Ένα εξαιρετικό αρχαίο αιγυπτιακό αγγείο, ένας κάλαθος από αιγυπτιακή φαγεντιανή, βρέθηκε στο δυτικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης (στην περιοχή της σημερινής Νεάπολης), σε έναν πλούσιο γυναικείο τάφο που χρονολογείται γύρω στο 275 π.Χ. Το ίδιο το αγγείο, όπως μαρτυρούν τα ίχνη χρήσης του, θα πρέπει να είναι λίγο αρχαιότερο από τον τάφο, και θα πρέπει να χρονολογηθεί λίγες δεκαετίας ενωρίτερα, ίσως στα 325 – 300 π.Χ.
Το ιδιαίτερο υλικό κατασκευής του, η αιγυπτιακή φαγεντιανή, είναι, κατά βάση, κονιορτοποιημένος χαλαζίας με γαλάζια ή πρασινωπή υαλώδη επίστρωση, και οφείλει το σύγχρονο όνομά του στην πόλη Faenza Ιταλίας, όπου κατά τον 16ο αιώνα μ.Χ. παράγονταν κεραμικά σκεύη με παρόμοια υαλώδη εξωτερική εμφάνιση.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΦΑΓΕΝΤΙΑΝΗΣ, ΕΔΩ.
Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι, που χρησιμοποιούσαν τη φαγεντιανή ήδη από την προδυναστική περίοδο (5500 – 3000 π.Χ.), την ονόμαζαν tzehenet, που σημαίνει «εκθαμβωτικό» και «λαμπερό». Λαμπερό είναι και το «εξωτικό» αγγείο της Θεσσαλονίκης.
Η γυαλιστερή γαλαζοπράσινη επιφάνειά του είναι εξ ολοκλήρου καλυμμένη με περίτεχνη διακόσμηση σε χαμηλό ανάγλυφο, οργανωμένη σε τρεις ζώνες διαχωρισμένες με ταινίες με σπειρομαίανδρο. Η κατώτερη ζώνη φέρει σειρά από ρόδακες, ενώ η μεσαία διακοσμήθηκε με υδρόβια πουλιά μπροστά σε άνθη λωτού, τα οποία αποτελούν αγαπημένο θέμα στην αιγυπτιακή τέχνη και συμβολίζουν την αναγέννηση. Η δε ανώτερη και σημαντικότερη ζώνη απεικονίζει σκηνή κυνηγιού σε δάσος, με πρωταγωνίστρια την θεά του κυνηγιού Άρτεμη να κυνηγάει, με τη συνδρομή σκύλων, άγρια ζώα: ελάφια, ζαρκάδι, λαγούς και αγριογούρουνο. Η θεά φοράει κοντό χιτώνα και μπότες και κρατάει τόξο με βέλη και ακόντιο.
Η γενική όψη του αγγείου θα ήταν αρχικά πολυτελέστερη, καθώς χρυσά ελάσματα και κομβία – που δεν σώθηκαν – θα ήταν κάποτε επικολλημένα σε στοιχεία της διακόσμησης (λ.χ. στο εσωτερικό του κυματίου κάτω από το χείλος, στο κέντρο των ανθέων, στις διαχωριστικές ταινίες). Αυτό τεκμαίρεται από τη διατήρηση ανάλογων χρυσών στοιχείων σε άλλα φαγεντιανά αγγεία.
Πέρα, πάντως, από την πολυτέλεια, το συγκεκριμένο αγγείο ξεχωρίζει και για τη σπανιότητά του. Το σχήμα του, το θέμα της παράστασής του, καθώς και τεχνικές λεπτομέρειες που παρουσιάζει (όπως λ.χ. η χρήση κόκκινης υαλώδους επίστρωσης σε μία από τις διαχωριστικές ταινίες, στις μπότες και τα μαλλιά της θεάς), το καθιστούν μοναδικό ανάμεσα στα αιγυπτιακά φαγεντιανά προϊόντα. Η δε ανεύρεσή του στην Θεσσαλονίκη καταδεικνύει τις σχέσεις της πόλης με την Αίγυπτο και τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα της.
- Μπορείτε να δείτε από κοντά τον αιγυπτιακό κάλαθο στην μόνιμη έκθεση «Θεσσαλονίκη Μακεδονίας Μητρόπολις», στην προθήκη 10.
- Στο ΑΜΘ υπάρχει κι άλλο αιγυπτιακό έκθεμα, ένα αγαλματίδιο σφίγγας από μαύρο βασάλτη.
ΠΗΓΗ: Το Έκθεμα του Μήνα επιμελήθηκε η αρχαιολόγος Ά. Αρβανιτάκη, ΑΜΘ, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 1.10.2026.
αρχαιος καλαθος, αρχαια αιγυπτιακη φαγεντιανη αρχαιος πλουσιος γυναικειος ταφος Νεαπολη Θεσσαλονικης Αρχαιοι καλαθοι φαγενς γυναικα Θεσσαλονικη εξαιρετικο αρχαιο αιγυπτιακο αγγειο, αιγυπτος δυτικο νεκροταφειο 3ος αιωνας 275 πΧ χρηση 4ος 325 – 300 ιδιαιτερο υλικο κατασκευη κονιορτοποιημενος χαλαζιας γαλαζια πρασινωπη πρασινη υαλωδης επιστρωσης ονομα πολη φαενζα φαεντζα φαεντσα Faenza Ιταλιας, ιταλια 16ος μΧ κεραμικο σκευος υαλι αρχαιοι Αιγυπτιοι, προδυναστικη περιοδος εποχη 6η 4η χιλιετια 5500 – 3000 tzehenet, εκθαμβωτικο λαμπερο εξωτικο γυαλιστερη γαλαζοπρασινη επιφανεια περιτεχνη διακοσμηση χαμηλο αναγλυφο, ζωνη ταινια σπειρομαιανδρος σπειρα μαιανδρος ροδακας, υδροβια πουλια ανθη λωτου υδροβιο πουλι ανθος λωτος τεχνη συμβολο αναγεννηση σκηνη κυνηγι δασος, θεα αρτεμις κυνηγιου αρτεμη σκυλος αγρια ζωα ελαφι, ζαρκαδι, λαγος αγριογουρουνο ενδυμα κοντος χιτωνας χιτων μποτες μποτα τοξο βελος ακοντιο πολυτελεια χρυσο ελασμα κομβιο κυματιο χειλος, ταινιες σπανιοτητα σπανιο σχημα παρασταση τεχνικη λεπτομερειες κοκκινη γυαλι μαλλια μοναδικο φαγεντιανα προιοντα ευρημα κοσμοπολιτικος χαρακτηρας αγαλματιδιο σφιγγα μαυρος βασαλτη
