Λαϊκή μετεωρολογία της Κω
- Αν το φεγγάρι είναι όρθιο όλο το μήνα Θα έχουμε καλοσύνη. Αν είναι πλαγιαστό, τρικυμία. Οι ναυτικοί λένε: “Ολόρθο φεγγάρι, πλαγιασμένος γεμιτζής[1] – πλαγιαστό φεγγάρι, ολόρθος γεμιτζής” (= καπετάνιος).
- Από τον κύκλο που σχηματίζεται γύρω από το φεγγάρι και τον ήλιο μαντεύουν τον άνεμο και την βροχή. Λένε λοιπόν: “Του ήλιου κύκλος άνεμος, του φεγγαριού χειμώνας”.
- Αν οι σταγόνες της βροχής πέφτοντας στη γη σχηματίζουν καρελίδες (μπουμπουλήθρες), η βροχή θα είναι διάρκειας. Αλλιώς όχι. Γι’ αυτό λένε: “Μακρινές (ή βαθιές) βροντές, κοντά νερά”. [νερό = βροχή].
- Αν ο ήλιος βασιλέψει μέσα σε κόκκινα σύννεφα Θα έχουμε νοτιά, αν σε μαύρα βοριά. Γι’ αυτό λέγεται: “Τα μαύρα νέφη του Βοριά, τα κόκκινα του Νότου”.
- Όταν πάρει βοριάς το Σάββατο δεν θα κρατήσει περισσότερο από μια μέρα. Ετσι λένε: “Του Σαββάτου ο βοριάς, την Δευτέρα γάδαρος”.
- Αν τρεμουλιάζουν τ’ άστρα αποβραδύς, την άλλη μέρα θά ‘χουμε δυνατό αέρα, κατά την διεύθυνση που δείχνουν.
- Στην αρχή του Φθινοπώρου καθώς περνάνε οι γερανοί [τα αποδημητικά πουλιά] προμηνύεται βαρυχειμωνιά, αν πετάνε χαμηλά. Αν αντίθετα, πετάνε ψηλά, ο χειμώνας θα είναι ήπιος.
- Αν κράξει ο πετεινός νωρίς, θα έχουμε αλλαξοκαιριά.
- Αν ο γάτος νίβεται (γλύφεται) προς το Βορρά, την άλλη μέρα θα φυσήξει βόρειος άνεμος. Αν προς το Νοτιά, νότιος. Δηλαδή λένε: “Θα έχουμε αλλαξοκαιριά”.
- Αν η γάτα κυλιέται στο χώμα, αγριεύει ο καιρός.
- Οταν τα σπουργίτια στρώνονται στη γη και σκαλίζουν το χώμα, θα ρίξει χιόνι.
ΠΗΓΗ: Π. Κουτσουράδη, από το βιβλίο της “Λαογραφικά συμμεικτα της νήσου Κω”, Αθήνα, 1998.
Λαϊκή μετεωρολογία της Κρήτης
Το φυτό “η ασκελετουρα [(ή σκυλοκρέμμυδο / σκυλοκρόμμυδο/ αγριοκρεμμύδα(*)] ξέρει τον χειμώνα πολύ πριν από εμάς”… έλεγαν οι παλιοί Κρητικοί. Πρώιμη και δυνατή ανθοφορία… είναι σημάδι ότι ο καιρός θα αλλάξει νωρίς. Ψηλός, γερός ανθοφόρος βλαστός και πολλά άνθη… ένδειξη για δυνατό χειμώνα, με βροχές και κρύα. Εάν ο ανθοφόρος βλαστός ανέβαινε ψηλά και «φόρτωνε» άνθη σε μεγάλο μήκος, «ο χειμώνας θα είναι βαρύς»…
(*) Το ίδιο το φυτό θεωρείται και πρωτοχρονιάτικο “γούρι”: Την Πρωτοχρονιά, το κρεμούν στην εξώπορτα του σπιτιού για καλοτυχία, υγεία, ευημερία και μακροβιότητα, αφού η πικρή, τοξική και δηλητηριώδης (σε υψηλές δόσεις) σκυλοκρεμμύδα, που επιβιώνει διότι δεν την τρώνε τα ζώα, συμβολίζει την ζωτική δύναμη και την αναγέννηση.
- Από τον ελληνικό λαό λέγεται και αγιοβασιλίτσα / αγιοβασιλοκουτσούνα / βασιλοκουτσούνα, αθανατοκρομμύδα, αρχιδόσκιλλα / ασκέλετο / ασκυλλητούρα / ασκέλλα / ασκύλα / ασκικονάρα / ασκιλλοκάρα / ασκελλαρία (στην Έλυμπο Καρπάθου), γυφτοκρέμμυδο / κουβαρόσκιλλα, κουτσούνα, κρεμμυδόσκιλλα, μποτσίκι / μπότσικα, σχίνος – επισημως ουργινία η θαλασσία (Urginea maritima), είδος που έχει αντικατασταθεί από τα είδη δριμία η νουμιδική (Drimia numidica) και δριμία η άφυλλος (Drimia aphylla).
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Γ. Λεκάκη:
[1] Γεμιτζής, γεμιτσής = βαρκάρης, καπετάνιος, ή πλήρωμα, ή μπουρλοτιέρης < τουρκικά gemidzhii < γεμί = σκάφος, gemici ναυτικός. Γνωστό το δημοτικό δίστιχο (δεκαπεντασύλλαβος ιαμβικός στίχο):
Της θάλασσας της έταξα ένα καντήλι λάδι,
για να φωτάει του γεμιτζή να δένει παλαμάρι.
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης “Ταματα και αναθηματα”.
Λαικη μετεωρολογια Κω νησι νησος Κως φεγγαρι ορθιο μηνας καλοσυνη πλαγιαστο τρικυμια ναυτικοι ολορθο φεγγαρι, πλαγιασμενος γεμιτζης γεμιντζης καπετανιος γεμιτσης βαρκαρης, πληρωμα, μπουρλοτιερης τουρκικα γεμι σκαφος, ναυτικος δημοτικο τραγουδι ποιημα διστιχο δεκαπεντασυλλαβος ιαμβικος στιχος 15συλλαβος ιαμβος στιχοι θαλασσα ταξιμο ταμα καντηλι λαδι, φως παλαμαρι κυκλος σχημα ηλιος μαντεια ανεμος βροχη ηλιου φεγγαριου χειμωνας σταγονες βροχης γη καρελιδα μπουμπουληθρα μπουρμπουληθρα διαρκεια μακρινη βαθια βροντη, κοντα νερα βασιλεμα δυση κοκκινο συννεφο νοτιας μαυρο βοριας μαυρα νεφος βορριας κοκκινα νεφη νοτος Σαββατο μερα Σαββατου Δευτερα γαδαρος γαιδαρος ονος τρεμουλιασμα αστρα αποβραδυς ημερα δυνατος αερας, διευθυνση φθινοπωρο γερανος αποδημητικα πουλια προμηνυμα βαρυχειμωνια, χαμηλα πεταγμα ψηλα χειμωνας ηπιος κραξιμο πετεινος νωρις, κοκορας κοκκορας αλεκτωρ αλλαξοκαιρια γατος γατα νιψιμο γλυψιμο φυσημα βορειος ανεμοι νοτιας ανεμολογιο κυλισμα χωμα, αγριος καιρος σπουργιτι σκαλισμα χιονι Κουτσουραδη βιβλιο λαογραφικα συμεικτα νησι λεκακης κλαυδιος πτολεμαιος Πτολεμαικο συστημα ουρανια κινηση αρμονια Μακροκοσμιας βιβλιο 17ος αιωνας μχ 1661 Μακροκοσμος Μακροκοσμια φυτο ασκελετουρα σκυλοκρεμμυδο / αγριοκρεμμυδα κρεμμυδα αγριοκρεμμυδο χειμων παλιοι Κρητικοι πρωιμη δυνατη ανθοφορια σημαδι καιρος αλλαγη ψηλος, γερος ανθοφορος βλαστος ανθος δυνατος χειμωνας, βροχη κρυα κρυο ανθοφορια ανθη βαρυς φυτα πρωτοχρονιατικο γουρι πρωτοχρονια, εθιμα πρωτοχρονιας κρεμασμα εξωπορτα σπιτι καλοτυχια, υγεια, ευημερια μακροβιοτητα, πικρη τοξικη δηλητηριωδης δηλητηριο σκυλοκρεμμυδα, επιβιωση τροφη ζωα, ζωο συμβολο ζωτικη δυναμη αναγεννηση σκυλοκρομμυδο κρομμυον ελληνικος λαος λαικο ονομα αγιοβασιλιτσα / αγιοβασιλοκουτσουνα / βασιλοκουτσουνα, αθανατοκρομμυδα, αρχιδοσκιλλα / ασκελετο / ασκυλλητουρα / ασκελλα / ασκυλα / ασκικοναρα / ασκιλλοκαρα / ασκελλαρια ελυμπος Καρπαθου καρπαθος γυφτοκρεμμυδο / κουβαροσκιλλα, κουτσουνα, κρεμμυδοσκιλλα, μποτσικι / μποτσικα, σχινος ουργινια θαλασσια Urginea maritima ειδος ειδη δριμια η νουμιδικη Drimia numidica αφυλλος Drimia aphylla
