Του Γιώργου Λεκάκη
Η επιστήμη που μελετά το φως ονομάζεται οπτική – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΟΠΤΙΚΗΣ, ΕΔΩ. Οι πρώτοι που προσπάθησαν να εξηγήσουν τι είναι το φως ήταν οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι. Όπως, οι:
- Εμπεδοκλής ο Ακραγαντίνος (5ος αι. π.Χ.) που υποστήριξε ότι το μάτι εκπέμπει ακτίνες, οι οποίες συναντούν το φως.
- Δημόκριτος ο Αβδηρίτης ο Θραξ, που πρότεινε ότι από τα αντικείμενα εκπέμπονται λεπτές εικόνες (είδωλα) που φτάνουν στο μάτι.
- Πλάτων – ο πρώτος που διατύπωσε την θεωρία της ακτινοβολίας, ότι η οπτική αντίληψη επιτυγχάνεται από τις ακτίνες που εκπέμπονται από τα μάτια.
- Αριστοτέλης ο Σταγειρίτης, εθεώρησε ότι το φως είναι η ενέργεια ενός διαφανούς μέσου και δεν είναι υλικό σώμα.
- Ευκλείδης (4ος – 3ος αι. π.Χ.) – έγραψε μια πραγματεία με τίτλο “Οπτική”, στην οποία συνέδεσε την όραση με την γεωμετρία, δημιουργώντας την γεωμετρική οπτική. Βάσισε το έργο του στη θεωρία της ακτινοβολίας του Πλάτωνος. [Σκεφτείτε ότι η πρώτη οπτική πραγματεία του J. Kepler είχε τίτλο “Ad Vitellionem paralipomena quibus astronomiae pars optica traditur”, και εκδόθηκε το 1604].
Και μετά ακολούθησαν και άλλοι Έλληνες. Έτσι ετέθησαν οι βάσεις της Οπτικής επιστήμης.
- ὀπτός < όπωπα = ορατός, αποξηραμένος, αποστραγγισμένος από τις ηλιακές ακτίνες, αυτός που έχει υποστεί όπτηση (> ο ψητός, ο ψημένος, κλπ.), ρ. ὀπτάω, ὑπερθ. ὀπτότατος, ὠπτημένος, κλπ.
- φως < φάος, φῷδες, φωΐς, αιολ. φάος, φάεος και επικ. τ. φόως, αἰολ. φαῦος, φάβος / φάϝος, φαυοφόρος > παμφυλια φάFος > φόως· πληθ. φάεα, σπαν. φῶτα.
- Φως σήμερα νοείται το ορατό μέρος του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος [στην περιοχή από 380 nm έως 780 nm (790 THz έως 385 THz)].
Για να φτάσουμε στο ανυπέρβλητο:
- «… καὶ μὴν τό γε φῶς τὸ ὁρώμενον ἕν ἐστι συνεχές, πανταχοῦ τὸ αὐτὸ ὅλον, ὥστε μὴ οἷόν τε εἶναι χωρὶς ἀποτεμνέσθαι τι αὐτοῦ μόριον μηδὲ κύκλῳ περιλαβεῖν μηδὲ ἀποστῆσαί ποτε τοῦ παρέχοντος τὸ φῶς». – ΠΗΓΗ: Ιάμβλιχος, De Mysteriis[1], 1.9.31. – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΙΑΜΒΛΙΧΟΥ, ΕΔΩ.
Απόδοση στα Νέα Ελληνικά του Γ. Λεκάκη:
- «… Και πράγματι, το ορώμενο / ορατό φως είναι ένα και συνεχές, παντού το ίδιο ολόκληρο· ώστε να μην είναι δυνατόν να αποκοπεί κάποιο μόριο / μέρος του, ούτε να περιληφθεί / περικλειστεί μέσα σε έναν κύκλο, ούτε ποτέ να χωριστεί από εκείνο που παρέχει το φως».
Σε αυτό το χωρίο, ο Ιάμβλιχος υποστηρίζει ότι το φως δεν αποτελείται από ανεξάρτητα τμήματα / κομμάτια, που μπορούν να αποσπαστούν από την πηγή τους. Είναι μια ενιαία και αδιάσπαστη παρουσία, η οποία παραμένει αχώριστα συνδεδεμένη με την πηγή του – αυτό που το παρέχει / εκπέμπει».
Εδώ γίνεται για πρώτη φορά λόγος για πάροχο φωτός.
Και αφού μιλά για ὁρώμενον φως, σημαίνει ότι γνωρίζει πολύ καλά ότι υπάρχει και μή ὁρώμενον φως.
Οι Έλληνες θεωρούσαν την οπτική ως μέρος της φιλοσοφικής διδασκαλίας, η οποία είχε δύο αντιτιθέμενες θεωρίες, σχετικως με το πώς λειτουργεί η όραση:
- την θεωρία της ενδόρασης (ενδοσκόπηση) – θεωρούσε την όραση ως προερχόμενη από αντικείμενα, που δημιουργούσαν αντίγραφα του εαυτού τους (είδωλα), τα οποία αποτυπώνονταν με το μάτι, και
- την θεωρία της ακτινοβολίας.
Το πνευματικό φως (ο θεός) έχει χρησιμοποιηθεί πολλάκις από τους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς-φιλοσόφους ως φιλοσοφικό παράδειγμα. Αλλά στο συγκεκριμένο σημείο, υπάρχει μια σπουδαία επιστημονική γνώση για την ύλη και τις ιδιότητες του φωτός.
Τέλος, Οι πρώτοι γνωστοί φακοί προέρχονται από την Κρήτη (συχνάκις κατασκευασμένοι από γυαλισμένους κρυστάλλους χαλαζία), ήδη από το 2000 π.Χ. (Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου Κρητης), ενώ οι φακοί από την Ρόδο χρονολογούνται γύρω στο 700 π.Χ., όπως και οι ασσυριακοί (λ.χ. φακός Νιμρούντ).
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης «Λεξικο παραδοσεων». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 3.2.1999.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Το «Περὶ τῶν Αἰγυπτίων Μυστηρίων» ή στα λατινικά «De Mysteriis Aegyptiorum» είναι το σημαντικότερο σωζόμενο έργο του Ιαμβλίχου (245; – 325 μ.Χ.), ενός από τους κορυφαίους φιλοσόφους του νεοπλατωνισμού. Σε αυτό ο Ιάμβλιχος προσπαθεί να απαντήσει στο θεμελιώδες ερώτημα: Πώς μπορεί ο άνθρωπος να ενωθεί με τον Θεό;
ορατο φως ενα και συνεχες αρχαιοι ελληνες ιδρυτης επιστημη οπτικη Λεκακης
