Στην αρχαία Φαλασαρνα Κισσάμου Χανίων Κρήτη, υπάρχουν πέτρινοι σκαλιστοι θαλάμοι ιχθυοκαλλιέργειας[1].
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τα ΦΑΛΑΣΑΡΝΑ, ΕΔΩ.
Το ψάρι πάντα ήταν απο τις κυριότερες τροφές των αρχαίων προγόνων μας και δεν έχαναν ευκαιρίες… ακόμα και να το “εκτρέφουν” δίπλα στην θάλασσα.
Σκαλιστοί θάλαμοι που κάποτε ήταν στα ίσαλα της θάλασσας, αλλά λόγω του σεισμού του 365 μ.Χ. ανυψώθηκαν… 4-5 μ. απο την επιφάνειά της. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ για αυτόν τον τρομερό σεισμό της Κρήτης, ΕΔΩ.
Βρίσκονται στα νοτιοδυτικά της εισόδου του αρχαίου λιμανιού της Φαλάσαρνας. Υπάρχουν τρεις ή τέσσερις τέτοιες δεξαμενές. Οι δυο φαίνονται πεντακάθαρα και οι δυο παραμέσα που έχουν σκεπαστεί απο την βλάστηση.
Κάθε μια έχει εσωτερική αρχαία σκάλα για να κατεβαίνουν και να την καθαρίζουν.
Οι ιχθυοδεξαμενες της Φαλασαρνας είναι σε καλύτερη κατάσταση, από άλλες της Κρήτης, αν και η πρόσβαση στο σημείο αυτό είναι σήμερα αρκετά δύσκολη.
Το μόνο που μένει να μάθουμε είναι τι ψάρια έτρεφαν κι αν ήταν ο σκάρος ο Κρης[2], το ψάρι αυτό, που τόσο το συναντάμε στα εναπομείναντα ψηφιδωτά της Κισσάμου.[3]
Η Φαλάσαρνα πριν γίνει ένα πειρατικό λιμάνι σίγουρα ήταν μια μεγάλη εμπορική πόλη στα Δυτικά της Κρήτης και αυτό το αποδεικνύουν χρόνο με τον χρόνοι οι ανασκαφές που γίνονται εκεί, απο την ΕΦΑ Χανίων, αλλά και την αγαπητή κ. Ελπ. Χατζηδάκη, που έχει αφιερώσει τα πάντα για την ανάδειξή της.
ΠΗΓΗ: Ι. Παπαδάκης, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 29.5.2026.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Παρόμοιες έχουν βρεθεί και στο Ηράκλειο, αλλά και στην Ιεράπετρα Λασυθίου.
– ΣΧΟΛΙΟ Γ. Λεκάκη: Στην Κρήτη έχουν βρεθεί ακόμη σε:
- Μάταλα – έχουν βρεθεί πολλά βυθισμένα συστήματα λαξευμένων ιχθυοδεξαμενών.
- Χερσόνησος – κοντά στο σημαντικό αρχαίο λιμάνι της.
- Μόχλος – σε παράκτιες δεξαμενές.
- Σητεία.
- Ζάκρος – σε κομμένο βραχο ερμηνεύεται ως ιχθυοπαγίδα ή ιχθυοδεξαμενή.
- Φέρμα Ιεράπετρας.
- Αρχαία πέτρινη δεξαμενή ιχθυοκαλλέργειας υπάρχει και στην παραλία Μακρύς Γιαλός της Μυτιλήνης Λέσβου, μία από τις καλύτερα διατηρημένες κτιστές ιχθυοδεξαμενές της Ανατολικής Μεσογείου, με χωρίσματα, για διαφορετικά είδη ψαριών, και σύστημα ελέγχου της ροής του θαλασσινού νερού.
- αλλά και σε Λευκό Καρπάθου, Ρόδο, Κω, Επιδαυρο, Λακωνία, Μεσσηνία, Κέα, Κυκλάδων, κ.α.
- Αλλά και σε όλην την Μεσόγειο (Μάλτα, Τυρρηνία, Ιταλία, Αλεξανδρεια, Λίβανο, κλπ.).
Κατ’ άλλους, τέλος, η χρήση τους ήταν για την καλλιέργεια σαλιγκαριών, προς παραγωγή πορφύρας ή – με λιγότερες πιθανότητες – αλυκές.
- ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”.
- P. Oikonomou κ.ά. “The Fish Tanks of the Mediterranean Sea”, mdpi, τ. 6/2, 10.3390/quat6020024.
- Davaras C. Μια δεξαμενή λαξευμένη σε βράχο κοντά στην Ιεράπετρα, Αρχαιολογικο Δελτιο, 1975/30A. Του ιδίου Δεξαμενές λαξευμένες σε βράχο στην Ανατολική Κρήτη, Annu. Br. Sch., Αθήνα, 1974/69.
- Μουρτζας Ν. Δ. “Αρχαιολογικοί δείκτες για την αλλαγή της στάθμης της θάλασσας και την παράκτια νεοτεκτονική παραμόρφωση: Οι βυθισμένες ρωμαϊκές δεξαμενές ψαριών στον κόλπο των Ματάλων, Κρήτη, Ελλάδα”, J. Archaeol. Sci. 2012/39. Του ιδίου: Δεξαμενές ψαριών της ανατολικής Κρήτης (Ελλάδα) ως δείκτες της ρωμαϊκής στάθμης της θάλασσας, J. Archaeol. Sci. 2012/39.
[2] Ο σκάρος, λένε στην Κρήτη, είναι…. “ψάρι για λίγους”, και φυσικά για τους κατέχοντες. Όλοι οι σκάροι γεννιούνται θηλυκοί…. Στην πορεία της ζωής τους κάποιοι γίνονται αρσενικοί και κάποιοι παραμένουν θηλυκοί… [σ.σ.: Αυτό λέγεται διαδοχικός ερμαφροδιτισμός (sequential hermaphroditism) – πιο γνωστός ιχθύς που το κάνει είναι ο ροφός]. Οι θηλυκοί έχουν το ίδιο χρώμα όταν ενηλικιωθούν, και οι αρσενικοί παρομοίως. Ο σκάρος τρώγεται όπως είναι ακαθάριστος. Από την δεξιά μεριά του κάνουν μια τομή και του αφαιρούν μόνον την χολή… και έτοιμος για την σκάρα. (Αν δεν αφαιρεθεί είναι πολύ πικρός). Τρώγεται για τα εντόσθια του και για αυτό πρέπει να είναι πιασμένος στο δίχτυ πρωί. – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τον ΣΚΑΡΟ, ΕΔΩ.
Για τους… πρωτάρηδες συνιστώ μια κουταλιά αχινοσαλάτα (παραπάνω φωτ.), όταν τον ανοίξουν να τον φάνε. Λένε ότι ο σκάρος πρωινός με δύο κουταλιές αχινοσαλάτα… είναι ισχυρό παραδοσιακό αφροδισιακό.
[3] Η Κίσσαμος ήταν ο “παράδεισος των ψαράδων”. Ο πλούτος της θάλασσας τέτοιος, που φαίνεται έκτος απο τα υπέροχα ψηφιδωτά της και σε μια αφήγηση του Κρ. Μπουοντελμόντι / Cristoforo Buondelmonti, ενος Ιταλού καλόγερου και γεωγράφου, που πέρασε από την Κίσσαμο το 1415. Αναφέρει ότι δεν μπορούσε να πιάσει ξηρά, γιατί όλος ο κόλπος ήταν μια αμμώδης παραλία… έτσι αναγκάστηκε να ρίξει βάρκα και να βγει στην ξηρά, όπου τον υποδέχτηκαν οι Αρχές της πόλης… Στο φεύγα αναφέρει ότι του γέμισαν το σκάφος με ψάρια («βλάχους», σφυρίδες, φαγκριά και σαργούς) και ό,τι εκλεκτό μπορούσες να φανταστείς της θάλασσας.
Το αρχαίο ψηφιδωτό στην ανατολική μεριά της έπαυλης «Φειδίας» στην Κίσσαμο, είναι συντηρημένο. Δυστυχώς ελάχιστοι το έχουν δει, αφού περιμένει καρτερικά και αυτό να φτιαχτεί το υπαίθριο μουσείο ψηφιδωτών στην πόλη.
Αρχαίο ψηφιδωτό της Κισσάμου, με ψάρια, θαλασσινά και ό,τι τρώγεται. Παρόμοια έχουν βρεθεί στην Σικελία, την Αλγερία, κ.α.
Αν παρατηρήσετε καλά, από τοτε ήταν εκλεκτός μεζές ο αχινός (αριστερά), αλλά και ο σκάρος (το κεφάλι του ακουμπά στην σμέρνα κάτω δεξιά). Το ψηφιδωτό έχει όλα όσα παραγάγει θάλασσα και η ξηρά της Κισσάμου, την εποχή του 1ου αιώνα μ.Χ.
ΑΡΧΑΙΑ ΨΑΡΟΤΡΟΦΕΙΑ ΦΑΛΑΣΑΡΝΑ Κισσαμου χανιων κρητης σκαρος Κρης αφροδισιακος αφροδισιακο ΑΡΧΑΙΟ ΨΑΡΟΤΡΟΦΕΙΟ ΦΑΛΑΣΑΡΝΑΣ Κισσαμος Κρητικος νομος Χανιων Κρητη, πετρινος σκαλιστος θαλαμος ιχθυοκαλλιεργεια χανια κρητης ψαρι τροφη διατροφη αρχαιοι ελληνες εκτροφη θαλασσα σκαλισμενος ισαλα θαλασσας, σεισμος 4ος αιωνας 365 μΧ αρχαιο λιμανι δεξαμενη σκαλα κλιμακα δυσκολη προσβαση μονοπατι ψαρια ψηφιδωτα πειρατικο πειρατες εμπορικη πιλη Δυτικη εμποριο ανασκαφη ΕΦΑ Χανιων, Χατζηδακη, Ηρακλειο, ηρακλειου Ιεραπετρα Λασυθιου αρχαια πετρινη δεξαμενη ιχθυοπαγιδα παραλια Μυτιληνη Λεσβος σκαροι γεννηση γεννα γενος θηλυκο ζωη αρσενικο χρωμα ενηλικιωση ακαθαριστος χολη σκαρα σχαρα πικρο εντοσθια διχτυ πρωι αχινοσαλατα, αχινος πρωινος ισχυρο παραδοσιακο αφροδισιακο ψαρας αλιεια αλιεις πλουτος θαλασσας υπεροχα ψηφιδωτο Μπουοντελμοντι / Cristoforo Buondelmonti, Ιταλος καλογερος γεωγραφος Κισαμος 15ος μχ 1415 ξηρα κολπος αμμωδης παραλια βαρκα στερια πολη ιχθεις ιχθυς βλαχος, σφυριδα, φαγκρι σαργος εκλεκτος μεζες επαυλη επαυλις Φειδιας συντηρηση υπαιθριο μουσειο ψηφιδωτων πολις σμερνα 1ος Σικελια Αλγερια Ματαλα βυθισμενα συστημα λαξευμενο βυθισμενο λαξευμενη βυθισμενη λαξευμενη χερσονησος λιμανι μοχλος παρακτια σητεια ζακρος κομμενος βραχος φερμα Ιεραπετρας παραλια Μακρυς Γιαλος Μυτιληνη κτιστη ανατολικη Μεσογειος χωρισμα ειδη ψαριων, ελεγχος ροη θαλασσινο νερο Λευκο λευκος Καρπαθος, Ροδος, νησος νησι Κως, Επιδαυρος, Λακωνια, Μεσσηνια, Κεα, Κυκλαδων, κυκλαδες Μαλτα, Τυρρηνια, Ιταλια, Αλεξανδρεια, Λιβανος, χρηση σαλιγκαρι παραγωγη πορφυρα αλυκη διαδοχικος ερμαφροδιτισμος sequential hermaphroditism ροφος
