Σε όαση της Αιγύπτου με αρχαίο ναό με ελληνικές επιγραφές, βρέθηκαν αρχαία ελληνικά όστρακα και βυζαντινή βασιλική – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Η Όαση Ντάκλα ή Ντάκλε (El Waḥat el Dakla), είναι μία από τις 7 οάσεις της Δυτικής Ερήμου της Αιγύπτου. Ευρίσκεται στο Κυβερνείο της Νέας Κοιλάδας, 350 χλμ. από τον ποταμό Νείλο και ανάμεσα στις οάσεις Φαράφρα και Κάργκα. Έχει διαστάσεις περίπου 80 Χ 25 χλμ.

Οι πρώτοι νομάδες κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες άρχισαν να εγκαθίστανται σχεδόν μόνιμα στην όαση Ντακλέ κατά την περίοδο του Ολόκαινου (περίπου 12.000 χρόνια πριν από σήμερα), σε μια εποχή που το κλίμα της Σαχάρας ήταν πιο υγρό και οι άνθρωποι είχαν πρόσβαση σε λίμνες και βάλτους. Ολόκληρη η Σαχάρα έγινε ξηρή έρημος, μεταβαλλόμενη προοδευτικά σε μια υπεράνυδρη έρημο (με λιγότερα από 50 χλστ. βροχής ετησίως) πριν από περίπου 6.000 χρόνια… Οι πρώτες επαφές μεταξύ των φαραωνικών δυνάμεων και των οάσεων ξεκίνησαν γύρω στο 2550 π.Χ.

Ανάμεσα στα αξιοθέατα της οάσεως αυτής και ο ναός του Σαραπάμμωνος / Σεραπάμμωνος (ΣέρΑπις + Άμμων) με ελληνικές επιγραφές (παρακάτω φωτ.)…

ΤΩΡΑ ευρέθησαν και ερείπια μιας οχυρωμένης πόλεως, που κατοικήθηκε τον 4^ο αιώνα μ.Χ. στο Ain El-Sabil της όασης – στον 25o παράλληλο [25.5026822818, 29.0831246258]. Το Ain el-Sabil της Άνω Αιγύπτου, ευρίσκεται 2,5 χλμ. ΝΑ. του χωριού Ismant και 1,5 χλμ. ΝΔ. του αρχαιολογικού χώρου της αρχαίας ελληνικής Κέλλιδος [Kellis – νυν Ismant el-Kharab]. Η αρχική του έκταση είναι άγνωστη.

Το «Πρόγραμμα Όασης Dakhleh» διεξήγαγε μια προκαταρκτική αρχαιολογική έρευνα της περιοχής το 1980. Ο χώρος παρέμεινε χωρίς ανασκαφές μέχρι το 2009. Τότε μια αιγυπτιακή αποστολή της τοπικής Κοπτικής και Ισλαμικής Επιθεώρησης, υπό την διεύθυνση του K. Bayoumi, ξεκίνησε τις ανασκαφές στον ΝΑ. τομέα του χώρου. Η έρευνα διεξήχθη μέσα σε μερικά δωμάτια από πλίνθους με θόλους, που ίσως ανήκαν σε μια οικιστική μονάδα. Μεταξύ των καταγεγραμμένων ευρημάτων ήταν αρκετά νομίσματα και ελληνικά όστρακα. Μια προκαταρκτική ανάγνωση και ανάλυση των τελευταίων, που πραγματοποιήθηκε από τους R. Bagnall και R. Ast, υποδηλώνει χρονολόγηση στον 4ο αιώνα, η οποία φαίνεται να επιβεβαιώνεται από σημαντικά κεραμικά ευρήματα διάσπαρτα σε όλον τον χώρο. Μια μεγάλη κατασκευή αναμφίβολα ταυτοποιήθηκε με χριστιανική εκκλησία. Είναι προσανατολισμένη προς τα ανατολικά. Έχει βασιλική κάτοψη, που αποτελείται από έναν κεντρικό κυρίως ναό και δύο πλευρικά κλίτη. Αυτά ορίζονται από δύο σειρές κιόνων από πλίνθους, οι οποίοι διατηρούνται σε πλήρες ύψος. Η αψίδα έχει ορθογώνιο σχήμα και πλαισιώνεται από δύο ημικίονες. Μια τοξωτή κόγχη είναι τοποθετημένη στους βόρειους και νότιους τοίχους του ιερού, οι οποίοι ανοίγουν σε πλευρικά παστοφόρια μέσω μικρών θυρών. Η εκκλησία του Ain el-Sabil, φαίνεται να μοιράζεται κάποιες τυπολογικές ομοιότητες με την Μεγάλη Ανατολική Εκκλησία στην Κέλλιδα. Το Ain el-Sabil – άγνωστο το αρχαίο όνομά του – ήταν ένα μικρό αγροτικό κέντρο οικονομικά και διοικητικά εξαρτημένο από το μεγαλύτερο χωριό την Κέλλιδα, όπως και η θέση στο Ain el-Gedida.

Ο κ. H. El Leithy (του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων Αιγυπτου) εδήλωσε ότι η καλοσχεδιασμένη αρχαία πόλη στο Ain el-Sabil ήταν διατεταγμένη σε ένα πλέγμα που δημιουργούσε ανοικτές πλατείες και δημόσιους χώρους διατεταγμένους γύρω από μια κεντρική βασιλική. Ο κ. Μ. Μασούντ (του Τμήματος Αρχαιοτήτων Ντακλά) προσέθεσε ότι ίχνη δύο παρατηρητηρίων βρέθηκαν στα περίχωρα της πόλης. Κεραμικά, μπουκάλια για λάδια και αρώματα, λύχνοι λαδιού και πέτρινα εργαλεία για το άλεσμα σιτηρών ανακτήθηκαν από πλίνθινα σπίτια, με ευρύχωρους χώρους υποδοχής και θολωτές στέγες.

• Μία από τις κατοικίες έχει ταυτοποιηθεί ως η κατοικία ενός διακόνου εκκλησίας ονόματι Τισούς, ο οποίος έζησε στο β΄ μισό του 4ου αιώνος.
• Ένα άλλο κτίσμα, το σπίτι του Ταβίβου, χρονολογείται στις αρχές του 4^ου αιώνα και πιστεύεται ότι χρησιμοποιήθηκε ως χριστιανική εκκλησία, πριν από την κατασκευή της βασιλικής.

«Μία από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις της ανασκαφής είναι μια συλλογή από σχεδόν 200 ενεπίγραφα όστρακα (θραύσματα κεραμικής που χρησιμοποιούνται ως υλικό γραφής) που φέρουν κείμενα τόσο στα ελληνικά, όσο και στα κοπτικά», εδήλωσε η κ. Diaa Zahran (του Τομέα Ισλαμικών, Κοπτικών και Εβραϊκών Αρχαιοτήτων Αιγυπτου). Τα όστρακα χρησιμοποιούνταν για την καταγραφή ποικίλων πληροφοριών, όπως εμπορικές συναλλαγές και αλληλογραφία. Ανακτήθηκαν επίσης χρυσά νομίσματα που χρονολογούνται από την βασιλεία του Κωνστάντιου Β’, ο οποίος κυβέρνησε από το 337 έως το 361 μ.Χ.

ΠΗΓΗ: «Egypt uncovers a complete Fourth Century AD Byzantine residential area in Dakhla Oasis in Western Desert», Ahram, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 3.7.2026.

Tabibos Tisous oαση Αιγυπτου αρχαιος ναος αρχαιες ελληνικες επιγραφες, αρχαια ελληνικα οστρακα βυζαντινη βασιλικη Λεκακης Αιγυπτος αρχαιοι ναοι αρχαια ελληνικη επιγραφη ελληνικο οστρακο Ντακλα Ντακλε El Waḥat el Dakla 7 επτα οασεις Δυτικη Ερημος Κυβερνειο Νεα Κοιλαδα ποταμος Νειλος Φαραφρα Καργκα χαργκα πρωτοι νομαδες κυνηγοι τροφοσυλλεκτες εγκατασταση μονιμη περιοδος Ολοκαινο 12.000 χρονια πριν εποχη κλιμα Σαχαρα υγρο ανθρωποι λιμνη βαλτος ξηρη μεταβολη υπερανυδρη βροχη 6.000 χρονια πριν 4000 πΧ φαραω φαραωνικες δυναμεις 13η 5η 3η χιλιετια 2550 πΧ τουριστικά αξιοθεατα οασεως Σαραπαμμωνας / Σεραπαμμων Σεραπις αμμων Σεραπαμμωνας / Σαραπαμμων Σαραπις ερειπια οχυρωμενη πολις, κατοικηση 4^ος αιωνας μΧ αιν ελ σαμπιλ Ain El Sabil 25oς παραλληλος ανω Αιγυπτος χωριο ισμαντ Ismant αρχαιολογικος χωρος Κελλις Ismant el Kharab ελ καραμπ αγνωστη αρχαιολογικη ερευνα 1980 ανασκαφες αιγυπτιακη κοπτικη ανασκαφη δωματιο πλινθος θολος, οικιστικη μοναδα ευρημα νομισμα νομισματα κεραμικα ευρηματα κατασκευη εκκλησια προσανατολισμος ανατολικα χριστιανικη βασιλικη κατοψη, κλιτος κιονας πλινθινος, αψιδα ορθογωνιο σχημα ημικιονας τοξωτη κογχη τοιχος ιερο ιερον πλευρικο παστοφοριο θυρα τυπολογια Μεγαλη Ανατολικη αγνωστο ονομα αγροτικο κεντρο οικονομια Ain el Gedida αιν ελ γκεντιντα γεδιδα αρχαιοτητα καλοσχεδιασμένη διαταξη πλεγμα ανοικτη πλατεια δημοσιος χωρος κεντρικη παρατηρητηριο Κεραμικα μπουκαλι λαδι ελαιολαδο αρωμα λυχνος πετρινα εργαλεια αλεσμα σιτηρων πλινθινα σπιτια, ευρυχωρος χωρος υποδοχης θολωτη στεγη κατοικια διακονος Τισους, κτισμα, Ταβιβος ανασκαφη συλλογη ενεπιγραφο θραυσμα κεραμικη γραφη κειμενο ελληνικα κοπτικα καταγραφη πληροφορια εμπορικες συναλλαγες εμποριο αλληλογραφια χρυσα νομισματα βασιλεια αυτοκρατωρ αυτοκρατορας Κωνσταντιος Β χριστιανισμος βυζαντιο