Αρχαία ταφή νεογέννητων διδύμων βρέθηκε στην Έφεσο! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Αρχαιολογικές ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν το 2010 εντός του ιερού περιβόλου του αρχαίου ελληνικού Ναού της Αρτέμιδος στην Έφεσο οδήγησαν στην αναγνώριση ενός Ωδείου, του α΄ μισού του 1^ου αιώνα μ.Χ. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Η αγνωστη Μικρα Ασια”, ΕΔΩ.

a. Σχέδιο του Ωδείου. Plan of the Odeion showing the location of chamber 5a with the burial; b. Stratigraphic section showing the relationships between the stratigraphic units © OeAI-OeAW / L. Zabrana. The left ground plan shows the Odeion with built-in latrine. Rectangular rooms along three sides form the substructure of the auditorium and are labeled Chamber 1 through Chamber 9. A red rectangular outline encloses the excavated area of chamber 5a with the latrine and grave. The second figure on the right is a stratigraphic section of the layers below and above the burial (SE 740).

Μέσα σε έναν από τους θαλάμους των υποδομών του, ένας κιβωτιόσχημος τάφος[1] περιείχε δύο βρέφη, πιθανώς δίδυμα, χρονολογούμενα στα βυζαντινά χρόνια, 8ο-9ο αιώνα μ.Χ. Αποκαλύφθηκαν σε ένα εγκαταλελειμμένο κανάλι αποχωρητηρίου / τουαλέτας (λατρίνας / latrine), το οποίο κατασκευάσθηκε αρχικώς τον 2^ο – 3^ο αιώνα μ.Χ.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για την ΔΙΔΥΜΟΛΑΤΕΡΙΑ, ΕΔΩ.

Eastern and zenithal views of the grave before opening (1m measuring rod), and zenithal view of the grave after opening (scale: 10 cm). © OeAI-OeAW / L. Zabrana.

Το 2025, πραγματοποιήθηκαν νέες βιοανθρωπολογικές και αρχαιοθανατολογικές αναλύσεις για την ταφή.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΕΦΕΣΟΥ, ΕΔΩ.

Τα λείψανα των δύο νεογέννητων που ανακαλύφθηκαν σε μια δημόσια τουαλέτα, στην αρχαία πόλη της Εφέσου στην Ιωνία ήταν αίνιγμα.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΙΩΝΙΑΣ, ΕΔΩ.

Ο μικρός τάφος τους (εξωτερικές διαστάσεις 67 X 42 εκατ.), φτιαγμένος από τούβλα, επίπεδα κεραμίδια και πέτρες, έγινε μετά την εγκατάλειψη του ωδείου.

Η ανάλυση των λειψάνων δείχνει ότι τα βρέφη είχαν πεθάνει λίγο πριν ή μετά την γέννησή τους.

«Στις αρχαίες κοινωνίες, ο τόπος ταφής των πολύ μικρών παιδιών ήταν συνήθως διαφορετικός, από αυτόν των ενηλίκων, επειδή η κοινωνική τους θέση ήταν διαφορετική», εδήλωσε η κ. C. Partiot (της Αυστριακής Ακαδημίας Επιστημών). «Γι’ αυτό είναι σύνηθες να βρίσκουμε τους τάφους τους σε χώρους που δεν προορίζονταν αρχικως για αυτόν τον σκοπό, όπως κάτω από τα δάπεδα των σπιτιών ή σε πηγάδια», πρόσθεσε.

Ωστόσο, τα δίδυμα ταφεί επιμελημένα: Είχαν τοποθετηθεί σε σάβανα, για ταφή με κτέρισμα ένα σιδερένιο αντικείμενο, ίσως την βελόνα που χρησιμοποιήθηκε για το ράψιμο των ταφικών υφασμάτων. «Όταν η εγκυμοσύνη ήταν ανεπιθύμητη, η μεταχείριση της σορού ήταν συνήθως συνοπτική ή ανύπαρκτη», είπε η κ. Partiot.

«Στο Ωδείο, ωστόσο, βρίσκουμε μια ταφή που παρουσιάζει όλα τα χαρακτηριστικά ενός κανονικού τάφου, γεγονός που υποδηλώνει ιδιαίτερη φροντίδα από την οικογένεια(;) γι’ αυτά τα μωρά και ότι ο θάνατος αυτών των παιδιών είχε αντίκτυπο στην κοινότητα», εξήγησε.

Η ιδιαίτερη φροντίδα αυτής της ταφής, και η ασυνήθιστη τοποθεσία του τάφου υποδηλώνουν μια ανησυχία για την προστασία, παρά για την απόρριψη των νεογέννητων βρεφών.

Αυτή η ανακάλυψη παρέχει πληροφορίες για τις πολύπλοκες αντιδράσεις στον θάνατο κατά την γέννηση, στην Μέση Βυζαντινή Έφεσο, και στην διασταύρωση βιολογικών, κοινωνικών και θρησκευτικών παραγόντων.

ΠΗΓΗ: C. Partiot, κ.ά. «Peace in Unexpected Places: The Middle Byzantine Burial of Two Perinates, Possibly Twins, in a Latrine Canal of the Odeion in the Artemision of Ephesos», https://doi.org/10.1080/17585716.2026.2682804, Childhood in the Past, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 13.7.2026.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης:

• Poulou-Papadimitriou N., κ.ά. “Burial Practices in Byzantine Greece: Archaeological Evidence and Methodological Problems for Its Interpretation.” In Rome, Constantinople and Newly-Converted Europe: Archaeological and Historical Evidence, Uźródeł Europy Środkowo-Wschodniej, 2012.
• Tritsaroli P. “Byzantine Burials Pratiques for Children: Case Studies Based on a Bioarchaeological Approach to Cemeteries from Greece” στο Nasciturus: Infans, Puerulus. Vobi Mateer Terra. La Muerte en la Infancia, Castelló, Servei d’investigacions arqueologiques i prehistoriques– serie de prehistoria i arqueologia, 2008.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] Η δομή του κιβωτιόσχημου τάφου είναι συνηθισμένη και αντιστοιχεί σε ό,τι έχει καταγραφεί σε βυζαντινά νεκροταφεία στην Έφεσο, π.χ. στην εκκλησία της Παναγίας (Karwiese Citation1989; Partiot et al. Citation2025; Steskal Citation2013, Citation2017, Citation2020) και σε άλλες τοποθεσίες στην Ανατολία, όπως το Hacımusalar Höyük (περίπου 7ος-12ος αιώνας μ.Χ.), στην Αφροδισιάδα Καρίας (7ος-13ος αιώνας) μ.Χ.), στην Ισθμία (Κορινθία, 5ος-14ος αιώνας μ.Χ.) και στην Πρώιμη Βυζαντινή Κύπρο (5ος-7ος αιώνας μ.Χ.; Fox et al. Citation2012; Jeffery Citation2022; Sulosky Weaver Citation2018). Ομοίως, η ύπτια θέση του σώματος είναι η πιο συχνή διάταξη, και η απουσία (ή η σπανιότητα) των κτερισμάτων είναι επίσης ένα κυρίαρχο χαρακτηριστικό σε αυτά τα χρονικά πλαίσια (Fox και Tritsaroli Citation2019; Karwiese Citation1989; Pitarakis Citation2009; Rife Citation2012; Sulosky Weaver Citation2018; Talbot Citation2009).

αρχαια ταφη νεογεννητων διδυμων εφεσος Λεκακης