Του Γιώργου Λεκάκη
Τα πρωιμότερα αρχαιολογικά τεκμήρια στο αρχαίο Κίτιον Κύπρου προέρχονται από τάφους της Πρώιμης και Μέσης Εποχής του Χαλκού[1], αν και δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις οικισμού μέχρι την περίοδο της Ύστερης Κυπριακής (ΥΚ) IIC (περ. 1300 π.Χ.) στις γειτονικές θέσεις Καθαρή και Χρυσοπολίτισσα.[2] Ο Καραγιώργης διαχώρισε την στρωματογραφία της θέσης σε επίπεδα, που ονόμασε «δάπεδα» (floors), τα οποία χρονολογήθηκαν βάσει της κεραμικής και – όπου ήταν εφικτό – συσχετίστηκαν με ευρύτερες χρονολογίες της Μεσογείου μέσω της χρήσης κεραμικής αιγαιακού ρυθμού. H επανεκτίμηση αυτών των φάσεων από τον Smith (2009), καθώς και το συνεχιζόμενο ερευνητικό πρόγραμμα στο Κίτιον (θέση Παμπούλα[4]), έχουν καταδείξει ότι η περιοχή παρουσίαζε έντονη δραστηριότητα.[3]
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΚΙΤΙΟΥ, ΕΔΩ.
Χάρτης της Κύπρου, με σημειωμένους τους αρχαιολογικούς χώρους της Μεγαλονήσου, που σχετίζονται με τα ευρήματα του Κιτίου: Γιαλουσα, Λαπιθος, Καζαφανη, Εγκωμη, Ορμηδια, Πυλα Κοκκινοκρεμνος, Καλοχωριο Κληρου, Χαλα Σουλταν τεκε, Μαρωνη Βουρνες, Αμαθους, Παλαιπαφος.
ΤΩΡΑ σαρώσεις με λέιζερ (laser scans) υψηλής ανάλυσης στους τοίχους ενός ναού στον αρχαιολογικό χώρο Κίτιον (θέση Καθαρή) στην Κύπρο, αποκάλυψαν 23 επί πλέον χαράγματα.
Ο τοίχος του ναού, όπου διαβάστηκαν τα χαραγματα των πλοίων. Με γυμνό μάτι δεν διακρίνεται τίποτε…
Το 1982, κατά την μελέτη του τοίχου της νότιας πρόσοψης του μνημειώδους ναού 1 – ο οποίος βλέπει προς τον στον κόλπο της Λάρνακας, όπου, πιθανότατα, βρισκόταν το λιμάνι της αρχαίας πόλεως – είχαν καταγραφεί 19 απεικονίσεις πλοίων, οι οποίες θεωρούνταν ότι είχαν χαραχτεί περίπου την ίδια χρονική περίοδο.
Η θέση αρχικώς εθεωρήθη αποκλειστικώς της Ύστερης Εποχής Χαλκού. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκη “Η χαλκίτις Κύπρος”, ΕΔΩ. Η συνδυασμένη ανάλυση στρωματογραφικών δεδομένων μϵ εικονογραφικά συγκριτικά στοιχεία καταδεικνύει ότι οι εικόνες χαράσσονταν συνεχώς από την ύστερη Εποχή του Χαλκού έως την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου.
«Δεν περιμέναμε να τα βρούμε· πρόθεσή μας, ξεκινώντας το έργο, ήταν να σαρώσουμε με λέιζερ τους λίθους, ώστε να εμπλουτίσουμε την ευρύτερη μελέτη μας σχετικά με την τοιχοποιία από λαξευτούς λίθους (ashlar masonry) και τις πρακτικές δόμησης της Ύστερης Εποχής του Χαλκού στο νησί», εδήλωσε η C. Barnes (Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας).
Ένας από τους λίθους, ο οποίος είχε προστεθεί στον τοίχο στο πλαίσιο επισκευής περίπου 150 χρόνια μετά την αρχική κατασκευή του, έφερε επίσης χαραγμένη την εικόνα ενός πλοίου.
Από τις ψηφιακές αναλύσεις προκύπτει ότι στην νότια πρόσοψη του Ναού 1 υπάρχουν πολύ περισσότερα πλοία από τα 19 που είχαν καταγραφεί αρχικώς. Τα εγχάρακτα αυτά, σε συνδυασμό με τα δύο που εντοπίζονται στον βωμό του Ναού 4, μπορούν ως να ταξινομηθούν σε έξι ομάδες πλοίων. Εκτιμάται ότι τα χαράγματα που εντοπίστηκαν προσφατως δημιουργήθηκαν σε βάθος χρόνου, που φτάνει τα 300 έτη. Άρα το Κίτιον παρέμεινε σημαντικό λιμάνι μέχρι και την ιστορική περίοδο – όπως παραμένει και σήμερα- ωστόσο τα συμπεράσματα που παρουσιάζονται εδώ ενισχύουν την άποψη ότι υπήρξε υψηλός βαθμός συνέχειας, ο οποίος διατηρήθηκε παράλληλα με τις σημαντικές αλλαγές που έλαβαν χώρα στο τέλος της Εποχής του Χαλκού στο νησί.
Οι απεικονίσεις και οι μορφολογίες των πλοίων αποκαλύπτουν συσχετίσεις παραδοσιακές ναυπηγικές και έχουν ταυτοποιηθεί ως:
- εμπορικά πλοία της Λεβαντίνης ακτής,
- μινωικά κρητικά ιστιοφόρα,
- πλοία (τύπου γαλέρας) από την ακτή του Καρμηλίου όρους,
- τοπικό κυπριακό σκάφος (με ορισμένϵς τοπικές κυπριακές ιδιαιτϵρότητϵς), και
- του Αιγαίου.
Οι τεχνοτροπίες των πλοίων που απεικονίζονται υποδεικνύουν επίσης ότι τα χαράγματα χρονολογούνται σε διάστημα αρκετών αιώνων, εξήγησε η κ. Barnes. «Μπορούμε να φανταστούμε ότι τα πλοία και η ναυσιπλοΐα αποτελούσαν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής της κοινότητας», επρόσθεσε ο Gr. Braun (Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι).
ΠΗΓΗ: Gr. C. Braun, κ.ά. «The Ship Graffiti from Late Bronze Age–Early Iron Age Kition, Cyprus: New Additions and Reconsiderations 40 Years Later», https://doi.org/10.1080/10572414.2026.2702905, International Journal of Nautical Archaeology, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 18.8.2026.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Karageorghis, 1976, σ. 22–25.
[2] Karageorghis & Demas, 1985b.
[3] Georgiou, κ.ά., 2023.
[4] ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΚΙΤΙΟΝ (ΛΑΡΝΑΚΑ – ΠΑΜΠΟΥΛΑ), 2021: Το Τμήμα Αρχαιοτήτων, του Υπουργείο Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων Κύπρου ανακοινωσε την λήξη της ανασκαφικής περιόδου 2021 στην θέση Παμπούλα στην Λάρνακα (αρχαίο Κίτιον), η οποία πραγματοποιήθηκε για περίοδο 4 εβδομάδων του Οκτωβρίου 2021. Οι εφετινές έρευνες είχαν τρεις στόχους:
- α) να ολοκληρωθούν οι ανασκαφές στα νεώρια του αρχαίου Κιτίου τα οποία είχαν αποκαλυφθεί σε προηγούμενες ερευνητικές περιόδους (1984˗1999). Η ολοκλήρωση των ερευνών στα νεώρια είχε καθυστερήσει εξαιτίας της εκεί παρουσίας των σύγχρονων γηπέδων τένις, τα οποία μετακινήθηκαν πρόσφατα,
- β) να μελετηθεί η στρωματογραφία της θέσης από τα Κυπρο-Αρχαϊκά μέχρι και τα Κυπρο-Γεωμετρικά στρώματα ανασκαφική τομή 11 και
- γ) να συνεχίσει η αποκάλυψη των στρωμάτων που χρονολογούνται στη λεγόμενη ΄μεταβατική περίοδο’ (12ος˗11ος αι. π.Χ.) στην Τομή 10.
Η ολοκλήρωση της ανασκαφής των νεωρίων του αρχαίου Κιτίου επετεύχθη μετά από την μετακίνηση των γηπέδων τένις από τον χώρο. – ΔΕΙΤΕ το σχετικό βιντεορεπορταζ του Γ. Λεκάκη, ΕΔΩ. Δύο βασικοί άξονες κατεύθυναν τις έρευνες εδώ:
- 1) τα όρια και το σχήμα της λεκάνης του λιμανιού και
- 2) η πιθανή επέκταση των στεγασμένων χώρων ανέλκυσης των πλοίων προς τα ανατολικά.
Τα ευρήματα από δύο διερευνητικές τομές στο βόρειο και ανατολικό τμήμα της θέσης (κάτω από την περιοχή όπου υπήρχαν τα γήπεδα του τέννις) έδειξαν ότι η λεκάνη του λιμανιού εκτεινόταν σε όλην την περιοχή του σημερινού αρχαιολογικού χώρου. Το “κλειστό” λιμάνι που αναφέρει ο Στράβων ήταν ένας φυσικά προστατευμένος κόλπος με πρόσβαση από τα βόρεια και όχι τα ανατολικά, ο οποίος ήταν συνδεδεμένος με τον κόλπο στην θέση Καθαρή στα βόρεια. Πλέοντας από τα βόρεια, οι αρχαίες τριήρεις μπορούσαν να διοχετεύονται με ευκολία (με την πρύμνη πρώτη) στις ράμπες ανέλκυσης των στεγασμένων χώρων φύλαξης.
Οι ανασκαφές στα ανατολικά των χώρων φύλαξης των πλοίων έφεραν στο φως τουλάχιστον μια ακόμη ράμπα ανέλκυσης η οποία τεκμηριώνεται από την βάση μιας κολώνας. Η βάση αυτή είναι κατασκευασμένη από ένα μεγάλο τμήμα ασβεστόλιθου, το οποίο στηρίζεται σε μεγάλους ογκόλιθους. Στα ανατολικά αποκαλύφθηκε τοίχος από πωρόλιθους ο οποίος συνδέεται με ακόμη μια πιθανή βάση, που ίσως να λειτουργούσε ως τοίχος που έκλεινε το κτήριο. Ανατολικότερα, απομακρύνθηκαν νεώτερες προσχώσεις.
Τα αποτελέσματα των ανασκαφών στον χώρο των νεωρίων μας επιτρέπουν να προτείνουμε ότι στη θέση υπήρχε ένα κτήριο αποτελούμενο από 7 σειρές από ράμπες, ανοικτές προς τον κόλπο του λιμανιού στα βόρεια, οριοθετημένες με κτιστές αναβαθμίδες στην δυτική και την νότιά του πλευρά και από έναν τοίχο δομημένο από σειρά βάσεων και κολωνων στήριξης στην ανατολική του πλευρά.
Η διερεύνηση της στρωματογραφίας της Εποχής του Σιδήρου στην Τομή 11 αυτή έφτασε μέχρι τα Κλασσικά στρώματα. Τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα διατηρούνται σε πολύ αποσπασματική κατάσταση όμως ανασκάφηκε ένας αποθέτης (λάκκος) ο οποίος βρέθηκε γεμισμένος από φοινικικά όστρακα (επιγραφές). Η συγκέντρωση τέτοιας ποσότητας διοικητικών εγγράφων αποτελεί ένδειξη για την παρουσία στην περιοχή ενός γραφείου συνδεδεμένου την βασιλική διοίκηση. Η ποικιλία των υλικών στα οποία βρέθηκαν επιγραφές είναι εντυπωσιακή: κεραμικά όστρακα, ασβεστολιθικές και γύψινες πλάκες sherds, ακόμη και βότσαλα.
Ο οικισμός που χρονολογείται στην “μεταβατική περίοδο” (12ος ˗ 11ος αι. π.Χ.) διερευνήθηκε περαιτέρω στα βόρεια – Trench 10. Αποκαλύφθηκε μέρος μιας πολύ καλά διατηρημένης οικίας με διαδοχικά δάπεδα (ασβεστολιθικά δάπεδα που καλύπτουν μια στρώση χαλικιού), εστία και πιθανή εγκατάσταση κάποιου τεχνίτη. Οι ανασκαφές διεξάγονται από την Γαλλική Αρχαιολογική Αποστολή του ΜΕΑΕ-CNRS-Πανεπιστημίου Lyon 2, υπό την διεύθυνση της δρ. S. Fourrier.
αρχαια χαραγματα πλοιων, 3.100 χρονων, αρχαιο Κιτιον κιτιο καθαρη Κυπρου Λεκακης υαλουσα, Καζαφανι, Ορμιδια, Κοκκινογκρεμνος, Καλοχωρι Κλιρου, Χαλασουλταντεκε, Μαρωνι Αμαθουντα παφος
