Του Γιώργου Λεκάκη
Σε ένα σύνολο βραχογραφιών βαθειά μέσα στο σπήλαιο της Λουμένξα (Lekeitio, Basque Country), δύο βίσσονες κοιτούν προς τα αριστερά. Αντιθέτως λίγα μέτρα πιο μακριά, ένα κεφάλι αλόγου στρίβει προς τα δεξιά (παρακάτω φωτ.). Δεν πρόκειται για σύμπτωση. Αλλά σύμφωνα με μια νέα στατιστική ανάλυση 9 συνόλων σπηλαιογραφιών[1] της Μαγδαληναίας περιόδου, πριν 16.000 χρόνια, είναι μέρος ενός μοτίβου, τόσο συνεπούς, που εμφανίζεται σε ολόκληρη την παράδοση της περιφερειας των Βάσκων.
Ένα σύνολο δεδομένων 500 ζωγραφισμένων και χαραγμένων μορφών συγκεντρώνονται μαζί, με προβλέψιμους τρόπους και κοιτούν προς προβλέψιμες κατευθύνσεις! Άρα είναι ένα σώμα κειμένων. Και πρέπει να αντιμετωπιστεί με τον τρόπο που ένας γλωσσολόγος θα αντιμετώπιζε ένα σύνολο κειμένου, με μια άγνωστη γραμματική! Θα δημιουργούσε δίκτυα συν-εμφάνισης των εικόνων, που θα παρακολουθούσαν ποια μοτίβα εμφανίζονται συνεχώς μαζί, στις ίδιες ζωγραφισμένες επιφάνειες / «πάνελ», και έτσι θα διάβαζε αυτά τα εικονοκείμενα.
Οι βραχογραφίες αυτές, κατά μήκος του άξονα του Βισκαϊκού Κόλπου, εξετάστηκαν μέσω της εφαρμογής στατιστικών αναλύσεων, βασισμένων σε δίκτυο πολλαπλών μεταβλητών ως ένα μεγάλο, συστηματικά τεκμηριωμένο γραφικό σώμα.
Οι διακοσμημένες σπηλιές, βρίσκονται στην περιοχή των Βάσκων, η οποία αποτελεί μια βασική μεταβατική ζώνη μεταξύ της Ιβηρικής Χερσονήσου και της υπόλοιπης ηπειρωτικής Ευρώπης.
Η παλαιολιθική βραχογραφία προσεγγίζεται ως ένα δομημένο σύστημα σημείων / σημειογραφία, στο οποίο οι θεματικές συσχετίσεις και οι τυπικές συμβάσεις μπορούν να διερευνηθούν ανεξάρτητα από προκαθορισμένες συμβολικές ερμηνείες.
Γι’ αυτό τα δίκτυα συν-εμφάνισης θεμάτων κατασκευάσθηκαν σε κλίμακα πάνελ. Τα αποτελέσματα αποκαλύπτουν μια μη τυχαία διαμόρφωση θεματικών συσχετίσεων, που χαρακτηρίζεται από την επαναλαμβανόμενη κυριαρχία μεγάλων φυτοφάγων ζώων – ιδιαίτερα βισσόνων, αλόγων και αγριοκάτσικων – και από την παρουσία ιεραρχικών και αρθρωτών δομών, που λειτουργούν σε πολλαπλές αναλυτικές κλίμακες.
Τυπικές μεταβλητές, όπως ο προσανατολισμός και η κλίση των μορφών, εμφανίζουν επίσης δομημένες κατανομές, υποστηρίζοντας την ύπαρξη κοινών γραφικών συμβάσεων. Αυτό σημαίνει γλώσσα – γραφή. Αντί να προωθήσει συγκεκριμένες συμβολικές ερμηνείες, η παρούσα μελέτη εντοπίζει επαναλαμβανόμενα οργανωτικά μοτίβα στην τέχνη της Μαγδαληναίας περιόδου και τα τοποθετεί σε ένα ευρύτερο δομικό πλαίσιο.
Έτσι γίνονται συγκριτικές αναλύσεις των παλαιολιθικών γραφικών συστημάτων, ιδιαίτερα όταν ενσωματώνονται με λεπτομερή αξιολόγηση των συμφραζομένων και της ταφονομίας.
ΠΗΓΗ: Iñ. Intxaurbe (Πανεπιστήμιο της Χώρας των Βάσκων και Πανεπιστήμιο του Μπορντω) «Mapping the Symbolic Structure of Palaeolithic Rock Art Using Co-occurrence Network Analysis», Journal of Archaeological Method and Theory, Vol. 33, article number 59 (2026), ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 28.5.2026.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: «The Role of Palaeolithic Cave-Art: Estimating Social Investment in Symbolic Expressions Through the Making Cost», Journal of Archaeological Method and Theory, Vol. 32, article number 39 (2025), 4.4.2025.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Από τις τοποθεσίες Santimamiñe, Lumentxa, Atxurra, Ekain, Altxerri, Aitzbitarte IV και V, Alkerdi 1 και Etxeberri, κατά μήκος του διαδρόμου του Βισκαϊκού Κόλπου.
16.000 χρονων χρονια πριν αρχαιες βραχογραφιες εικονογραφικο κειμενο αγνωστη γραμματικη Λεκακης αρχαια βραχογραφια εικονογραφια σπηλαιο Λουμενξα, βισσονες αριστερα κεφαλι αλογου δεξια συμπτωση στατιστικη αναλυση συνολο σπηλαιογραφια μαγδαληναια περιοδος μοτιβο συνεπες, παραδοση ζωγραφισμενη χαραγμενη μορφη προβλεψιμος τροπος προβλεψιμη κατευθυνση σωμα κειμενων γλωσσολογια κειμενο δικτυο συνεμφανιση εικονα μοτιβα ζωγραφικη επιφανεια πανελ εικονοκειμενα εικονοκειμενο Βισκαικος Κολπος μεταβλητη συστηματικα τεκμηριωμενο γραφικο σωμα διακοσμηση σπηλια Βασκοι μεταβατικη ζωνη ιβηρικη Χερσονησος ηπειρωτικη Ευρωπη παλαιολιθικη δομημενο συστημα σημειο σημειογραφια, θεμα συμβαση σκοπιμη σκοπιμο σκοπιμα προκαθορισμενη συμβολικη ερμηνεια μη τυχαια διαμορφωση θεματικη συσχετιση επαναλαμβανομενη μεγαλα φυτοφαγα ζωα βισσονας, αλογο αγριοκατσικο ιεραρχια αρθρωτη δομη μεταβλητες, προσανατολισμος κλιση δομημενη κατανομη κοινο κοινος κοινη γραφη γλωσσα συμβολο επαναλαμβανομενα οργανωτικα μοτιβα τεχνη παλαιολιθικο γραφικο συστημα συμφραζομενα ταφονομια σαντιμαμινιε Santimamine, Λουμεντξα Lumentxa, αξτουρα αστουρα Atxurra, εκαιν Ekain, αλτξερι αλτξερρι Altxerri, αιτζμπιταρτε Aitzbitarte IV, Aitzbitarte V, αλκερντι Alkerdi 1 εξτεμπερι εξτεμπερρι εστεμπερι εστεμπερρι Etxeberri
