Ο θεός-φίδι Γλύκων, η Δευτέρα Παρουσία του Ασκληπιού - ο 3ος απόγονος του Διός και φως των ανθρώπων

Του Γιώργου Λεκάκη

Ο Γλύκων στην ελληνική μυθολογία λατρευόταν από τους μαθητές του Ασκληπιού, τους Ασκληπιάδες, στην αρχαία Ελλάδα, αλλά κυρίως στην νυν Νότια και Νοτιοανατολική Ευρώπη και Μικρά Ασία. Ήταν μαντικός θεός, που περιγράφεται ως υβριδικό ζώο, ως χίμαιρα, που αποτελείται από κεφαλή αντιλόπης, με ανθρώπινα μαλλιά ή χαίτη αλόγου, και αυτιά και σώμα φιδιού, το οποίο καταλήγει σε ουρά λιονταριού.[1]

Το μαντείο του Γλύκωνος απέκτησε πολιτιστική σημασία επί Αντωνίνου Πίου στην πόλη Αβώνου τείχος της Παφλαγονίας στον 41^ο παράλληλο [41°58′26″N 33°45′58″E] της Μικράς Ασίας[2]. Και συνεχίστηκε επί Μάρκου Αυρηλίου.

Η λέξη Γλύκων συναντάται για πρώτη φορά στην «Ηθική στον Εύδημο» του Αριστοτέλη. Το 20 π.Χ., ο Ρωμαίος ποιητής Οράτιος αναφέρεται στην λέξη Γλύκων: «…απελπίζεσαι μπροστά στους αήττητους μύες του Γλύκωνα…». Γλύκων σημαίνει γλυκύς / γλυκός [ὦ γλύκων = ὦ γλυκύτατε]και είναι «προσφώνησις οἰκειότητος περιλαμβάνουσα καὶ τὴν ἔννοιαν ὅτι ὁ καλούμενος φίλος εἶναι εὐήθης» – ΠΗΓΗ: Ἀριστοφ. Ἐκκλ. 985..[3]

Η λατρεία του φιδιού Γλύκωνος, πιθανότατα, προέρχεται από την Μακεδονία, όπου παρόμοιες λατρείες φιδιών υπήρχαν εδώ και αιώνες. Οι Μακεδόνες – και οι λοιποί Έλληνες – επίστευαν ότι τα φίδια είχαν μαγικές δυνάμεις, που σχετίζονταν και με την γονιμότητα. Είχαν μια πλούσια μυθολογία επάνω σε αυτό το θέμα, λ.χ. κορυφαία γι’ αυτούς ήταν η ιστορία της εγκυμοσύνης της Ολυμπιάδας από τον Δία, μεταμφιεσμένο σε φίδι, που επέφερε την γέννηση του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Επί πλέον, η θρακική λατρεία του Σαβάζιου είχε επίσης το φίδι ως κύριο χαρακτηριστικό της. Τέλος, η λατρεία του Γλύκωνα φαίνεται να σχετίζεται με αυτή του Αγαθόδαιμονος.

Αλλά διάφορα που διέδωσε γι’ αυτήν την λατρεία ο Λουκιανός[4], την πέρασαν στην σφαίρα της θρησκευτικής παρέκκλισης και την απατεωνιά. Την εποχή αυτή ο χριστιανισμός ήταν αισθητός παντού, και η επιτυχία του Αλεξάνδρου ήταν πολύ σημαντική για να αγνοηθεί[5]… Κι όμως τα περισσότερα που γράφονται και διαδίδονται γι’ αυτήν την λατρεία, είναι από το έργο του Λουκιανού. Κι έτσι ο γλύκων ο ευήθης, έγινε… αήθης… Έργο του κάθε ερευνητή όμως, είναι ξεχωρίσει τις συκοφαντίες και τις κατηγορίες, από την πραγματικότητα. Πάντως σύγχρονοι ερευνητές βλέπουν τις πληροφορίες του Λουκιανού με σκεπτικισμό…

Ο ιατρός Αλέξανδρος, εμπνευσμένος από την διδασκαλία του Πυθαγόρα σχετικά με την μετεμψύχωση, ανακήρυξε την λατρεία του Νέου Ασκληπιού[6]. Ο ίδιος έλεγε ότι έφερε την ψυχή του Πυθαγόρα…

Ο Αλέξανδρος και ο Κόκκων προμηθεύθηκαν ένα φίδι από την Πέλλα[7] και με καλοφτιαγμένα τεχνάσματα, το μεγάλο εκπαιδευμένο φίδι, με χάρι και θεατρικότητα, εξασφαλιζε ένα μεγάλο κοινό σε όλην την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία – όπως έκαναν και κάνουν οι γητευτές των φιδιών την Ινδία. Είπαν ακόμη ότι βρήκαν στο ιερό του Απόλλωνος στην Χαλκηδόνα Βιθυνίας κάποιες πινακίδες[8], που αποδίδονταν στον Ασκληπιό, στις οποίες ήταν γραμμένο ότι ο ίδιος ο Ασκληπιός και ο πατέρας του, Απόλλων, εσκόπευαν να έρθουν στον Πόντο και να εγκαταστήσουν ιερά στην πόλη Αβώνου τείχος.

Έτσι, εισήχθη στον Πόντο η λατρεία του Γλύκωνος τον 2^ο αιώνα μ.Χ. – γνωστός ως Δεύτερη Σοφιστική Περίοδος, κατά τον Φιλόστρατο.

Ο Λουκιανός θεωρεί τον Αλέξανδρο τον Αβωνοτείχιο ψευδοπροφήτη – απατεώνα. Προφήτευε πολύ θεατρικά, με αφρό στο στόμα (με την βοήθεια σαπωνόχορτου). Είχε αφήσει τα μαλλιά του να μακρύνουν, σε μακριές ξανθές μπούκλες, φορούσε ένα λευκό και μωβ γιλέκο, και έναν λευκό μανδύα, και κρατούσε ένα κυρτό σπαθί σε μίμηση του Περσέα, του οποίου ισχυριζόταν ότι ήταν απόγονος, από την μητέρα του. Και κρατούσε επίσης ένα πουλί στο χέρι του. Μετά άδειασε ένα αυγό χήνας, έβαλε μέσα ένα νεογέννητο φίδι, το σφράγισε με κερί και λευκό μόλυβδο και το έκρυψε στην λάσπη κοντά στον ναό. Συγκεντρωσε ένα πλήθος, έφερε γύρα τον ναό, λέγοντας ακαταλαβίστικα λόγια / ανοησίες, περιστασιακώς φωνάζοντας με επικλήσεις «Απόλλωνα» και «Ασκληπιέ»! Έπειτα πήρε το αυγό από την λάσπη, όπου το είχε τοποθετήσει και το άνοιξε, αποκαλύπτοντας το φίδι. Αυτό προκάλεσε αγαλλίαση στον κόσμο, ο οποίος ερμήνευσε το γεγονός ως εκδήλωση του Ασκληπιού. Λίγες ημέρες αργότερα, καθώς τα νέα του γεγονότος διαδόθηκαν, αντικατέστησε το μικρό φίδι με το μεγάλο, προκαλώντας έκπληξη στον κόσμο για την ξαφνική του ανάπτυξη. Το τύλιξε γύρω από το σώμα του, έτσι ώστε το κεφάλι του να μην είναι ορατό, έφτιαξε ένα ομοίωμα κεφαλιού (μια ανθρωπόμορφη κούκλα από λινό, με ξανθά μαλλιά) και κάθισε σε ένα μικρό, αμυδρά φωτισμένο δωμάτιο, όπου οι άνθρωποι αναγκάζονταν να μείνουν για λίγο, λόγω της συνεχούς εισροής πλήθους που εισέρχονταν. Ο Αλέξανδρος το επανέλαβε αυτό αρκετές φορές, ειδικά παρουσία πλουσίων ανδρών. Και ονόμασε το φίδι Γλύκωνα, δηλώνοντάς το «τρίτον αιμα Διός, φάος ανθρώποισιν». Χρησιμοποιώντας μέλη δύο γερανών ως ηχεία, το μετέτρεψε σε ομιλούντα μαντείο (αλλά για πολύ πλουσίους άνδρες). Έτσι, λέει ότι ξεγέλασε πολλούς ευπίστους κατοίκους της Παφλαγονίας και τους έπεισε ότι ο θεός της Ιατρικής, Ασκληπιός, είχε επιστρέψει στην Γη σε Δευτέρα Παρουσία, και ενσαρκώθηκε με την μορφή φιδιού[9]. Ο Αλέξανδρος, στο όνομα της θεότητας, άρχισε να προφητεύει και να δίδει χρησμούς. Όπως και με τις προηγούμενες λατρείες φιδιών στην Μακεδονία, η λατρεία στον ναό του Γλύκωνος επικεντρώθηκε στην γονιμότητα. Ο Γλύκων, μεταξύ άλλων, επικαλείτο τον θεό – ως άλλος άγιος Φανούριος – για να εντοπίσει κλέφτες, δραπέτες σκλάβους και θαμμένους θησαυρούς. Αλλά και για να αποκτήσει κάποιος υγεία και γονιμότητα. Οι στείρες γυναίκες έφερναν προσφορές στον Γλύκωνα, με την ελπίδα να μείνουν έγκυες. Σύμφωνα με τον Λουκιανό, ο Αλέξανδρος δέχθηκε χωρίς ντροπή όλες τις προσφορές. Επιγραφή που βρέθηκε στην Καισάρεια Τροκέτας (σημερινή Μαγνησία / Μανίσα), αναφέρεται ένας ιερέας του Απόλλωνα, ονόματι «Μίλητος, γιος του Γλύκωνα της Παφλαγονίας» (για παιδιά που γεννήθηκαν με «θεϊκή παρέμβαση»[10]). Ο Αλέξανδρος απέκτησε παιδιά από αρκετές υπανδρεμένες γυναίκες, γεγονός για το οποίο οι σύζυγοί τους ήταν πολύ υπερήφανοι.

Τότε υπήρχε στενή σχέση μεταξύ ιατρικής και θρησκείας – όπως και σήμερα. Οι άνθρωποι για τις ασθένειές τους στρέφονταν στους Ασκληπιάδες ιατρούς, ιατροί – ιερείς της Σχολής του Ασκληπιού. Αλλά ο Αλέξανδρος ήταν αντικειμενικά ένας εξαιρετικός ιατρός. Ποιος ο λόγος να τα κάνει όλα αυτά;

Έπαιρνε αμοιβή μία δραχμή και δύο οβολούς για κάθε προφητεία. Χάρη στην επιτυχία του το εισόδημα του Αλεξάνδρου έφτασε τις 70.000 – 80.000 δραχμές! Με αυτά τα χρήματα, συντήρησε έναν μεγάλο αριθμό «συνεργατών και βοηθών: κατασκόπους, συντάκτες και φύλακες ρητών, γραμματείς, σφραγιδογλύφες και διερμηνείς». Ταυτόχρονα, έστειλε αγγελιαφόρους σε άλλες χώρες, που διέδωσαν την νέα λατρεία. Η εξάπλωση αυτή διευκολύνθηκε από τον ευγενή Ρωμαίο γερουσιαστή Πόπλιο Μούμμιο Σισέννα Ρουτιλιανό, ο οποίος πίστευε στον Αλέξανδρο.

Πολυάριθμα αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν την δημοτικότητα της νέας λατρείας: φυλακτά, επιγραφές, νομίσματα[11], αγαλματίδια με εικόνες ή αναφορές στον Γλύκωνα, κ.ά.

Η φήμη του θεϊκού φιδιού άρχισε να εξαπλώνεται εκτός Παφλαγονίας, σε Βιθυνία, Θράκη, Γαλατία, με αναμνηστικά νομίσματα, ζωγραφισμένες πλάκες και χάλκινα και ασημένια αγάλματα. Η λατρεία σύντομα έφτασε στην Ρώμη, καθώς και σε πολλές άλλες επαρχίες. Λατινικές επιγραφές που βρέθηκαν στην Άνω Μοισία και την Δακία μαρτυρούν την παρουσία του κατά μήκος του Δούναβη. Ένα μαρμάρινο αγαλματίδιό του, που βρέθηκε στην Κωνσταντία (νυν Κωνστάντζα) είναι μέχρι στιγμής η μόνη γλυπτή αναπαράσταση του Γλύκωνα[12] – πιθανώς καταδεικνύει την ύπαρξη δημόσιας λατρείας στην αρχαία Τόμιδα / Τόμοι. Το ανακάλυψαν το 1962 αρχαιολόγοι. Το μαρμάρινο γλυπτό του Γλύκωνος, είναι ύψους 66 εκατ. Το φίδι έχει μήκος 4,76 μ.! Σήμερα εκτίθεται στο Ιστορικό και Αρχαιολογικό Μουσείο της Κωνστάντζας. Αυτό το τεχνούργημα παρουσιάστηκε σε ένα γραμματόσημο, αλλά και στην εμπρόσθια όψη του τραπεζογραμματίου των 10.000 ρουμανικών λέι της σειράς 1991 – 1994.

Μέχρι το 160 μ.Χ., η λατρεία του Γλύκωνα είχε αναμφίβολα εξαπλωθεί πέρα από το Αιγαίο! Μια επιγραφή από την Αντιόχεια εκείνης της εποχής καταγράφει ένα ξόρκι: «Γλύκωνα προστάτευσέ μας από το σύννεφο της πανώλης», κάτι το οποίο συνάδει με την περιγραφή που έχουμε από τον Λουκιανό («Ο Φοίβος με τις μακριές πλεξούδες θα διαλύσει το σύννεφο της πανώλης»). Επίσης, εκείνη την χρονιά, ο κυβερνήτης της Ασίας, Ρουτιλιανός, αυτοανακηρύχθηκε προστάτης του μαντείου του Γλύκωνα. Ο κυβερνήτης αργότερα νυμφεύτηκε την κόρη του Αλεξάνδρου (την οποία ο προφήτης είπε ότι είχε αποκτήσει με την Σελήνη).

Ως ευτράπελα αναφέρονται επίσης ότι:

το μαντείο, με την ευκαιρία των Μαρκομαννικών Πολέμων, είχε υποσχεθεί «νίκη, δόξα και ειρήνη» εάν δύο λιοντάρια ρίχνονταν ζωντανά στον Δούναβη, με χρήση αρωματικών μπαχαρικών και άλλων θυσιών. Η εντολή εκτελέστηκε. Αλλά οι Ρωμαίοι ηττήθησαν βαρειά. Ο Αλέξανδρος, για να σώσει την φήμη του, ισχυρίσθηκε ότι ο Γλύκων είχε προβλέψει την νίκη, αλλά δεν είχε πει για ποια πλευρά.
Θύμα των χρησμών του Γλύκωνος ήταν ο Μάρκος Σεδάτιος Σεβηριανός, κυβερνήτης της Καππαδοκίας, ο οποίος, εμπιστευόμενος μια ευνοϊκή πρόβλεψη, που έλαβε από τον θεό-φίδι, εισέβαλε στην Αρμενία. Μετά από μόλις τρεις ημέρες οι παρθοι εξολόθρευσαν την λεγεώνα του. Ο Σεβηριανός αυτοκτόνησε για να μην πέσει στα χέρια του εχθρού.

Αλλά παραδόξως, η λατρεία του ολοένα και μεγάλωνε… Ο ίδιος ο αυτοκράτωρ Μάρκος Αυρήλιος εζήτησε προφητείες από τον Αλέξανδρο και τον θεό-φιδι!

Ο Αλέξανδρος είχε σχηματίσει μια «χορωδία» αγοριών, τους οποίους αποκαλούσε «αυτοί που φιλήθηκαν». Αυτά τα αγόρια προέρχονταν από ευγενείς και σημαντικές οικογένειες. Ο Αλέξανδρος φιλούσε αυτά τα παιδιά και επέτρεπε να του φιλήσουν το χέρι του – προς αποφυγήν παρεξηγήσεων, οι σχέσεις με παιδιά και άνδρες απαγορεύονταν στην λατρεία του Γλύκωνος.

Ο Αλέξανδρος καθιέρωσε τον ετήσιο τριήμερο εορτασμό των μυστηρίων του Γλύκωνος, αντιγράφοντας τα ελευσίνια: Άνοιγαν με την διακήρυξη καταδίκης των άθεων, χριστιανών και επικούρειων. Ακολουθούσε θεατρική αναπαράσταση της γέννησης του Απόλλωνα, του γάμου του με την Κορωνίδα και της γέννησης του γιου τους Ασκληπιού. Την δεύτερη ημέρα, γινόταν αναπαρασταση της γέννησης του Γλύκωνος. Την τρίτη ημέρα, ολοκληρώνονταν με ιερογαμία: του γάμου του γιου του Ασκληπιού, Ποδαλείριου, με την μητέρα του Αλεξάνδρου, ακολουθούσε ο γάμο του Αλεξάνδρου με την Σελήνη και τέλος, η γέννηση των θυγατέρων τους. Ο Αλέξανδρος και η Ρουτίλια (σύζυγος ενός Ρωμαίου αξιωματικού), υποδύονταν τον Ενδυμίωνα και την Σελήνη, ερωτοτροπούσαν θεατρικά σε έναν ανάκλιντρο, υπό τα μάτια του συζύγου της και του υπόλοιπου πλήθους…

Εν τω μεταξύ, η πόλις Αβώνου τείχος, από ένα μικρό ψαροχώρι που ήταν, με την άφιξη της λατρείας, έγινε μια σημαντική πόλη και μετονομάσθηκε σε Ιωνόπολις (νυν παραφρασμένα Ινεμπολού).

Καθώς η λατρεία είχε καθιερωμένη δημοτικότητα στα κατώτερα κοινωνικά στρώματα, αργότερα αρκετοί σημαντικοί Ρωμαίοι αξιωματούχοι και λειτουργοί συγκαταλέγονταν στους πιστούς του Γλύκωνα και των προφητειών του Αλεξάνδρου.

Σύντομα, η λατρεία του Γλύκωνα εξαπλώθηκε σε όλην την τεράστια περιοχή από τον Δούναβη έως και την Συρία, τον Ευφράτη και την Αίγυπτο! Ο Αλέξανδρος διακήρυξε επίσης δεσμούς με τα μεγάλα μαντικά ιερά της εποχής, ιδιαίτερα αυτό της Κλάρου, κοντά στην Κολοφώνα Ιωνίας!

Ενώ η λατρεία σταδιακώς έχανε οπαδούς, μετά τον θάνατο του ηγέτη της, περίπου το 170 μ.Χ., από γάγγραινα στο πόδι του, επέζησε, θα περίμενε κανείς, εάν ο Αλέξανδρος ήταν ψευδοπροφήτης, η φήμη του να έσβηνε… Αλλά αυτός ενσωματώθηκε στην μυθολογία της ως εγγονός του Ασκληπιού. Μετά θάνατόν αναγνωρίστηκε ως υιος του Ποδαλείριου! Δεν είναι σαφές τι ακριβώς απέγινε μετά τον θάνατο του Αλεξάνδρου του Αβωνοτείχιου, λόγω έλλειψης γραπτών αρχείων. Η λατρεία του Γλύκωνος επέζησε περισσότερο από τον δημιουργό της, τουλάχιστον έως τον 4^ο αι. μ.Χ., όπως αποδεικνύεται από εικόνες σε νομίσματα από την εποχή του αυτοκράτορα Τρεβωνιανού Γάλλου. Ο Γλύκων έχει ταυτιστεί με τον Deus amabilis (= Ο Θεός είναι αξιαγάπητος) μιας ρωμαϊκής επιγραφής – αλλά αυτό το επίθετο θα μπορούσε να αναφέρεται σε οποιονδήποτε άλλο θεό.

Αλλά τότε προσέλκυσε την εχθρότητα ιδιαίτερα των πρώτων χριστιανών και λιγότερο των επικούρειων. Ο Αλέξανδρος διακήρυξε ότι οι εχθροί του Γλύκωνος έπρεπε να λιθοβολούνται – κάτι που προσπάθησε να πραγματοποιήσει περισσότερες από μία φορές. Σε αυτούς τους εχθρούς του θα πρέπει να συγκαταλέξουμε και τον Λουκιανο από τα Σαμόσατα, ο οποίος γράφει επίσης ότι ο Αλέξανδρος προσπάθησε να τον εξοντώσει. Επιστρέφοντας από μια συνάντηση μαζί του, είχε πληρώσει τον καπετάνιο του πλοίου, στο οποίο είχε επιβιβαστεί ο Λουκιανός, για να τον ρίξει στην θάλασσα. Αλλά γλίτωσε, χάρις στην ειλικρίνεια του καπετάνιου, ο οποίος, τελικώς, αρνήθηκε να εκτελέσει το έργο!..

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης «Ελληνικη Μυθολογία». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.4.2006.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

Λουκιανος «Αλέξανδρος» ή «ο Ψευδοπροφήτης», 18, 38, 39, 43, 58. IGR 4.1498a.8 (Καισάρεια Τροκετά, Λυδία, 2ος αι. μ.Χ.) στο SEG 30.1388, CIL 3.1021 (Δακία), Head, Numorum σελ.505.
Cumont F. στην Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft», Στουτγάρδη, εκδ. J. B. Metzler’sche Verlagsbuchhandlung, 1910.
Drexler W. στο W. H. Roscher (επιμ.) «Λεπτομερές λεξικό της ελληνικής και ρωμαϊκής μυθολογίας / Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie», εκδ. B. G. Teubner, Λειψία, 1884 – 1890.
Φλιντ Β. Ιρ. Τζ. «Μαγοι και Μαγεία στην Ευρώπη: Αρχαία Ελλάδα και Ρώμη», εκδ. A. & C. Black, 1999.
Harmon A.M. «Introduction to Lucian of Samosata», 1925.
Jones C. P. «Culture and Society in Lucian», 1986.
Kos M. S. «Draco and the survival of the snake cult in the central Balkans», στο Tyche 6, 1991.
Lane Fox R. «Pagans and Christians in the Mediterranean World», 1986.
Όγκντεν Ντ. «Δράκων: Ο Μύθος του Δράκου και η Λατρεία των Φιδιών στον Ελληνικό και Ρωμαϊκό Κόσμο», εκδ. Oxford University Press, 2013.
Ρις Αβρ. «Η Εγκυκλοπαίδεια, ή Παγκόσμιο Λεξικό Τεχνών, Επιστημών και Λογοτεχνίας», εκδ. Λόνγκμαν, Χερστ, Ρις, Όρμε και Μπράουν, 1819.
Steger F. «Der Neue Asklepios Glykon» στο Medizinhistorisches Journal, εκδ. Fr. Steiner Verlag, 2005.
Tacheva M. «Eastern Cults in Moesia Inferior and Thracia (5th-4th AD)», εκδ. Brill, 1983.

Vătămanu N. «Esculap reîncarnat în Glycon», Şarpele cu plete, Viaţa Medicală, 1972.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Και ο θεός Σέραπις, μερικές φορές απεικονιζόταν επίσης ως φίδι με ανθρώπινο κεφάλι και ταυτιζόταν με τον Ασκληπιό!

[2] Ακόμη και σήμερα στην περιοχή η συνάντηση με ένα φίδι θεωρείται σημάδι από τα πνεύματα. Ένας Τούρκος φίλος της Ολλανδής ιστορικού Γ. Λέντερινγκ της είπε ότι στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ενώ κυνηγούσε στους λόφους κοντά στην Ιωνόπολι, οι άνθρωποι τον προειδοποίησαν να προσέχει τα «μαγικά» φίδια. Σήμερα παραδόσεις με το χαιτοφόρο και το κερασφόρο φίδι, συγκαταλέγονται στις λαϊκές πεποιθήσεις των ανθρώπων που ζουν γύρω από την Κασταμονή και το Τσανκίρι. Αλλά και στα Βαλκάνια κυρίως στην Μοισία.

[3] Πλην του μαντικού θεού, με το όνομα αυτό αναφέρονται:

ένας περιπλανώμενος της Τρωάδας, πιο γνωστός ως Λύκων – Πλουτ. 2.605b (κώδ.).
Ένας επιγραμματοποιός της Ανθολογίας.
Ένας ποιητής στον οποίο αποδίδεται η δημιουργία του γλυκωνικού μέτρου [x x – u u – u –] / γλυκώνιου στίχου – ίσως ο ίδιος με τον παραπάνω, Ηφ. 10.2.
Αθηναίος γλύπτης (1ου – 2ου αι. μ.Χ.), συγγραφέας του «Ηρακλή Φαρνέζε».
Ένας αθλητής της Περγάμου [AP 7.692 Αντίπ. Θεσσαλίας; Και
ένας ιατρός του C. Vibius Pansa, ο οποίος κατηγορήθηκε ότι προκάλεσε τον θάνατό του, Suet. 11 Αυγ.

[4] Ο Λουκιανός αναφέρει συχνάκις τον φίλο του, Κέλσο, συγγραφέας με επικούρεια και αντιμαγικά έργα. Αλλά δεν σωζονται έργα του. Όχι τον Κέλσο που αναφέρεται από τον Ωριγένη (διότι αυτός ήταν πλατωνικός) ενώ του Λουκιανού ήταν επικούρειος.

[5] ΠΗΓΗ: Jones C. P. «Ένας ακόλουθος του Θεού Γλύκωνος», Epigraphica Anatolica, 30, εκδ. Dr. R. Habelt Verlag, 1998. Και Φ. Γιλμάζ «Η λατρεία του Γλυκώνα στην Αρχαιότητα», Akron: Αρχαία Γραφή, εκδ. Αρχαιολογίας και Τέχνης, IX (7), 2015.

[6] Ο αυτοκράτωρ Αδριανός αναφερόταν επίσης ως Νέος Ασκληπιός.

[7] Η πόλη καυχιόταν για μια μακρά παράδοση εξημέρωσης τέτοιων ζώων!

[8] Ο Λουκιανός λέει ότι τις δημιούργησαν οι ίδιοι.

[9] Ως φίδι του Ασκληπιού, μετά τον πωρία και τον ασκλά έρχεται και ο Γλύκων, που ταυτίζεται με το είδος Zamenis longissimus / ασιατικός πύθωνας, ήρεμο φίδι, που σήμερα μπορεί να φτάσει τα 2 μ. μήκος.

[10] Πολλά παιδιά την αρχαία ελληνική μυθολογία γεννήθηκαν με θεία παρέμβαση / θείο σπέρμα.

[11] Χάλκινο νόμισμα της Αβώνου Τείχος επί Αντωνίνου Πίου (138 – 161 μ.Χ.), και πεντασάριον, που εκδόθηκε υπό τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Φίλιππο Β΄ στην Μαρκιανούπολη Μοισίας Θράκης στην οπίσθια όψη του εικονίζει έναν Γλύκωνα κουλουριασμένο αριστερά, με γενειάδα (247 – 249 μ.Χ.), κ.ά.

[12] Αναφέρονται και άλλα αγάλματα, που σχετίζονται με την λατρεία του, που έχουν βρεθεί σε Αίγυπτο, και η Αθήνα.

θεος φιδι Γλυκων, Β Δευτερα Παρουσια ασκληπιου γ 3ος απογονος εγγονος Διος φως ανθρωπων Λεκακης