Το Σπήλαιο της Αγίας Σοφίας ανοίγεται στις δυτικές παρειές του φαραγγιού των Τοπολίων, βορείως του οικισμού Κουτσοματάδω, σε απόσταση 47 χλμ. από την πόλη των Χανίων Κρήτης – [σ.σ: στον 35ο παράλληλο 35.4113658005814, 23.681251624020177]. Πήρε την ονομασία του από το ομώνυμο εκκλησάκι[1], διαστάσεων 6 μ. x 3 μ., που βρίσκεται στα αριστερά της εισόδου του.
Η πρόσβαση στο σπήλαιο γίνεται μέσω [σύντομου] ανηφορικού μονοπατιού που ξεκινά από τον επαρχιακό δρόμο και οδηγεί στην αψιδωτή, επιβλητική είσοδό του (25 μ. πλάτους και 10 μ. ύψους). Εσωτερικά το σπήλαιο αποτελείται από ένα μεγάλο θάλαμο (διαστάσεων 70 μ. x 70 μ.), ο οποίος χωρίζεται σε τμήματα από συστάδες μεγαλοπρεπών σταλαγμιτών. Το ύψος της οροφής του θαλάμου είναι 10-20 μ. Στους πρώτους χώρους πλησίον της εισόδου έχουν γίνει ήπιες διαμορφώσεις, για την εξυπηρέτηση των πιστών.
Το σπήλαιο παρουσιάζει αρχαιολογικό και ιστορικό ενδιαφέρον. Ο P. Faure εντόπισε χαρακτηριστικά όστρακα:
- της Nεολιθικής (6500 – 3000 π.Χ.),
- κλασσικής (480 – 323 π.Χ.) και
- ρωμαϊκής περιόδου (31 π.Χ. – 324 μ.Χ.),
Ο S. Hood ανακάλυψε ένα πήλινο ειδώλιο, που χρονολογείται στο τέλος του 4ου αι. π.Χ., καθώς και κεραμική της:
- Nεολιθικής,
- Πρωτομινωικής (3000 – 2600 π.Χ.),
- Υστερομινωικής ΙΙΙ (1400 – 1100 π.Χ.),
- Κλασσικής,
- Ελληνιστικής (323 – 31 π.Χ.) και
- Ρωμαϊκής περιόδου.
ΠΗΓΗ: ΥΠΠΟΑ, Ηλ. Λιακόπουλος, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 3.4.2013.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ Γ. Λεκάκη:
[1] Κατά την τοπική παράδοση, ονομάσθηκε έτσι, διότι εδώ μέσα φυλάχθηκε η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας (λέγεται έργο του ευαγγελιστή Ιωάννη), που έφεραν οι Κρητικοί με τον παλαιό δρουγγάριο Μανούσο Καλλικράτη, μέγα καραβοκύρη, αρχηγό των Σφακιών και άρχοντα του Σελίνου, από τον περίφημο ΙΝ Αγιάς Σοφιάς Κωνσταντινούπολης, κατά την Άλωση του 1453!
Την είδηση για το πάρσιμο της Πόλης έφεραν τρία κρητικά εμπορικά καράβια. Ο Κώδικας της Ιεράς Μονής Αγκαράθου(*) (δισυπόστατη Κοίμησης Θεοτόκου και Άγιου Μηνά, στην Σαμπά Μινώα Πεδιάδος Ηρακλείου Κρήτης, από τις παλαιότερες, αναφέρεται σε χειρόγραφο του 1532 – Μαρκιανή Βιβλιοθήκη Βενετίας) σημειώνει: «Εις τους αονγ΄, Ιουνίου θ΄ και ημέρα Σαββάτου, ήρθαν από την Κωνσταντινούπολιν της φοβεράς αυτού απειλής».
(*) αγκαραθιά = ασφάκα.
σπηλαιο αγιας Σοφιας φαραγγι Τοπολιων Χανιων Κρητης, κατοικηση 8.500 χρονια πριν παραδοση, ονομα θαυματουργη εικονα Παναγιας εργο ευαγγελιστης Ιωαννης Κρητικοι δρουγγαριος Μανουσος Καλλικρατης, μεγας καραβοκυρης, αρχηγος Σφακιων αρχοντας Σελινο ΙΝ Αγια Σοφια Κωνσταντινουπολης, αλωση 15ος αιωνας μχ 1453 Κωνσταντινουπολεως Κωνσταντινουπολη παρσιμο Πολης Πολη κρητικα εμπορικα καραβια Κωδικας της Ιερας Μονης Αγκαραθου δισυποστατος ναος Κοιμηση Θεοτοκου αγιου Μηνα Σαμπα δημος Μινωα Πεδιαδος Ηρακλειου κρητικο εμπορικο καραβι Κωδιξ Ιερα Μονη ΙΜ Αγκαραθος Θεοτοκος αγιος Μηνας Πεδιαδας Ηρακλειο Κρητη παλαιοτερη χειρογραφο 16ος 1532 Μαρκιανη Βιβλιοθηκη Βενετιας Κωνσταντινουπολις φοβερη απειλη αγκαραθια ασφακα 35ος παραλληλος Τοπολιανο φαραγγι Τοπολια οικισμος χωριο Κουτσοματαδω, εκκλησακι μονοπατι αψιδωτη επιβλητικη εισοδος θαλαμος σταλαγμιτης αρχαιολογια ιστορια φωρ Faure οστρακα οστρακο Nεολιθικη 7η χιλιετια 6500 – 3000 πΧ κλασσικη 5ος 480 – 4ος 323 πΧ ρωμαικη περιοδος 1ος 31 324 μΧ πηλινο ειδωλιο, κεραμικη πρωτομινωικη 4η 3000 – 3η 2600 υστερομινωικη ΙΙΙ 2η 1400 – 1100 ελληνιστικη 323 – 31 εποχη παραδοση
