Πριν από λίγες μέρες πληροφορηθήκαμε από Δελτίο Τύπου του ΥΠΠΟ, ότι υπογράφηκε Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ των Υπουργών Πολιτισμού της Ελλάδας και της Βουλγαρίας για την αμοιβαία «κατάθεση» κειμηλίων ιστορικής αξίας για τις δύο χώρες. Σύμφωνα με το ΥΠ.ΠΟ. πρόκειται για μια «ιστορικής σημασίας συμφωνία».
Πραγματικά, πρόκειται για μια ιστορική συμφωνία, καθώς η Ελλάδα παραδίδει αρχαιολογικά ευρήματα από ανασκαφική έρευνα σε ελληνικό έδαφος για να παραλάβει 48 κειμήλια προερχόμενα από:
- την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσης στην Δράμα,
- την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και
- την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης,
τα οποία – σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΥΠ.ΠΟ. – «είχαν μεταφερθεί στην Σόφια, το 1917, κατά την διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και τα οποία εκτίθεντο ή φυλάσσονταν στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας».
Γεγονός ιστορικά αδιανόητο, καθώς αυτά τα αντικείμενα αποτελούν ένα ελάχιστο μέρος από το σύνολο των χιλιάδων αντικειμένων που αφαιρέθηκαν βίαια από τις προαναφερθείσες Μονές, αλλά και από τις Μονές Καλαμούς και Αρχαγγέλου της Ξάνθης και από άλλα μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους κατά την διάρκεια της βουλγαρικής κατοχής την περίοδο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, μεταξύ των οποίων χιλιάδες ανεκτίμητης αξίας χειρόγραφα. Σύμφωνα με την Συνθήκη του Νεϊγύ (1919) η Βουλγαρία ήταν υποχρεωμένη να επιστρέψει στην Ελλάδα τα κειμήλια που είχαν αφαιρεθεί από τις λεηλατημένες μονές. Η βουλγαρική πλευρά για περισσότερα από 100 χρόνια δεν συμμορφώθηκε με τα οριζόμενα στη Συνθήκη και τα διαρπαγέντα αντικείμενα δεν επιστράφηκαν ποτέ.
Το Υπουργείο Πολιτισμού πανηγυρίζει για την συμφωνία που πέτυχε και μέσα από μια διαδικασία μυστικής διπλωματίας κατάφερε να ανταλλάξει αρχαιολογικά ανασκαφικά ευρήματα με αυτά που θα έπρεπε η Ελληνική Κυβέρνηση να απαιτεί αυτοδίκαια σύμφωνα με τις διεθνείς συνθήκες. Επιχαίρει μάλιστα, επειδή «οι δύο πλευρές συμφώνησαν την συνέχιση των διαπραγματεύσεων για την ταυτοποίηση και ένταξη σε επακόλουθη συμφωνία, ιστορικών αντικειμένων αμοιβαίου ενδιαφέροντος που δεν υπάχθηκαν στην παρούσα».
Δυστυχώς δεν είναι η πρώτη φορά. Θυμίζουμε πώς παρουσιάστηκε ως “επιστροφή ευρημάτων” η κατάπτυστη συμφωνία για την Συλλογή Στερν με τα αρχαιοκαπηλικά και τα κίβδηλα αντικείμενα Κυκλαδικού πολιτισμού. Είμαστε αναγκασμένοι να υπενθυμίσουμε ότι και τα 161 κυκλαδικά αντικείμενα σήμερα και για αρκετά χρόνια ακόμη εκτίθενται όλα στην Νέα Υόρκη! Αυτή ήταν η «επιστροφή» για την οποία πανηγύριζε τότε το Υπουργείο Πολιτισμού και μερίδα των ΜΜΕ, που σήμερα σιωπούν.
Εκτός από την προφανή απεμπόληση των δικαιωμάτων του Ελληνικού Κράτους διακρίνεται και μια πολιτική εργαλειοποίηση των αρχαιολογικών ευρημάτων και από τις δύο εμπλεκόμενες πλευρές. Παρά τις διαφορετικές απόψεις και τις αμφιβολίες που έχουν διατυπωθεί από την επιστημονική έρευνα τα λείψανα που ανευρέθηκαν στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου ταυτίζονται με βεβαιότητα από το ΥΠ.ΠΟ. «ως ανήκοντα στον Τσάρο Σαμουήλ της Βουλγαρίας (997-1014)». Φαίνεται επίσης πως «δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία για την πολιτιστική κληρονομιά της Χώρας», γι’ αυτό και επιτρέπεται η ανταλλαγή τους «με ίσης σημασίας πολιτιστικά αγαθά που ανήκουν σε άλλα κράτη» (παρ. 2 του άρθρου 25 του Ν. 4858/2021), όπως θεωρούνται τα 48 κλεμμένα εκκλησιαστικά λειτουργικά σκεύη. Είναι μάλλον απίθανον η βουλγαρική πλευρά να θεωρεί ίσης σημασίας αυτά τα 48 αντικείμενα με τα «οστά του Σαμουήλ» που καταλαμβάνουν μια πολύ σημαντική θέση στο εθνικό τους αφήγημα.
Μάλλον όμως, το ΥΠ.ΠΟ και η Κυβέρνηση θεωρούν ότι η ελληνική πλευρά είναι και κερδισμένη από την ανταλλαγή, γιατί δεν αξιολογούν τα οστά που βρέθηκαν σε μία ανασκαφική έρευνα σε ελληνικό έδαφος ως κινητά μνημεία που υπάγονται στον Αρχαιολογικό Νόμο, παρ’ ότι προέρχονται από ανασκαφή και φέρουν αριθμούς καταγραφής και αριθμούς εισαγωγής στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού. Αλλιώς δεν εξηγείται γιατί δεν έχει ακολουθηθεί καμία από τις νόμιμες διαδικασίες.
Ρωτάμε:
- Ποιο είναι το ακριβές περιεχόμενο του Μνημονίου; Γιατί δεν έχει γνωστοποιηθεί στην Βουλή και την Αρχαιολογική Υπηρεσία;
- Υπάρχει γνωμοδότηση του ΚΑΣ και απόφαση για την μεταφορά ανθρωπολογικού υλικού από ανασκαφή, όπως ορίζεται από τον αρχαιολογικό νόμο (παρ. 2 του άρθρου 25 του Ν. 4858/2021);
- Υπάρχει απόφαση του ΔΣ του ΝΠΔΔ-Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης, το οποίο παρέλαβε το ανθρωπολογικό υλικό μετά την ισχύ του Ν. 5021/2023 και την απαράδεκτη αποκοπή του μουσείου από την Αρχαιολογική Υπηρεσία;
Η Ελληνική Κυβέρνηση επιδίδεται σε μυστική διπλωματία και αντιμετωπίζει την πολιτιστική κληρονομιά, το πολιτιστικό και ιστορικό κεφάλαιο της χώρας ως ανταλλάξιμο προϊόν στα πολιτικά και οικονομικά χρηματιστήρια σε βάρος της ελληνικής κοινωνίας και της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς.
ΠΗΓΗ: ΣΕΑ, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 2.10.2026.
Μνημονιο Υπουργων Πολιτισμου Ελλαδας – Βουλγαριας Βουλη γνωμοδοτηση ΚΑΣ υπογραφη Υπουργοι Ελλαδος Βουλγαρια αμοιβαια καταθεση κειμηλιων ιστορικη αξια ιστορικης σημασιας συμφωνια ιστορικη Ελλαδα παραδοση αρχαιολογικα ευρηματα ανασκαφικη ερευνα παραλαβη κειμηλια ΙΜ Ιερα Μονη Παναγιας Εικοσιφοινισσης Δραμα, Τιμιου Προδρομου Σερρων Μητροπολη Σερρες Νιγριτα νιγριτης μεταφορα Σοφια, 20ος αιωνας1917, α Παγκοσμιος Πολεμος Εθνικο Μουσειο Ιστοριας ιστορια αντικειμενα αντικειμενο αφαιρεση βιαια Μονες, Καλαμους Αρχαγγελου Ξανθης Παναγια Εικοσιφοινισσα Δραμας, Τιμιος Προδρομος Μητροπολις Καλαμου Αρχαγγελος Καλαμιωτισσα Αρχαγγελιωτισσα μνημειο αρχαιολογικος χωρος βουλγαρικη κατοχη περιοδος ανεκτιμητη αξια χειρογραφα Συνθηκη Νειγυ νειγι 1919 υποχρεωση επιστροφη κειμηλιο λεηλασια βουλγαρικη διαρπαγη μυστικη διπλωματια ανταλλαγη αρχαιολογικο ανασκαφικο ευρημα ελληνικη Κυβερνηση αυτοδικαια διεθνεις συνθηκες διαπραγματευση ταυτοποιηση ενταξη ιστορικα επιστροφη ευρηματων καταπτυστη συλλογη Στερν αρχαιοκαπηλια κιβδηλα Κυκλαδικος πολιτισμος κυκλαδες αρχαια κυκλαδικα εκθεση Νεα Υορκη ηπα απεμποληση δικαιωματων ελληνικο Κρατος πολιτικη εργαλειοποιηση λειψανα Βασιλικη Αγιου Αχιλλειου ταυτιση Τσαρος Σαμουηλ πολιτιστικη κληρονομια πολιτιστικα αγαθα κρατος κλεμμενα εκκλησιαστικα λειτουργικα σκευη κλοπη οστα εθνικο αφηγημα ανασκαφη κινητα μνημεια αρχαιολογικος Νομος, ανασκαφες καταγραφη εισαγωγη Μουσειο Βυζαντινου Πολιτισμου νομιμες διαδικασιες Αρχαιολογικη Υπηρεσια αποφαση ανθρωπολογικο υλικο Θεσσαλονικης, αποκοπη πολιτιστικη κληρονομια πολιτιστικο ιστορικο κεφαλαιο ανταλλαξιμο προιον πολιτικο οικονομικο χρηματιστηριο κοινωνια προστασια
