Του Γιώργου Λεκάκη
Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών, υπάρχει θραύσμα (παρακάτω φωτ.) του 13ου αιωνα π.Χ. από το μυκηναϊκό ανάκτορο του Ορχομενού Βοιωτίας.
Στην παράστασή του διασώζει έναν τροχό άρματος, και έναν μαυρο σκύλο που τρέχει… – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΣΚΥΛΩΝ, ΕΔΩ. Αποτελεί κατάλοιπο μιας πολύ μεγαλύτερης εικονογραφικής σύνθεσης, που κοσμούσε κάποτε τους τοίχους του μυκηναϊκού ανακτόρου του Ορχομενού: Μιας ζωφόρου με πολλαπλές ζώνες, που απεικόνιζε κυνηγούς να φορούν κράνη από χαυλιόδοντες κάπρου και να κρατούν δόρατα, καθώς και σκύλους, να καταδιώκουν αγριόχοιρους / κάπρους μέσα σε ένα τοπίο με δένδρα σε σχήμα βεντάλιας – συμβατικό σύμβολο που υποδηλώνει ορεινό έδαφος.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΒΟΙΩΤΙΑΣ, ΕΔΩ.
Το ανάκτορο κατεστράφη από πυρκαγιά γύρω στο 1200 π.Χ. Ήλθε στο φως μόλις την περίοδο 1970 – 1973, κατά την διάρκεια ανασκαφών υπό την διεύθυνση του αρχαιολόγου Θεόδωρου Σπυρόπουλου, οι οποίες αποκάλυψαν όχι μόνον το ίδιο το κτήριο, αλλά και μια προϊστορική νεκρόπολη, καθώς και ένα θέατρο. Οι τοιχογραφίες του, μαζί με εκείνες από άλλες μυκηναϊκές θέσεις της Βοιωτίας, εκτίθενται σήμερα στο ανακαινισμένο Αρχαιολογικό Μουσείο της Θήβας και εντυπωσιάζουν όποιον τις βλέπει…
Το κράνος από χαυλιόδοντες κάπρου δεν αποτελεί απλώς μια διακοσμητική λεπτομέρεια: Είναι το ίδιο ακριβώς αντικείμενο που περιγράφει ο θείος Όμηρος, με σχεδόν αρχαιολογική ακρίβεια στην «Ιλιάδα», το οποίο φορούσε ο Μηριόνης, πριν από μια νυχτερινή επιδρομή, αντιπροσωπεύοντας ένα τμήμα του μυκηναϊκού εξοπλισμού, που διατηρήθηκε επί αιώνες στην επική μνήμη, πολύ αφ’ ότου είχαν εξαφανιστεί τα ανάκτορα που το παρήγαγαν… – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκη “Αρχαια ελληνικα οπλα”, ΕΔΩ. Σκηνές κυνηγιού αγριόχοιρου, όπως αυτή, απαντώνται σε αρκετά ανάκτορα της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, από την Πύλο έως την Τίρυνθα· Η επικρατούσα σύγχρονη ερμηνεία τις θεωρεί απεικονίσεις μιας ιδεολογίας κοινής στις ανακτορικές αριστοκρατικές τάξεις / ελίτ – μιας ιδεολογίας όπου το κυνήγι, ο πόλεμος και η προσωπική ανδρεία ήταν άρρηκτα συνδεδεμένα, όπως ακριβώς και στον κόσμο που περιγράφει ο Όμηρος.
Ίσως, όμως, η εικόνα να θέλει να διατηρήσει στην διαχρονική μνήμη την / τον Λαίλαπα… – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΛΑΙΛΑΠΑΣ, ΕΔΩ.
Ο Κέφαλος (του βασιλιά της Φωκίδας Δηιονέα και της Διομήδης, του Ξούθου), ήταν βασιλιάς Αθηνών, που ελάτρευε το κυνήγι. Από την κόρη του, Οίη[1], ονομάστηκε ένας δήμος της Αττικής. Σύζυγός του έγινε η Πρόκρις, κόρη του Ερεχθέα. Ζούσαν στο Θορικό Αττικής, όταν αποφάσισε να κάμει… δοκίμι, να δοκιμάσει την… πίστη της. Έβαλε έναν δικό του άνθρωπο, τον Πτελέοντα, να την δελεάσει με ένα χρυσό στεφάνι, οπότε αυτή έπεσε στην παγίδα και τον απάτησε… Τον εγκατέλειψε και πήγε στην Κρήτη, στην αυλή του Μίνωα, τον οποίον εγιάτρεψε από την στειρότητα. Γι’ αυτό επήρε από τον Μίνωα δυο δώρα:
- ένα ακόντιο, που δεν αστοχούσε ποτέ και
- έναν καταπληκτικό σκύλο, τον / την Λαίλαπα, που δεν του ξέφευγε ποτέ κανένα θήραμα! Ήταν ένα ταχύτατο σκυλί, το οποίο έτρεχε δύο φορές πιο γρήγορα από το θήραμά του, και που κανένα άλλο στον κόσμο δεν μπορούσε να το φτάσει στο τρέξιμο! Ταυτίζεται με τον «χρυσό σκύλο» (Κύων χρΰσεον / Κύων χρύσεων)[2], που έπαιξε ρόλο στα πρώτα χρόνια της ζωής του Διός. Ήταν ηφαιστότευκτο (χάλκινο έργο του Ήφαιστου), ο οποίος, αφού του έβαλε ψυχή, το χάρισε στον Δία – ΔΕΙΤΕ σχετικώς την ομιλία του Γ. Λεκάκη για τα ΗΦΑΙΣΤΟΤΕΥΚΤΑ, ΕΔΩ. Ο Ζευς το χάρισε στην Ευρώπη, εκείνη στον Μίνωα, κι εκείνος στην θεά Άρτεμη η οποία με παράκληση του Μίνωος, το έδωσε στην Πρόκριδα, για να συμφιλιωθεί με τον καλό της…
Η Πρόκρις με τα θεία δώρα επέστρεψε στην Αττική, όπου υποδύθηκε ένα νεαρό αγόρι, κι άρχισε να κυνηγά μαζί με τον Κέφαλο. Εκείνος ζήλεψε τις επιτυχίες του νεαρού στο κυνήγι και του ζήτησε το κυνηγόσκυλο και το ακόντιό του. Εκείνο τότε του υποσχέθηκε να του τα δώσει, εάν ερχόταν πιο κοντά… Ο Κέφαλος συμφώνησε, και τότε είδε πως ο νεαρός είναι… γυναίκα και μάλιστα ποια γυναίκα! Κι έτσι ξαναέσμιξαν!
Μετά από λίγο έφτασε ο Αμφιτρύων για να του ζητήσει το ίδιο σκυλί και το ακόντιο, για να σκοτώσουν την ακούραστη αλεπού της Τευμησσού, την οποία είχε αναθρέψει εκεί ο θεός Διόνυσος και είχε χαρίσει τους εντοπίους – ΔΙΑΒΑΣΤΕ: Γ. Λεκάκης «Οι 88 αρχαιες πολεις της Βοιωτίας», ΕΔΩ – η οποία κατασπάραζε τα παιδιά των Καδμείων στην πόλη των Θηβών. Μια ανθρωποφάγο αλεπού που κανείς δεν μπορούσε να πιάσει! Κάθε μήνα οι Θηβαίοι εγκατέλειπαν ένα παιδί για να εξευμενίσουν και να πείσουν το θηρίο να τους χαρίσει την ζωή και να μην πάρει περισσότερα παιδιά… Ο Αμφιτρύων είχε πάει στον Θηβαίο βασιλιά Κρέοντα, ο οποίος είπε η αλεπού έπρεπε να θανατωθεί. Ο Κέφαλος δέχτηκε, για να βοηθήσει τον Αμφιτρύωνα να κερδίσει την εύνοια του Κρέοντος. Αλλά, καθώς κυνηγούσε ο σκύλος Λαίλαψ την αλεπού, στο αέναο τρέξιμό τους, δημιουργείτο μεγάλη καταστροφή στα σπαρμένα των Βοιωτών! Το κυνηγητό του δημιουργούσε στροβίλους και σήκωνε θύελλες… – έκτοτε μας έχει μείνει παροιμιωδώς να λέμε μια τέτοια κατάσταση λαίλαπα, και ό,τι επέρχεται με σφοδρότητα[3].… «λαίλαψ / λαιλαπετός[4] = ἀνεμοστρόβιλος[5] παρασύρων πρὸς τὰ ἄνω». Έτσι, ο μύθος είναι μετεωρόμυθος, για ένα φαινόμενο που συνέβη κάποτε στην Βοιωτία… Γνωρίζοντας ότι το όρος Τευμησσός είναι και ηφαίστειο, αντιλαμβανόμαστε πως ο μύθος αλληγορεί και γεωλογικές αναταραχές στην περιοχή…
Πράγματι ο Ζευς αντιλήφθηκε ο Δίας ότι το κυνήγι θα ήταν αέναο και καταστροφικό, και προκειμένου να μη συμβεί κι άλλο χειρότερο κακό, πέτρωσε και τα δύο ζώα, μετατρέποντας τα σε αστερισμούς:
- Ο κύων Λαίλαψ έγινε ο Μέγας Κύων του αστερισμού του Σείριου, και
- η αλεπού της Τευμησσού ο Μικρός!
Επί Μέγα Κύνα, είναι η εποχή του καίγονται τα λιβάδια. Έτσι, ο μύθος είναι και αστρόμυθος και γεώμυθος / γεωργόμυθος… Αργότερα οι δυο αυτοί αστερισμοί ταυτίστηκαν με δύο από τα κυνηγόσκυλα του αστερισμού του Ωρίωνα.
Η Αλεπού έγινε μια πέτρα-βράχος που την έδειχναν στην Τευμησσό…
Πίσω στο Θορικό, ο Κέφαλος βγήκε για κυνήγι με την Πρόκριδα, αλλά την σκότωσε κατά λάθος και, πέρασε δικαστήριο: Κρίθηκε από τον Άρειο Πάγο, και καταδικάστηκε σε εξορία. Ο Κέφαλος αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την χώρα του και την Πρόκριδα για 8 χρόνια! Αφού επέστρεψε, εκείνη, πιστεύοντας ο Κέφαλος ότι είχε βρει άλλη γυναίκα, τον ακολούθησε για να τον πιάσει στα… πράσα, και, καθώς κρυβόταν πίσω από τους θάμνους, ο Κέφαλος την πέρασε για άγριο ζώο και του έριξε, σκοτώνοντάς την (παρακάτω πίνακας)…
- Στις 7.3.1755, το έργο “Κέφαλος και Πρόκρις” /«Tsefal i Prokris», μια όπερα τριών πράξεων, σε μουσική του Francesco Araja και λιμπρέτο του Alexander Sumarokov, έκανε πρεμιέρα στην Αγία Πετρούπολη Ρωσίας. Ήταν η πρώτη όπερα που γράφτηκε στην ρωσική γλώσσα! – ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Κωνσταντινουπολη και Αγια Πετρούπολη”.
Ο θάνατος της Πρόκριδος στα χέρια του Πανός. Δίπλα της ο σκύλος Λαίλαψ. Πίσω το λιμάνι του Θορικού. Εργο του Πιέρο ντι Κόζιμο (1495).
Ο Κέφαλος πήρε σε δεύτερο γάμο την Κλυμένη[6] (του Μινύα), από την οποία απέκτησε τον Ίφικλο.
Μετά από αυτό, ακολούθησε τον Αμφιτρύωνα στον πόλεμο κατά των Ταφίων ή Τηλεβοών (ζούσαν στο νυν Μεγανήσι) και ως αντάλλαγμα επήρε ένα νησί των Ιωνίων, που εξ αυτού ονομάσθηκε Κεφαλονιά… Υιος του αναφέρεται και ο Κηλέας, ο πατέρας του Αρκείσιου[7], παππούς του Οδυσσέα… Έγινε βασιλιάς Κεφαλονιάς[8] (γενάρχης των Κεφαλήνων), και τμήματος της Ακαρνανίας… Απέκτησε 4 γιους: τον Πρόνο, τον Σάμο, τον Πηλέα και τον Κράνιο, από τους οποίους ονομάστηκαν τέσσερις πόλεις της Κεφαλονιάς. Εμπλέκεται σε μια ιστορία και με τον νεαρό Πτερέλα…
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Ελληνικη Μυθολογια”. Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.12.2003.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Απολλόδ. 1.9.4, 2.4.7 και 3.15.1. Στέφ. Βυζάντιος. Αντ. Λιβ. Μετ. 41.1-10. Ξεν. Κυν. 1.2 και 1.6. Οβίδ. Μετ. 7.660-865 και 7.745. Πολυδ. 5.39. Στράβ. 10/2.14,10/2.20 και 10/2.9,10/2.24. Σχόλ. Οδ. λ,321. Παυσ. 1/37.6. Ευστ. Σχόλ. Ιλ. τ. 1, σελ. 475 και 478. Σχόλ. Ιλ. Β,631. Σχόλ. Ευρ. Ιππόλ. 455 και Σχόλ. Ευρ. Ορ. 1648. Υγίν. μύθ. 48, 189.5, 125.20, 189.10 και αστρ. 2/35.1.
- Hard R. «The Library of Greek Mythology», εκδ. Oxford World’s Classics Ser. Oxford University Press USA – OSO, 2008.
- Μπονελου Έλ.· Σωτηριου Α. «Η νομισματική κυκλοφορία στην Κεφαλονιά κατά την κλασσική και ελληνιστική περίοδο», επιμ. Ch. Doyen, Suppléments du BCH, Athènes, École française d’Athènes, 2018.
- Nature Guide: Stars and Planets: The World in Your Hands, εκδ. Penguin, 18.6.2012.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Η Οίη έγινε σύζυγος του Χάροπα. Η Ὄη / Ὀή / Οἴη / Ὄα, αρχαίος παραλιακός δήμος Όης / Οιάτιδος, της Οινηίδος φυλής, ήταν νότια του Δαφνίου Χαϊδαρίου, ΒΑ. του κέντρου του σύγχρονου Ασπροπύργου, στο ιερό Θριάσιο Πεδίο, στην δυτική πλαγιά του όρους Αιγάλεω, στην θέση Καλιστήρι, βόρεια του Ποικίλου Όρους. Σχετικά τα αρχαία Οήθεν / Όηθεν / Όαθεν. Οι ανασκαφές, από την Β’ Εφορεία Κλασσικών και Προϊστορικών Αρχαιοτήτων Αττικής (1994 – 1995 και 1996 – 1997) αρχικώς στην θέση Καλιστήρι – Σπηλιές Φυλής και στις γύρω περιοχές, επιβεβαίωσαν την θέση του αρχαίου δήμου, ΝΔ. από το Καλιστηρι, κοντά στο ρέμα της Μαύρης Ώρας, στην θέση Σπηλιές. – ΠΗΓΗ: Λεξικο ΣΟΥΔΑΣ, Φιλόχορος, Στέφ. Βυζ. J. S. Traill “Demos and trittys. Epigraphical and topographical studies in the organization of Attica”, Athenians Victoria College, Τοροντο, 1986. – Κήρυξη ως αρχαιολογικού χώρου της περιοχής “Καλιστήρι – Σπηλιές” Δήμου Φυλής Νομού Αττικής: ΥΑ ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Α1/Φ43/48335/2767 π.ε./15-2-1996 – ΦΕΚ 272/Β/23.4.1996, Διαρκής Κατάλογος των Κηρυγμένων Αρχαιολογικών χώρων και Μνημείων της Ελλάδος, Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού. Και Μ. Πλάτωνος-Γιώτα και Χ. Καραγιαννόπουλος “Πρόσφατες ανασκαφές στον αρχαίο Δήμο της Όης”, περι. “Λαμπηδόνα”, τ. 7ο, Οκτ.-Δεκ. 1997.
[2] Όταν η μητέρα του Διός, Ρέα, έκρυψε το βρέφος από τον πατέρα του, Κρόνο, σε μια σπηλιά στο όρος Ίδα / Ίδη / Ψηλορείτη, το βρέφος θήλαζε η κατσίκα Αμάλθεια και την προστάτευε ένας χρυσός σκύλος. Όταν ο Ζευς ανέλαβε την εξουσία στον Όλυμπο, το ζώο έγινε ο φύλακας του ιερού του Διός στην Κρήτη. (Ο Πανδάρεως έκλεψε τον σκύλο και τον πήγε στον Τάνταλο).
[3] «ἔτλης λαίλαπα δυσμενέων» – ΠΗΓΗ: Ανθ. Παλ.
[4] Ετυμολογικώς πιθανώς κατ’ ἀναδιπλασιασμό ἐκ τοῦ ἐπιτατικοῦ λα-, λαι-.
[5] «ἅμα λαίλαπος ὑγρᾱς καὶ φλογὸς συνεχοῦς ἐκ τῶν νεφῶν φερομένης» – ΠΗΓΗ: Πλούτ.
[6] Η Κλυμένη είχε μια κόρη την Αλκιμέδη, αλλά δεν είναι γνωστο εάν είναι παιδί του Κέφαλου. – ΠΗΓΗ: Παυσ. 10/29.6, Απολ. Ρ. 1.234.
[7] Κατ΄ άλλους, ο Αρκείσιος ήταν γιος του Κέφαλου, τον οποίο είχε αποκτήσει από την Πρόκριδα, ενώ, κατά τον Αριστοτέλη, τον είχε αποκτήσει πλαγιάζοντας με μία αρκούδα (εξ ου και η ετυμολογία του ονόματός του – ΠΗΓΗ: Μεγα Ετυμολογικο.
[8] Ο Λαίλαψ εικονίζεται και σε αρχαία νομισματα της νήσου. Σε νομίσματα της Σάμης, λ.χ. σε αργυρό οβολό με την κεφαλή του Απόλλωνος ως εμπροσθότυπο και την λαίλαπα ως οπισθότυπο (375 – 330 π.Χ.), με τον ήρωα Κέφαλο και την λαίλαπα, κ.ά.
αρχαιος σκυλος Λαιλαψ, καταστροφικη κακοκαιρια λαιλαπα Λεκακης ΚΕΦΑΛΟΣ ΠΡΟΚΡΙΣ 1707 Johann Michael Rottmayr Βιεννη ζηλια ζηλεια ερωτας ΣΚΥΛΟΣ ΛΑΙΛΑΨ θανατος Προκριδος θεος Πανας παν σκυλα αρχαιο λιμανι Θορικου εργο πινακας ντι Κοζιμο 15ος αιωνας μχ 1495 18ος 1755, οπερα μουσικη Araja λιμπρετο Sumarokov, πρεμιερα Αγια Πετρουπολη Ρωσιας ρωσια πρωτη οπερα ρωσικη γλωσσα σκυλια καταστροφη αρχαιολογικο Μουσειο Θηβων, θραυσμα 13ος αιωνας πΧ μυκηναικο ανακτορο Ορχομενος Βοιωτιας βοιωτια παρασταση τροχος αρμα μαυρος σκυλος καλπασμος εικονογραφια τοιχος μυκηναικη εποχη ζωφορος κυνηγος κρανος χαυλιοδοντας καπρος δορατα, σκυλοι καταδιωξη αγριοχοιρος / καπροι τοπιο δενδρο σχημα βενταλιας συμβατικο συμβολο ορεινο εδαφος πυρκαγια 1200 1970 – 1973, ανασκαφη αρχαιολογος Σπυροπουλος αρχαιο κτηριο, προιστορικη νεκροπολη, νεκροπολις θεατρο τοιχογραφια μυκηναικος κοσμος θηβας χαυλιοδοντες καπρου διακοσμηση αντικειμενο ομηρος, αρχαιολογικη ακριβεια ομηρου ιλιας Ιλιαδα Μηριονης, νυχτερινη επιδρομη εξοπλισμος επικη μνημη, ανακτορα κυνηγι αγριοχοιρος υστερη Εποχη Χαλκου Πυλος μεσσηνια Τιρυνθα τιρυνς αργολιδα ιδεολογια κοινη ανακτορικη αριστοκρατικη ταξη ελιτ πολεμος ανδρεια ομηρικος εικονα διαχρονικη κεφαλος βασιλιας βασιλευς Φωκιδα φωκις Δηιονεας Δηιονευς Διομηδη Ξουθος Αθηνων, Οιη ονομα δημος Αττικης συζυγος Προκρις, κορη Ερεχθεας ερεχθευς Θορικο αττικη δοκιμι πιστη αγαπη ερωτας ερως Πτελεοντας, Πτελεων δελεαρ χρυσο στεφανι, ερωτικη παγιδα απατη εγκαταλειψη Κρητη, Μινωας, θεραπεια στειροτητας ιαση ιασις στειροτητα Μινως δωρα ακοντιο αστοχια θηραμα ταχυτατο σκυλι γρηγορο τρεξιμο χρυσος σκυλος Κυων χρυσεον Κυνας χρυσεων νεαρος Διας ηφαιστοτευκτο ηφαιστοτευκτα ηφαιστοτευκτος χαλκινο εργο θεος ηφαιστος αψυχο ψυχη εμψυχο Διας Ζευς χαρισμα Ευρωπη, θεα αρτεμη αρτεμις Προκριδα, δωρο συμφιλιωσης συμφιλιωση Αττικη νεαρο αγορι, κυνηγοσκυλο γυναικα αμφιτρυων ακουραστη αλεπου Τευμησσος παιδι Καδμειοι Καδμειο Καδμεια Θηβα ανθρωποφαγος αρχαιοι Θηβαιοι θηριο ζωη παιδια μηνιαιος φορος αμφιτρυωνας Θηβαιος βασιλιας Κρεοντας, κρεων θανατος ευνοια αεναο Βοιωτοι κυνηγητο στροβιλος θυελλα παροιμια σφοδροτητα λαιλαπετος ανεμοστροβιλος μυθος μετεωρομυθος, μετεωρομυθολογια φαινομενο καταστροφικο πετρωμα απολιθωση ζωα, μετατροπη μεταμορφωση αστερισμος Μεγας Κυων Σειριος Μικρος αστρομυθος γεωμυθος / γεωργομυθος αστερισμοι κυνηγοσκυλα ωριων Ωριωνας αστρομυθολογια γεωμυθολογια / γεωργομυθολογια πετρα βραχος ηφαιστειο κατα λαθος δικη δικαστηριο κριση αρειος Παγο, καταδικη εξορια οκτω 8 χρονια θαμνος, αγριο ζωο γαμος Κλυμενη Μινυας μινυες ιφικλος πολεμος Ταφιοι Τηλεβοες μεγανησι ανταλλαγμα νησι Ιωνια νησια ιωνιο ιονιο πελαγος επτανησα Κεφαλονια ετυμολογια κεφαλλονιας κεφαλλονια κεφαλληνια Κηλεας, Αρκεισιος παππους Οδυσσεας οδυσσευς Κεφαλονιας γεναρχης Κεφαληνων ακαρνανια Προνος, προνοι Σαμος, σαμη Πηλεας πηλευς Κρανιος, τετραπολις τετραπολη Πτερελας απολλοδωρος σχολια Ευριπιδης σχιλιο Ξενοφων Κυνηγετικα Υγινος Αντωνινος Λιβεραλις οβιδιος σχολαστες Παυσανιας Ευσταθιος σχολιαστης Στραβων Βυζαντιος νομισματα κλασσικη ελληνιστικη Χαροπας οη οη / Οιη / οια, αρχαιος παραλιακος δημος οης / οιατις Οιατιδος, Οιατιδας Οινηιδα φυλη οινηις Δαφνι Χαιδαρι ασπροπυργος Θριασιο Πεδιο, ορος Αιγαλεω, καλιστηρι, Ποικιλο οηθεν οαθεν ανασκαφες, Β Εφορεια Κλασσικων και Προιστορικων Αρχαιοτητων Σπηλιες Φυλης σπηλια σπηλαιο ρεμα ποταμος ποταμο χειμαρρος Μαυρη ωρα Λεξικον ΣΟΥΔΑΣ, Φιλοχορος, αρχαιολογικος χωρος Ρεα, βρεφος Κρονος, ιδα / ιδη / Ψηλορειτης, θηλαασμος αιγα κατσικα Αμαλθεια προστασια προστατης χρυσο σκυλι εξουσια ολυμπος, φυλακας ιερο Διος Πανδαρεως κλοπη ζωοκλοπη Τανταλος ετλης λαιλαπα δυσμενεων ανθολογια Παλατιανη ετυμολογια αναδιπλασιασμς επιτατικο επιτατικον λα-, λαι- αμα λαιλαπος υγρας φλογος συνεχους νεφος Πλουταρχος κορη Αλκιμεδη, αριστοτελης, αρκτος αρκουδα Μεγα Ετυμολογικον νομισματα αργυρος οβολος κεφαλη Απολλωνος απολλωνα απολλων απολλωνας 4ος 375 – 330 ηρωας
