Σπήλαιο με οχύρωση κρυμμένο στο Φαράγγι της Γκούρας, στην περιοχή «Φούσια» ή «Τα βράχια της Παναγίας», ανάμεσα στα χωριά Αετορράχη (πρώην Ζουλάτικα) [1] και Κοκκινορράχη (πρώην Μπούζα)[2], και βόρεια από την Λυσσαρέα (πρώην Μπουγιάτι)[3] Γορτυνίας Αρκαδίας.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΓΟΡΤΥΝΙΑΣ, ΕΔΩ.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΑΡΚΑΔΙΑΣ, ΕΔΩ.
Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, η ονομασία της καστροσπηλιάς είναι «Πύργος του Γιαννακούλη» ή «Τα Εφτα Πατώματα». Κατά καιρούς είχε και άλλες ονομασίες όπως «Σπηλιά του Γιαννικούλη», «Τα Γιαννικούλια», «Επταπύργιο», «Σπηλιά του Κοντογιαννικούλη», «Τα 12 Πατώματα».
- Δεν μας είναι γνωστό ποιος ήταν ο Γιαννακούλης (ή Κοντογιαννικούλης), ποια ήταν η δράση του και αν ήταν ο πρώτος ένοικος του πύργου. Μάλλον ήταν κάποιος κλέφτης ή αρματωλός των προεπαναστατικών χρόνων, και η σπηλιά ήταν το λημέρι του.
Θα υποθέσουμε ότι η Καστροσπηλιά υπήρχε από τον 18ο αιώνα τουλάχιστον. Πάντως δεν αναφέρεται σε κάποιο επεισόδιο του αγώνα του 1821.
Η σπηλιά χρησιμοποιήθηκε και τον 20ό αιώνα, σαν καταφύγιο των ανταρτών κατά τον εμφύλιο. Εκείνη την περίοδο, ο Εθνικός Στρατός προσπάθησε να πλήξει με μπαζούκα τον πύργο. Μια βολή προκάλεσε ζημιές στο επάνω μέρος του πύργου, αλλά ευτυχώς ο βομβαρδισμός, απ’ ό,τι φαίνεται, δεν συνεχίστηκε.
- Το 2009, η σπηλιά εξερευνήθηκε (ίσως για πρώτη φορά) από πενταμελή ομάδα του Σπηλαιολογικού Συλλόγου ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο και συντάχθηκε λεπτομερής έκθεση, από τον κ. Β. Τουντόπουλο.
Πρόκειται για κοιλότητα σε κατακόρυφο βράχο του φαραγγιού που προστατεύεται από οχύρωση που στο εσωτερικό διαμορφώνεται σαν πυργοκατοικία.
Το άνοιγμα της σπηλιάς έχει μέγιστο ύψος 13,4 μ., ενώ το βάθος της είναι 4,2 μ. Βρίσκεται σε μεγάλο ύψος σε σχέση με την υποκείμενη κοίτη του φαραγγιού της Γκούρας, και η προσέγγιση πρέπει να γίνει με μεγάλη προσοχή.
Σπηλαιολογικά, η κοιλότητα δεν παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον απο πλευράς διαστάσεων και διακόσμου, και ανήκει στην κατηγορία των βραχοσκεπών.
Η ιδιαιτερότητα της σπηλιάς είναι ότι η κοιλότητα καταλαμβάνεται από έναν πέτρινο εξαώροφο πύργο αποτελούμενο από ισόγειο (στην ουσία υπόγειο με βοηθητικούς και αποθηκευτικούς χώρους) και 5 υπερκείμενους ορόφους, ενώ υπάρχουν πληροφορίες ότι υπήρχε ένας ακόμα όροφος (ή ημιόροφος).
Το άνοιγμα καλύπτεται από έναν συμπαγή τοίχο αργολιθοδομής ύψους 13,4 μ. και μεγίστου πλάτους 7 μ. Το πάχος του τοίχου είναι 1,10 μ. μέχρι τον 1ο όροφο και 0,9 μ. στους επάνω ορόφους.
Στον 1ο όροφο υπάρχει το άνοιγμα της εισόδου 1 Χ 1,30 μ. Οι τρεις πρώτοι όροφοι έχουν ο καθένας από 2 παράθυρα 0,75 Χ 0,80 μ. Ο 4ος όροφος δεν φωτίζεται, ενώ ο 5ος όροφος και τελευταίος έχει 3 παράθυρα. Στον 1ο και 4ο όροφο υπάρχουν από 4 τυφεκιοθυρίδες (σύνολο 8).
Εσωτερικά οι όροφοι χωρίζονταν με δοκάρια και σανίδες που στηρίζονταν στην εξωτερική λιθόκτιστη πλευρά από τη μία και στο βράχο από την άλλη. Μόνο δύο ή τρεις δοκοί διατηρούνται σήμερα στη θέση τους και η ύπαρξη των ορόφων συμπεραίνεται από τα ίχνη των αγκυρώσεων των υπόλοιπων δοκών στους τοίχους. Δεν διασώζονται πατώματα, καταπακτές ή σκάλες μεταξύ των ορόφων.
Κάθε όροφος έχει εμβαδόν περί τα 25 τ.μ. με μέγιστες διαστάσεις 4,2 Χ 6 μ. Οι 1ος, 3ος και 5ος όροφοι έχουν μεγαλύτερη επιφάνεια λόγω πρόσθετων τεχνητών γαλαριών που έχουν σκαφτεί στο τοίχωμα της σπηλιάς.
Ο προαύλιος χώρος του πύργου βρίσκεται 1,7 μ. χαμηλότερα από το άνοιγμα της σπηλιάς, κάτι που δυσκόλευε την είσοδο που ούτως ή άλλως είναι επικίνδυνη λόγω πολύ απότομης κλίσης προς το φαράγγι και τον γκρεμό.
Γενικά πρόκειται για απροσδόκητα μεγάλου μεγέθους κατασκευή, αν λάβουμε υπόψη την υποτιθέμενη χρήση ως λημέρι και την δυσπρόσιτη τοποθεσία. Επιπλέον η κατασκευή του από λίθους του φαραγγιού είναι απροσδόκητα καλής ποιότητας και αντοχής. Η λίθινη δομή έχει υποστεί ελάχιστες φθορές από το χρόνο με εξαίρεση τη μικρή κατάρρευση του επάνω μέρος από τη βολή μπαζούκα του Εμφυλίου. Η ξύλινη κατασκευή στο εσωτερικό δεν διατηρείται, μάλλον επειδή αφαιρέθηκε και χρησιμοποιήθηκε στα σπίτια των γειτονικών χωριών.
ΠΗΓΗ: ΚΑΣΤΡΟΛΟΓΟΣ, Γ. Λεκακης «Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 1.7.2026.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Νικολακόπουλος Ι. “Η Αετορράχη Αρκαδίας” [χ.ό.], 2014.
- Τουντόπουλος Β. “Σπήλαιο-Πύργος Γιαννακούλη (7 πατώματα) στη Λυσσαρέα Γορτυνίας (εξερεύνηση σπηλαίου από 5μελή ομάδα του Σπηλαιολογικού Συλλόγου ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο, στις 2-3.5.2009.
- “Αποστολή στο Σπήλαιο Πύργος «Γιαννακούλη»”, εφημερίδα Λυσσαρέας “Το Τριγριλιδι”, 16.5.2009.
- “Φαράγγι της Γκούρας: Το Σπήλαιο / Πύργος «του Γιαννακούλη» (7 πατώματα)”, Ιστοσελίδα Σέρβου, 21.9.2010.
- Φωτ. Κ. Γκέρτζος.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Γ. Λεκάκη:
[1] Το χωριό των Τροπαίων ιδρύθηκε μάλλον στα μέσα του 16ου αιώνα στον 37ο παράλληλο [37.67166519965631, 21.92545111444243]. Τον Ιούνιο του 1942 οι Ιταλοί φασίστες κατακτητές στην Αετορράχη έκλεψαν κόκορες και κοτόπουλα, φρούτα και λαχανικά για να τα φάνε. Αποτέλεσμα: ένας νεκρός και ένας τραυματίας από το χωριό. Οι δε ναζι Γερμανοί έφτασαν στα Ζουλάτικα τον καλοκαίρι του 1943, κα ξαναήλθαν έναν χρόνο μετά. Ο Ι.Ν. Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, πανηγυρίζει στις 6 Αυγούστου.
[2] Μικρό ορεινό χωριό του τ. Δήμου Ηραίας και του τ. Δήμου Γορτυνίας, της Δημοτικής Ενότητας Ηραίας Αρκαδίας στο Μαιναλο, σε υψόμετρο 630 μ. στον 37ο παράλληλο [37.661894336570555, 21.938422277247078]. Επάνω από το Φαράγγι Γκούρας, σε καταπράσινη τοποθεσία, με πολύ πυκνή βλάστηση και θέα στο φαράγγι και στα βουνά της Ήρας / Ηραίας, 22 χλμ. από την Δημητσάνα και 65 χλμ. από την Τρίπολη. Αναφέρεται επίσημα μετά την απελευθέρωση το 1835 με την ονομασία Μπούγα [ΦΕΚ 16Α – 24/05/1835] στον τότε δήμο Λυκουρίας.
[3] Μικρό γραφικό χωριό της Άνω Ηραίας Γορτυνίας Αρκαδίας, σε υψόμετρο 660 μ. στον 37ο παράλληλο [37.65381467461778, 21.931424393900308] σε άνοιγμα βουνών, στις όχθες του χειμάρρου Γκούρα και λίγο πριν την συμβολή του με τον χείμαρρο Τουθόα. Παραδοσιακό, πετρόκτιστο (όχι πριν το 1810), σε κατάφυτη τοποθεσία των λόφων Σκουλαράς και Άη-Λιάς, με δρύες, πουρνάρια και σφενδάμια με εκκλησία του πολιούχου αγιου Νικολαου, και ξωκκλήσι του Προφήτη Ηλία. Κτισμένο στα μέσα του 18ου αιώνα με τα πετρόκτιστα διώροφα σπίτια στον παραδοσιακό «γορτυνιακό ρυθμό». Στην είσοδό τους κάθε πελεκητό μονόπετρο υπέρθυρο φέρει χαραγμένο σταυρό και χρονολογία. Η ονομασία του χωριού πιθανότατα να σχετίζεται με την γειτονική Βαρωνία της Άκοβας (γαλλικά: la Lisarée), η οποία άκμασε επί Φραγκοκρατίας στον ύστερο Μεσαίωνα, στην οποία άνηκε και το ομώνυμο φέουδο Αλισσού Αχαΐας. Απέχει 20 χλμ. από τα Λαγκάδια, 25 χλμ. από την Δημητσάνα και 70 χλμ. από την Τρίπολη.
χωριο Τροπαια ιδρυση 16ος αιωνας μχ 37ος παραλληλος Ιουνιος 1942 Ιταλοι φασιστες κατακτητες αετορραχη κλοπη κοκορας κοτοπουλα, φρουτα λαχανικα νεκρος ναζι Γερμανοι Ζουλατικα 1943, ΙΝ ιερος ναος Μεταμορφωσεως Σωτηρος, Μεταμορφωση Σωτηρα πανηγυρι 6 Αυγουστου Αυγουστος πανηγυρια γιορτη εορτη γιορτες εορτες μικρο ορεινο Δημος Ηραιας Γορτυνιας, Ηραια Αρκαδιας ορος Μαιναλο, υψομετρο Φαραγγι Γκουρας, βουνα ηρας θεα ηρα Δημητσανα Τριπολη 19ος 1835 ονομα Μπουγα ανω Γορτυνια Αρκαδια βουνο χειμαρρος ποταμος Γκουρας Τουθοας παραδοσιακο πετροκτιστο λοφος Σκουλαρας αι αη Λιας, δρυς, βελανιδια βαλανιδια πουρναρι σφενταμι σφενδαμι εκκλησια πολιουχος αγιος Νικολαος ξωκκλησι Προφητης Ηλιας 18ος πετροκτιστα διωροφο σπιτι παραδοση γορτυνιακος ρυθμος αρχιτεκτονικη πελεκητο μονοπετρο μονολιθος υπερθυρο σταυρος χρονολογια Βαρωνια ακοβα γαλλικα la Lisaree Φραγκοκρατια υστερος Μεσαιωνας, φεουδο Αλισσος Αχαια Λαγκαδια Μπουγιατι Μπογιατι
