Το Σπήλαιο των Γυναικών στην Ισπανία και η λατρεία της Μαλακής! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Το Σπήλαιο των Γυναικών / Cova de les Dones[1] 2,5 χλμ. ΒΑ. από το Millares στον 39^ο παράλληλο [39.23770872946632, -0.7737663387995944] κοντά στην Βαλένθια σχεδόν στα σύνορα με την Quesa, της Ισπανίας, έχει κατοίκηση από παλαιολιθική έως και την ρωμαϊκή εποχή! Η παλαιότερη γνωστή καταγραφή του χρονολογείται από το 1795, σε ένα κείμενο που έγραψε ο Ισπανός βοτανολόγος Ant. J. Cavanilles.

• Η Μίλαρες, κατοικείται τουλάχιστον από την Εποχή του Χαλκού. Οι αρχαίοι Έλληνες την έλεγαν Μειλαρία «πόλη του μελιού(*)», και οι Ρωμαίοι, την παράφρασαν Mellarium / Menlaria [= μελισσοκόμος(*)] και στα μουσουλμανικα χρόνια Melfa [= καλό μέλι(*)] – ΠΗΓΗ: Ιστοσελίδα Menlaria-millares. Στο Millares υπάρχουν επίσης τα σπήλαια:
  • Las Palomas, κοντά στην πόλη,
  • η βραχοσκεπή Barranco de las Cañas, με τις φυσιοκρατικές σπηλαιογραφίες
  • σε έναν γκρεμό του φαραγγιού Cañas, στην αριστερή όχθη του ποταμού Júcar, υπάρχουν σπήλαια με σπηλαιογραφιες σε στυλ Λεβαντιν (8000 – 4000 π.Χ. ) και σχηματα (4500-1500 π.Χ. ), και ακόμη
  • 25 βραχοσκεπές με σπηλαιογραφίες, που ανακάλυψε ο J. M. Royo, τα οποία έχουν ανακηρυχθεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς από την UNESCO.
  • Τέλος, έχουν βρεθεί και ίχνη δεινοσαύρων.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για την ΒΑΛΕΝΘΙΑ, ΕΔΩ.

Κι όμως η πρώτη επίσημη αρχαιολογική ανασκαφή έγινε το 1960… δηλαδή 165 χρόνια μετά! Αποκάλυψε αντικείμενα της Εποχής του Σιδήρου. Η προϊστορική βραχοτέχνη αποκαλύφθηκε μόλις το 2021! Αρχικώς, εντοπίστηκαν μόνον 4 ξεχωριστά σύνολα / πίνακες. Ωστόσο, μεταγενέστερη ανασκαφή (2023) αποκάλυψε ότι ο χώρος περιείχε περισσότερα από 110 ξεχωριστά έργα τέχνης, που βρίσκονταν σε βάθος 500 μ. μέσα στο σπήλαιο!

Αν και η πλειονότητα της γνωστής ιβηρικής τέχνης των σπηλαίων βρίσκεται στην γαλλο-κανταβαρική περιοχή, οποιες άλλες σπηλαιογραφιες, από άλλες περιοχές, είναι κρίσιμες για την μελέτη της προϊστορικής τέχνης και της Ιβηρίας.

Μεγάλο μέρος των έργων τέχνης δημιουργήθηκε χρησιμοποιώντας τα δάκτυλα ή τις παλάμες – υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία για την χρήση άλλων εργαλείων, όπως ένα αιχμηρο λ.χ. σταλαγμίτης. Άλλες ζωγραφιές σε όλο το σπήλαιο περιλαμβάνουν στενές γραμμές, που υποδηλώνουν επίσης την χρήση ενός αιχμηρού οργάνου. Η πιο συνηθισμένη χρωστική ουσία, που εμφανίζεται σε πάνω από 80 γνωστά δείγματα, ήταν ο κόκκινος πηλός, ένα υλικό που – αν και υπάρχει σε άλλες παλαιολιθικές τοποθεσίες σε όλην την Μεσόγειο – χρησιμοποιήθηκε σπάνια σε αυτές τις περιοχές. Οι προϊστορικοί κάτοικοι είχαν προμηθευτεί πηλό από τουλάχιστον 28 ξεχωριστές ρωγμές απ’ όλο το σπήλαιο, για την απόκτηση υλικών ζωγραφικής, πιθανόν να υπήρχαν και άλλα κίνητρα. Οι παλαιολιθικοί κάτοικοι του σπηλαίου χρησιμοποιούσαν επίσης φεγγαρόγαλα[5]για να σκιάσουν τα σχέδιά τους – μια τεχνική που κατά τα άλλα ήταν άγνωστη στην ιβηρική σπηλαιοτέχνη και ασυνήθιστη σε όλη την προϊστορική τέχνη! Ορισμένοι πίνακες τροποποιήθηκαν μετά την αρχική τους δημιουργία. Κάποιοι είχαν σημάδια από νύχια ή γρατσουνιές που άφησαν ζώα (αρκούδες, νυχτερίδες ή μικρά σαρκοφάγα).

Η πλειονότητα των έργων τέχνης αποτελείται από γεωμετρικά σχήματα, όπως ορθογώνια, γραμμές ή δείγματα αυλακώσεων με δάχτυλα. Είναι δύσκολο να χρονολογηθούν. Ένα παράδειγμα αμαυρώνεται από το διατηρημένο αποτύπωμα μιας αρκούδας των σπηλαίων, υποδεικνύοντας ότι το σχέδιο δημιουργήθηκε πριν από την εξαφάνιση του είδους, η οποία εκτιμάται ότι συνέβη πριν από 24.000 χρόνια κατά τη διάρκεια της Τελευταίας Μέγιστης Παγετώδους Περιοδου. Υπάρχουν 19 γνωστές απεικονίσεις ζώων (βόδι, άλογο ελαφι – θηλυκο κοκκινο ελαφι και άγνωστα ζώα). Με βάση αυτά, οι ζωγραφιές ανάγονται στην Μαγδαληναία εποχή.

Περαιτέρω ανασκαφή διεξήχθη το 2024, στο πλαίσιο του έργου DONARQ. Αυτή η αποστολή αποκάλυψε στοιχεία ότι ο χώρος περιείχε σπηλαιογραφία ή τεχνητές κατασκευές που σχηματίστηκαν από σπασμένους σταλαγμίτες.

Έχουν εντοπιστεί ευρήματα με τελετουργική ή συμβολική σημασία. Μπορεί και να χρησίμευαν για την εκκαθάριση των περασμάτων, διευκολύνοντας ενδεχομένως τα ταξείδια στην περιοχή! Είναι πιθανόν τα αντικείμενα στην Κόβα Ντόνες να σχετίζονται με παρόμοια αντικείμενα που βρέθηκαν στο σπήλαιο Μπρουνικέλ στην Γαλλία, τα οποία χρονολογούνται πριν από 175.000 χρόνια.

Το 2025, η ίδια ομάδα ερευνητών, αποκάλυψε ένα σύνολο αντικειμένων ρωμαϊκής εποχής, που βρίσκονταν σε βάθος 200 μ. μέσα στο σπήλαιο. Αυτά τα αντικείμενα περιλάμβαναν ένα νόμισμα εποχής αυτοκράτορα Κλαύδιου (βασ. 41 – 54) και 120 επιγραφές ρωμαϊκών χρόνων.[2] Το εξαιρετικό είναι ότι ήταν κάτι σαν αρχαίος ναός αφιερωμένος σε γυναικεία θεότητα και αποκλειστικώς σε γυναίκες.

Μια άγνωστη θεά ονόματι “Domina Votum” (= Κυρία των Όρκων / η Πότνια Θηρών Μεγάλη Μητέρα Θεά Μα) αναφέρεται σε 5 επιγραφές, ενώ διαβάζεται επίσης η λέξη Malaci (= Μαλακή[3]), ίσως επιθετικός προσδιορισμός της, όπως λ.χ. η θεά Μειλίχη[4] του ελληνικού πανθέου. Γυναίκες από τον 1^ο – 2^ο αιώνα μ.Χ. πήγαιναν εκεί, χάραζαν τα ονόματά τους[2] και τους όρκους και τις προσευχές τους στα τοιχώματα της κοιλότητας και άφηναν προσφορές. Είναι το αρχαίο ιερό ρωμαϊκών χρόνων, με τον μεγαλύτερο αριθμό επιγραφών, που έχουν ανακαλυφθεί ποτέ σε όλη την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία!!! – ΠΗΓΗ: «Archaeologists Discover 120 Roman Inscriptions in Spanish Cave that Reveal the Role of Women in the Goddess’s Rituals», la brujula verde, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 27.7.2026.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγσις”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 20.7.2012.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Εάν βρεθείτε έως εδώ επισκεφτείτε και το εκπληκτικό οικοπάρκο Fuente de las Donas [39.23707718276653, -0.7701829076668636] με σπήλαια, καταρράκτες, βάθρες, κλπ. Οι άνθρωποι ζουν από τους φυσικούς πόρους, την γεωργία, το ξύλο βελανιδιάς και της αριάς, τα πεύκα, τα βατόμουρα, τα κάρβουνα, το σπάρτο, τα αυγά, την μελισσοκομία, το ελαιόλαδο, τα σιτηρά και τα χαρούπια. Η πόλις γιορτάζει 3 – 5 Φεβρουαρίου προς τιμήν του αγίου Βλασίου και 4 – 8 Αυγούστου προς τιμήν του Αγίου Χριστού της Υγείας.

[2] Κάτι ανάλογο στην Ελλάδα με την Χρυσοσπηλιά στην Φολέγανδρο Κυκλάδων.

[3] Μαλάκη ελέγετο η αρχαία ελληνική πόλη που σήμερα λέγεται Μάλαγα – ΠΗΓΗ: PLUT. Crass. 6.

[4] Η Μειλίχη ευρίσκεται σε ένα ανάθημα από τις Θεσπιές Βοιωτίας. Ας σημειωθεί πως οι αρχαίοι Θεσπιείς είχαν ιδρύσει αποικία στην Ιβηρική! – ΔΙΑΒΑΣΤΕ: Γ. Λεκάκης «Οι 88 αρχαίες πολεις της Βοιωτίας».

Το αρσενικό δίπολο της Μειλίχης είναι πιο γνωστό. Είναι ο Μειλίχιος (= γλυκός σαν μέλι(*), φιλικός, μαλακός, «φέρων την ευημερία»). Αρχικώς αρχαϊκός χθόνιος δαίμονας, που ετιματο στην Αθήνα. Έγινε επίθετο αρκετών ελληνικών θεών, ιδιαιτέρως του Διος. Στην Λεβάδεια Βοιωτίας, ήταν Δαίμων. Οι ναοί που είναι αφιερωμένοι σε αυτόν είναι εξαιρετικά σπάνιοι: Στο ιερόν της Δήμητρας Μαλοφόρου στον Σελινούντα Σικελίας και ένας αυτόνομος ναός του στην Πομπηία, το Μειλιχιεῖον. Στην Αττική τα Διάσια ήταν αφιερωμένα σε αυτόν. Αν και είχαν συμμετέχοντες από όλην την Αττική, η γιορτή δεν χρηματοδοτείτο από την πόλη των Αθηνών! Τα Διάσια έγιναν η μεγαλύτερη αθηναϊκή γιορτή αφιερωμένη στον Δία. Είχε σκοπό να κατευνάσει τον Μειλίχιο. Αναθήματά του έχουν βρεθεί σε διάφορες τοποθεσίες στην Ελλάδα, με χαραγμένα ονόματα οικογένειας ή ατόμου. Οι θυσίες του αποτελούνταν από ολοκαυτώματα, δώρα χωρίς σπονδή και πιθανώς προσφορές χωρίς κρέας. Συνδέεται με τον καθαρμό, ειδικά από την ενοχή του αίματος. Απεικονίζεται συχνάκις ως γιγάντιο φίδι. Σε ανθρώπινη μορφή, φέρει το κέρας της Αμάλθειας ως σύμβολο ευημερίας. Σε επιγραφές, συνδέεται με θεότητες του Κάτω Κόσμου (Ευμενίδες, Ενοδια, Τριτοπάτορες), αλλά δεν θεωρείται θεός των νεκρών. – ΠΗΓΗ: Ξενοφών, Παυσανίας, Πλούταρχος. Σούδα. Συλλ. Ἐπιγραφ. 5594.16. Τζ. Έλ. Χάρισον «Προλεγόμενα στην Μελέτη της Ελληνικής Θρησκείας», 1903.

[5] Moonmilk / Bergmilch / Montmilch / Lac Montanum / Nix / Nixhöhle: Σεληνιακό γάλα, ασβεστίτης συγκεκριμένου τύπου, με υδρομαγνησίτη, γύψο και νερό). Ο όρος προέρχεται από το σπηλαιο Mondmilchloch στο όρος Πιλατος Ελβετίας, από το 1555. Υπάρχει και το σπήλαιο Mondmilchhöhle κοντά στο Λένινγκεν-Γκούτενμπεργκ. «Γάλα φεγγαριού» υπάρχει και στο βουνο Dürre Wand. Στην Ελλάδα, υπάρχει το σπήλαιο Άγιο Γάλας στην Χίο με νεολιθική κατοίκηση (όνομα από το πολύ γαλακτώδες υγρό των σταλακτιτών του). Φεγγαρογάλα έχει και ένας ποταμός στην Χώρα των Βάσκων. Στα σπήλαια του Kamor στο Alpstein της ανατολικής Ελβετίας, το σεληνιακό γάλα συλλεγόταν ως τον 19ο  αιώνα και χρησιμοποιείτο ως φάρμακο για ανθρώπους και ζώα.

moonmilk Pilatus Σπηλαιο Γυναικων αρχαια Ισπανια λατρεια Μαλακη Λεκακης Μιλαρες, Μιλλαρες κατοικηση Εποχη Χαλκου αρχαιοι ελληνες Μειλαρια πολη μελιου Ρωμαιοι, παραφραση μελλαριουμ Mellarium / μενλαρια Menlaria μελισσοκομος μουσουλμανικα χρονια μελφα Melfa καλο Millares σπηλαια βραχοσκεπη φυσιοκρατικη σπηλαιογραφια γκρεμος φαραγγι Canas, κανιας ποταμος χουκαρ Jucar, σπηλαια σπηλαιογραφιες στυλ Λεβαντιν 8000 – 4000 πΧ 10.000 χρονια πριν 6.000 χρονων σχημα 4500 1500 πΧ βραχοσκεπες Μνημειο Παγκοσμιας Κληρονομιας UNESCO δεινοσαυρος οικοπαρκο Fuente de las Donas καταρρακτης, βαθρα ανθρωποι φυσικοι ποροι γεωργια, ξυλο βελανιδια δρυς αρια πευκα, βατομουρο καρβουνα, σπαρτο, αυγο μελισσοκομια, ελαιολαδο, λαδι σιτηρα χαρουπι πολις γιορτη εορτη πανηγυρι γιορτες εορτες πανηγυρια 3 – 5 Φεβρουαριου Φεβρουαριος αγιος Βλασιος Αυγουστου αυγουστος αγιος Χριστος Υγεια 39^ος παραλληλος ορκος κυρια ορκων κουεσα κουεζα