΧ, επίσης 4δραχμο με Διόνυσο επί όνου με κάνθαρο, πουλί και σταφύλι. Βρέθηκε το 1913 στην Μένδη. Και
Ο Διόνυσος επί όνου με κάνθαρο – δημοπρατήθηκε το 2017!

Περί όνου σκιάς

Ο γάιδαρος κυρ-Άγγελος, που έγινε… άγγελος!

Υπάρχει και η άλλη όψη: Τα γαϊδούρια οι Γερμανοί – του Π. Νιρβάνα.

Φίδι δαγκώνει γάιδαρο και τον γονατίζει. Από το death book, αρ. 40 – Πάπυρος του Parkerer (Frog) 1300 – 1200 π.Χ. (39 εκατ. ύψος). Ευρίσκεται στο Μουσείο RMO Leiden Ολλανδίας. Ο θεός Πάρκερερ κόβει το κεφάλι ενός φιδιού, μόλις το ερπετό δαγκώνει έναν γάιδαρο στον λαιμό. Ο γάιδαρος στην Αίγυπτο ενσάρκωνε το κακό. Αλλά εδώ γίνεται μια εξαίρεση στον κανόνα. Το ζώο προστατεύεται εδώ από έναν καλό θεό. Το κείμενο αναφέρει: «Για να διώξουμε το άπληστο θηρίο (φίδι) που προσπαθεί να καταβροχθίσει το γαϊδούρι, να απαγγελθεί από τον Όσιρι-Πάρκερερ τον ευλογημένο, με ήρεμη φωνή: Μη με φας, γιατί είμαι καθαρός. Ποιος είμαι τελικά; Ήρθα από τον εαυτό μου. Δεν θα έρθεις εναντίον μου, εσύ που είσαι εδώ χωρίς να σε καλέσουν. Δεν ξέρεις ότι είμαι ο κύριος του στόματός σου. Τραβήξου πίσω για το θυμίαμά σου». Ο Πάρκερερ ταυτίζεται με τον θεό Όσιρι, μέσω του οποίου λαμβάνει μια μαγική δύναμη.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Λεξικο παραδόσεων”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 3.5.2017.

ΓΑΙΔΑΡΟΣ, ΟΝΟΣ, ΓΑΙΔΟΥΡΙ, ΓΑΙΔΑΡΑΚΟΣ, ΓΑΙΔΟΥΡΑΚΙ, ΜΕΝΤΙΟΣ, ΚΥΡ ΜΕΝΤΙΟΣ, ΒΑΡΝΑΛΗΣ, ΚΟΥΦΙΑΝΑΚΗΣ, ΛΟΥΚΑΣ, ΞΥΛΟΥΡΗΣ, ΣΑΛΠΙΣΜΑ, ΧΑΤΖΗΣ, ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗΣ, ΓΕΡΟ ΠΑΝΤΕΛΙΟΣ, ΠΑΝΤΕΛΗΣ, ΜΥΛΩΝΑΣ, ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ, ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ, ΚΥΡ ΑΓΓΕΛΟΣ, ΕΞΟΔΟΣ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ, ΑΝΕΜΟΜΥΛΟΣ, ΤΟΥΡΚΟΙ, ΑΘΗΝΑ, ΜΕΓΑΡΑ, ΑΓΩΙ, ΑΓΩΓΙ, ΑΓΩΓΙΑΤΗΣ, ΠΕΡΙ ΟΝΟΥ ΣΚΙΑΣ, ΝΙΡΒΑΝΑΣ, πανηγυρι, ζωοπανηγυρις, γαιδουροπανηγυρις, Λεονταρι, περι ονου περι γαιδαρου περι ονων περι γαιδαρων ονος γαιδαρος πολο φιδι οφις δαγκωμα δηγμα βιβλιο των νεκρων death book, παπυρος του Parkerer Frog 1300 – 1200 2η χιλιετια πΧ 3.300 3.200 χρονων χρονια πριν Μουσειο RMO Leiden Ολλανδιας Holland θεος Παρκερερ κεφαλι αποκεφαλισμος φιδιου, ερπετο λαιμος αρχαια Αιγυπτος ενσαρκωση κακο εξαιρεση ζωο προστασια καλος αρχαιο κειμενο απληστο θηριο απαγγελια οσιρις ευλογημενος, ηρεμη φωνη καθαρος αυτογνωσια εαυτος ακαλεστος κυριος στοματος στομα θυμιαμα μαγικη δυναμη κυρ-Μεντιος αρχαιο νομισμα πολις Μενδη Χαλκιδικης Χαλκιδικη αποικια Ερετρια Ευβοιας Ευβοια απεικονιση θεος Διονυσος γαιδαρο ιθυφαλλος 6ος αιωνας πΧ 510 – 5ος 480 ασημενιο τετραδραχμο 4ος παραδοση, πολη επι πολου πωλου ονου, μεθυσμενος μεθυσι καβαλα αναποδα ντροπη θεου φταιχτης ασεβης γαιδουρι ονομα ετυμολογια μενδειος ονος παροιμια λαικο Μεντιος γαιδουρακι ονομασια Μενδαιος Μενδιος παραφραση Μενδαιος οινος αρχαια Νομισματα Μενδης 423 422 πΧ, 4δραχμο στεφανι κισσος ιματιο ανακλινομενος κανθαρος εξεργο exergue κηρυκειο ΝΙ ΜΕΝΔΑΙΟΝ αμπελι, τσαμπι σταφυλι εγκοιλο τετραγωνο 440 430 τετραδραχμο πουλι σταφυλια 20ος αιωνας μχ 1913 δημοπρασια 2017

ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

See Full Bio

Περί γαϊδάρων… – του Γ. Λεκάκη

Σχετικά Άρθρα

Η φιλοσοφική σημασία του παγκρέατος: σώμα, λόγος και κοσμική τάξη

Μενίρ και κάλυμμα κεφαλής από κρανίο ελαφιού, 7.300 χρόνων, στην βόρεια Γερμανία! – του Γ. Λεκάκη

Το κέντημα, έκφραση αγάπης

Ήταν Θεός ο Στέλιος Καζαντζίδης;

Η αρχαία δωρική επιγραφή της Κύθνου, του 7ου αι. π.Χ.

Επικοινωνία

Ακουλουθηστε μας