Του ιατρού πνευμονολόγου-φυματιολόγου Στυλιανού Θ. Μητρόπουλου
Σε αρχαία κείμενα ο Προμηθέας αναφέρεται ότι έδωσε στους ανθρώπους το πυρ και τον λόγο. Με άλλα λόγια έδωσε το πυρ ως εργαλείο ανάπτυξης τεχνών και τον λόγο ως φωνή και διάνοια, εργαλείο ανάπτυξης της ικανότητας της ομιλίας επικοινωνίας και σκέψης και άρα της επικοινωνιακής εμφάνισης γλωσσών. Επομένως, ο Προμηθεύς δώρισε τα θεμελιώδη εργαλεία ανάπτυξης του ανθρώπινου πολιτισμού. Από την δωρεά του λόγου μεταγενέστεροι συγγραφείς και σχολιαστές συμπέραναν, ότι ο Προμηθεύς δώρισε την «γλώσσα» και μερικοί συμπεραίνουν ότι δώρισε την Ελληνική Γλώσσα. Στα αυθεντικά αρχαία κείμενα της αρχαιοελληνικής γραμματείας εστιασμένα ακριβώς στα σημεία της δωρεάς των αγαθών αυτών αναφέρονται.
Στον Προμηθέα Δεσμώτη (Στίχοι 7-11 & 107-111,442-458) του Αισχύλου το πυρ ορίζεται ως το «παντέχνου πυρός σέλας» (η λάμψη του φωτός που περιέχει όλες τις τέχνες), ενώ ο Λόγος και οι επιστήμες παρουσιάζονται ως η μετάβαση του ανθρώπου από τη ζωώδη κατάσταση στην λογική σκέψη.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ: Γ. Λεκάκη “Αισχύλου Προμηθέας Δεσμώτης”, ΕΔΩ.
Ο Προμηθευς δεσμώτης και ο Αετός που του κατατρώει το ήπαρ (όπως πέρασε στην λαϊκή αντίληψη), ενώ στην εικόνα φαίνεται να του τρώει τον θύμο αδένα. Ο Προμηθέας αιμορραγεί πολύ. Πολλά σύμβολα γύρω του (φίδι, κεραυνός, κλπ.) Αττικό ερυθρόμορφο αγγείο, περ. 500–480 π.Χ. Ωριμη φάση αττικής ερυθρόμορφης τεχνικής. Μουσείο Λούβρου (G 107 PD). Ακριβώς το ίδιο θέμα υπάρχει και σε λακωνική στάμνα / κύλικα, του 500 π.Χ. στο Μουσείο Βατικανού!
Στην εισαγωγή, το Κράτος απευθύνεται στον Ήφαιστο περιγράφοντας το παράπτωμα του Προμηθέα ” τὸ σὸν γὰρ ἄνθος, παντέχνου πυρός σέλας, θνητοῖσι κλέψας ὥπασεν· τοιᾶσδέ τοι ἁμαρτίας σφε δεῖ θεοῖς δοῦναι δίκην, ὡς ἂν διδαχθῇ τὴν Διὸς τυραννίδα στέργειν, φιλανθρώπου δὲ παύεσθαι τρόπου ” στίχοι 7-11 (= Γιατί το δικό σου στολίδι, τη λάμψη του παντέχνου πυρός, έκλεψε και τη χάρισε στους θνητούς· για τέτοιο σφάλμα πρέπει να δώσει δίκη στους θεούς, ώστε να μάθει να στέργει την τυραννία του Δία και να πάψει τον φιλάνθρωπο τρόπο του).
Το φυτό νάρθηκας (Ferula communis – είδος μάραθου). Το φυτό “καλαμι” μέσα στο οποίο, σύμφωνα με τον μύθο, ο Προμηθέας έκρυψε το πυρ για να το μεταφέρει στους ανθρώπους. Η κοίλη, ξυλώδης ράβδος του φυτού λειτουργούσε ως φυσικό δοχείο που διατηρούσε την φλόγα. Ο νάρθηκας λειτουργεί ως σύμβολο. ΠΗΓΗ: Köhler’s Medizinal-Pflanzen (1887), PD.
Ο ίδιος ο Προμηθέας, απομονωμένος, εξηγεί πώς μετέφερε τη ροή του πυρός μέσα στο καλάμι του φυτού νάρθηκα” – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τον ΝΑΡΘΗΚΑ, ΕΔΩ – [ναρθηκοπλήρωτον δὲ θηρῶμαι πυρὸς] πηγὴν κλοπαίαν, ἣ διδάσκαλος τέχνης πάσης βροτοῖς πέφηνε καὶ μέγας πόρος” 107-111, (Κυνηγούσα την κλεμμένη πηγή του πυρός μέσα σε καλάμι νάρθηκα, η οποία φάνηκε στους θνητούς δάσκαλος κάθε τέχνης και μεγάλος πόρος – μέσο επιβίωσης). O Προμηθέας περιγράφει πώς μετέτρεψε τους ανθρώπους από όντα χωρίς συνείδηση σε λογικά όντα, δωρίζοντας τους τη σκέψη, τον λόγο, τη γραφή και τους αριθμούς ” τὰ θνητῶν δὲ πήματα κλύαθ᾽, ὡς σφας νηπίους ὄντας τὸ πρὶν ἔννους ἔθηκα καὶ φρενῶν ἐπηβόλους. […] οἳ πρῶτα μὲν βλέποντες ἔβλεπον μάτην, κλύοντες οὐκ ἤκουον, ἀλλ᾽ ὀνειράτων ἀλίγκιοι μορφαῖσι τὸν μακρὸν βίον ἔφυρον εἰκῇ πάντα […] καὶ μὴν ἀριθμόν, ἔξοχον σοφισμάτων, ἐξηῦρον αὐτοῖς, γραμμάτων τε συνθέσεις, μνήμην θ᾽ ἁπάντων, μουσομήτορ᾽ ἐργάνην” 442-458 (= Ακούστε τα παθήματα των θνητών, πώς ενώ πριν ήταν νήπιοι, τους έκανα έλλογους και κυρίαρχους του νου τους. […] Αυτοί πρώτα, αν και έβλεπαν, έβλεπαν μάταια, και ακούγοντας δεν άκουγαν, αλλά όμοιοι με μορφές ονείρων, όλο τον μακρύ βίο τους ανακάτευαν τα πάντα στην τύχη. […] Και βέβαια τον αριθμό, την ανώτερη από τις σοφίες, εφηύρα γι’ αυτούς, καθώς και τη σύνθεση των γραμμάτων, τη μνήμη των πάντων, την εργάτιδα μητέρα των Μουσών).
- ΔΕΙΤΕ την ομιλία του Γ. Λεκάκη για τον Προμηθέα, ΕΔΩ.
Στον Πρωταγόρα (321c – 322a) του Πλάτωνα διηγείται ο Πρωταγόρας, ότι ο Επιμηθέας ξόδεψε όλες τις ιδιότητες στα ζώα, αφήνοντας τον άνθρωπο γυμνό και απροστάτευτο. Ο Προμηθέας, για να σώσει το ανθρώπινο γένος, κλέβει την έντεχνο σοφία και τη φωτιά. Στο απόσπασμα αυτό ο «Λόγος» εμφανίζεται ως η «έντεχνος σοφία» που επιτρέπει στον άνθρωπο να έναρθρώσει φωνή και να επιβιώσει. […] ἀπορίᾳ οὖν σχόμενος ὁ Προμηθεὺς ἥντινα σωτηρίαν τῷ ἀνθρώπῳ εὕροι, κλέπτει Ἡφαίστου καὶ Ἀθηνᾶς τὴν ἔντεχνον σοφίαν σὺν πυρί—ἀμήχανον γὰρ ἦν ἄνευ πυρὸς αὐτὴν κτητήν τῳ ἢ χρησίμην γενέσθαι—καὶ οὕτω δὴ δωρεῖται ἀνθρώπῳ. τὴν μὲν οὖν περὶ τὸν βίον σοφίαν ἄνθρωπος ταύτῃ ἔσχεν, τὴν δὲ πολιτικὴν οὐκ εἶχεν· ἦν γὰρ παρὰ τῷ Διί. […] ἐπειδὴ δὲ ὁ ἄνθρωπος θείας μετέσχε μοίρας, πρῶτον μὲν διὰ τὴν τοῦ θεοῦ συγγένειαν μόνον ζῴων θεοὺς ἐνόμισεν, καὶ ἐπεχείρει βωμούς τε ἱδρύεσθαι καὶ ἀγάλματα θεῶν· ἔπειτα φωνὴν καὶ ὀνόματα ταχὺ διηρθρώσατο τῇ τέχνῃ, καὶ οἰκήσεις καὶ ἐσθῆτας καὶ ὑποδέσεις καὶ στρωμνὰς καὶ τὰς ἐκ γῆς τροφὰς ηὕρετο.
(= […] Βρισκόμενος λοιπόν σε απορία ο Προμηθέας για το ποια σωτηρία θα μπορούσε να βρει για τον άνθρωπο, κλέβει από τον Ήφαιστο και την Αθηνά την έντεχνο σοφία μαζί με τη φωτιά – γιατί ήταν αδύνατο χωρίς τη φωτιά να αποκτηθεί από κάποιον ή να γίνει χρήσιμη – και έτσι τη δωρίζει στον άνθρωπο. Με αυτόν τον τρόπο απέκτησε ο άνθρωπος τη σοφία για τη συντήρηση της ζωής του, αλλά την πολιτική σοφία δεν την είχε· διότι αυτή βρισκόταν κοντά στον Δία. […] Και επειδή ο άνθρωπος έλαβε μέρος από τη θεία μοίρα, πρώτα-πρώτα, λόγω της συγγένειάς του με τον θεό, ήταν το μόνο από τα ζώα που πίστεψε σε θεούς και επιχειρούσε να χτίζει βωμούς και αγάλματα θεών· έπειτα, με την τεχνική γνώση, άρθρωσε γρήγορα έναρθρη φωνή και λέξεις, και εφηύρε κατοικίες, ενδύματα, υποδήματα, κλινοσκεπάσματα και τις τροφές από τη γη).
Με αλλά λόγια στον μύθο του Πρωταγόρα αναφέρεται ότι οι άνθρωποι γεννήθηκαν αδύναμοι και χωρίς μέσα επιβίωσης. Ο Προμηθέας, λυπημένος για την κατάστασή τους, κλέβει από τους θεούς τη φωτιά και την τεχνική σοφία. Μαζί με αυτά, τους δίνει και την ικανότητα του λόγου, ώστε να μπορούν να επικοινωνούν, να σκέφτονται και να δημιουργούν πολιτισμό. Άρα, ο λόγος ως ανθρώπινη ικανότητα θεωρείται δώρο του Προμηθέα. Κανένα αρχαίο κείμενο δεν λέει ότι ο Προμηθέας έδωσε την ελληνική γλώσσα, αλλά ως μεταγενέστερη ερμηνεία, βασισμένη στο ότι ο Προμηθέας έδωσε τον λόγο, οι ηρωικοί πρόγονοι των Ελλήνων που είχαν την τύχη να επικοινωνήσουν με τους θεούς στις πόλεις ηρώων και θεών όπως Θούλης Αρκτικής, Φθίας, Δίκτας Πελάγους Αφροδίτης, Ποσειδώνιας Αθήνας Σαρωνικού και Ποσειδωνία (πριν από την εκ Ταρτάρου Ανταρκτικής Τυφωνικής επήρειας αλλοίωσης των γλωσσών Ατλαντίδας) και Άδη Τηθύος, διαμόρφωσαν την Ελληνική γλώσσα στα κέντρα θεών και ηρώων. Την Μετακατακλυσμιαια εποχή επιζώντες ήρωες, ομιλητές με θεούς, την δίδαξαν στους μεθηρωικούς απογόνους τους ως την κατεξοχήν γλώσσα του πολιτισμού. Από όλα τα παραπάνω αντιλαμβανόμαστε ότι ο Προμηθεύς έδωσε στους ανθρώπους φωτιά, τέχνες, φρόνησιν, λόγον και όχι αυτή καθ’ εαυτή την γλώσσα επικοινωνίας. Αυτό σημαίνει ότι ο άνθρωπος με βάση την δωρεά του θεού ανέπτυξε επικοινωνιακή γλώσσα, γλώσσα που οι ήρωες και ηρωικοί Έλληνες την προκατακλυσμιαία εποχή ευκαιριών επικοινωνίας με τους θεούς διαμόρφωσαν την Ελληνική. Η ελληνική μυθολογία αναφέρει την ονοματοδοσία και τη διάσπαση των γλωσσών ως ανθρώπινη διαχείριση του Λόγου.
Ο Μεθηρωικός Μετακατακλυσμιαίος Πολιτισμός
Μετά την μεγάλη καταστροφή του προκατακλυσμιαίου Πολιτισμού, το 9604 πΧ., επιζώντες προκατακλυσμιαίοι Ήρωες (ηρωικού γένους Ανθρώπους), ως συνομιλητές με θεούς είχαν διαμορφώσει επικοινωνιακό λόγο, γλώσσα Ελληνική που τα μετακατακλυσμιαία χρόνια την κληροδότησαν στους μεθηρωικούς απογόνους τους.
Προμηθεϊκού Λόγου Γλώσσες και ελληνική Γλώσσα
Έτσι οι μεθηρωικοί κληρονόμοι του λόγου και στην περίπτωση του Δευκαλίωνα και των απογόνων του και της Ελληνικής γλώσσας, ανάπτυξαν ποικιλίες γλωσσών ανάλογα με τον βαθμό της ικανότητας χειρισμού του λόγου και την τύχη να κληρονομήσουν και την ελληνική γλώσσα και στο βαθμό που την διατήρησαν με την γεωγραφική απομάκρυνσή τους από τις εστίες τους.
Προφανώς με την απομάκρυνση των ομιλητών με διαμορφωμένη Ελληνική γλώσσα επικοινωνία σε κέντρα Ηρώων και θεών (Θούλης Αρκτικής, Φθίας, Δίκτας Πελάγους Αφροδίτης, Αθηνών Σαρωνικού και θυγατρικών όπως Κνωσσού Δίαυλου Δία, Δελφών) είναι εύλογο να προκληθούν γλωσσικές διαφοροποιήσεις και αλλαγές.
Παράλληλα γεωγραφικές διαφοροποιήσεις γλωσσών ομιλίας προέκυψαν και σε όσους διαμόρφωναν την ικανότητα του λόγου σε καινοφανείς Προμηθεϊκές Γλώσσες με ενδεχόμενες αλλοιώσεις σε επαφή με ομιλητές ομιλούντες την ελληνική ή με επήρειες εκ Ταρτάρου Ανταρκτίδος Τυφώνα των με επεκτατική διασπορά Ατλάντων.
Από τα μυθολογούμενα ο βαθμός ανάπτυξης του Προμηθεϊκού λόγου σε γλώσσες εύλογα έδωσε ποικιλίες Προμηθεϊκών γλωσσών που εντοπίζουμε στον Χρονοχώρο με προφανώς εμφανώς κορυφαία την ετοιμασμένη θεών και συνομιλητών ηρώων Ελληνική γλώσσα.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Ο Προμηθεας στον Χρονοχώρο”, ΕΔΩ.
Όπως και σε όλες τις προμηθεϊκές αδελφές γλώσσες, γεωγραφικές αλλοιώσεις και διαφοροποποιήσεις εύλογα υπέστη και η Ελληνική γλώσσα με ανάπτυξη σε Ελληνογενείς θυγατέρες γλώσσες.
Δευκαλίων Πύρα και Τέκνα
Στην Ελληνική Μυθολογία ο Προμηθέας, προβλέποντας την καταστροφή του κόσμου (9604 π.Χ.) Καθοδήγησε τον ομιλούντα Ελληνικά γιο του, Δευκαλίωνα να μεταβεί εγκαίρως στην προκατακλυσμιαία Φθία, παίρνοντας μαζί του ως σύζυγο την κόρη της Πανδώρας Πύρρα.
Ο Δευκαλίων με την Πύρρα αποκτούν παιδιά, οι απόγονοι των οποίων μετά τον κατακλυσμό απομακρύνονται γεωγραφικά και αναμιγνύονται με γηγενείς μεθηρωικούς ανθρώπους ομιλούντες προμηθεϊκές πρωτογλώσσες που “διαφοροποιουν” την Ελληνική γλώσσα τους και ως θυγατέρες γλωσσες μεγαλώνουν και διαφοροποιούνται της ελληνικής μέσω της γεωγραφικής διασποράς των απογόνων του Δευκαλίωνα.
Προφανώς, στην ελληνική παράδοση οι αρχαίοι Έλληνες ποτέ δεν είπαν ότι οι διαφορετικές γλώσσες δημιουργήθηκαν με θεϊκή παρέμβαση. Οι Έλληνες απλά θεωρούσαν την Ελληνικη γλώσσα επικοινωνίας τους ως διαμορφωμένη με την επικοινωνια ηρωων με θεούς, ως φορέα πολιτισμού, λογικής και παιδείας. Θεωρούσαν ότι οι γλώσσες που διαφοροποιήθηκαν γεωγραφικά αλλοιώθηκαν γιατί δεν ανέδειξαν όλες τις δυνατότητες της θεϊκής δωρεάς της ικανότητας του λόγου των θεών που δώρισε στους ανθρώπους ο θεός Προμηθεύς. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα γλώσσες που δεν εξελίσσονταν ή υπέστρεφαν να καταντήσουν “βαρβαρικές”, δηλαδή θορυβώδεις, ακατανόητες ή εκλεκτικά «μουγκές». Ο όρος βάρβαρος αρχικά γινόταν αντιληπτός με ομιλούντα “ακατάληπτα», χωρίς γλώσσα με “χροιά” και νοήματα. Οι Έλληνες τις Βαρβαρικές γλώσσες στους κλασσικούς χρόνους, θεωρούσαν ότι είχαν αλλοιώσει τα θεϊκά χαρακτηριστικά της θεϊκής επικοινωνιας ηρωικης Ελληνικής Γλώσσας και ήταν ελλιπείς σε λέξεις, σύνταξη και μουσική απόδοση και τις θεωρούσαν ανάλογα με την διαφοροποιηση (αλλοίωση) λιγότερο πολιτισμένες ή και μη πολιτισμένες πρωτόγονες και βάρβαρες.
Επιπροσθέτως την Ελληνική γλώσσα διακρίνουμε μέσα από τις διαλέκτους Ελληνικής διαφορετικά προτερήματα, όπως την Αττική διάλεκτο ως «καθαρή» και πολιτισμένη μορφή της Ελληνικής. Όσο ποιο υψηλή η προσέγγιση στον αρχικά δωρισθέντα λόγο από τον θεό Προμηθέα με ανάπτυξη του πλούτου της ηρωικής επικοινωνιακής ελληνικής γλώσσας, ηρώων και θεών, μπορούσαν να αναπτυχθούν οι Φιλοσοφικές και επιστημονικές προσεγγίσεις.
Ο Αριστοτέλης, αντιμετωπίζει τη γλώσσα ως εργαλείο λογικής και ρητορικής. Οι Έλληνες αποκτούσαν Γλωσσολογική συνείδηση, ανεπτυγμένη αίσθηση για διαλέκτους, ύφος και ορθότητα, κάτι που φαίνεται στα γραμματικά έργα της ελληνιστικής εποχής. Μετά τον Αλέξανδρο, η ελληνική γλώσσα εξαπλώνεται σε τεράστιες περιοχές.
Η γλώσσα στην αρχαία Ελλάδα, όπως προείπαμε, δεν ήταν απλώς ένα μέσο επικοινωνίας αλλά η ταυτότητα της πολιτισμικής επικοινωνίας και συνοχής και το να μιλάς ελληνικά σήμαινε ότι ανήκεις σε έναν κοινό κόσμο αξιών, θεών, ηθών και παιδείας. Η ταυτότητα των Ελλήνων οριζόταν παραδοσιακά (Ηρόδοτος) με βασικό για να είσαι “Έλληνας” με την Ελληνική γλώσσα το πιο άμεσα αναγνωρίσιμο και καθημερινό κριτήριο που σήμαινε ότι μιλάς ελληνικά και άρα μπορεί να συμμετέχεις στον ελληνικό πολιτισμό, τουτέστιν κοινό αίμα, κοινούς θεούς κοινά ήθη και τρόπο ζωής.
Ο βάρβαρος ως γλωσσικός όρος σήμαινε απλώς «αυτός που μιλάει ακατάληπτα». Μετά τους Περσικούς πολέμους, απέκτησε και πολιτισμική χροιά με τον βάρβαρο να θεωρείται και λιγότερο «πολιτισμένο». Η γλώσσα λειτουργούσε ως σύνορο μεταξύ ομιλούντων. Οι Έλληνες είχαν έντονη συνείδηση των διαφορών ανάμεσα στις διαλέκτους με την αττική ως πιο προσεγγίζουσα τον λόγο των θεών και άρα ποιό «καλλιεργημένη», την ιωνική συνδεόταν με την φιλοσοφία και την επιστήμη, την δωρική με την παράδοση και την στρατιωτική αυστηρότητα και την αιολική με την ποίηση και τον λυρισμό που όλες θεωρούνταν ελληνικές, άρα μέρος της ίδιας ταυτότητας.
Οι φιλόσοφοι συνέδεσαν τη γλώσσα με τη σκέψη και τον πολιτισμό. Η γλώσσα ήταν εργαλείο και φορέας λογικής και πολιτικής συμμετοχής. Ο Πλάτων στον Κρατύλο, εξετάζει αν οι λέξεις έχουν φυσική σχέση με τα πράγματα ή είναι συμβάσεις. Ο Αριστοτέλης βλέπει τη γλώσσα ως εργαλείο λογικής και πολιτικής ζωής. Οι σοφιστές διδάσκουν ότι η γλώσσα είναι δύναμη, ικανή να πείθει και να διαμορφώνει πραγματικότητα. Μετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η ελληνική γλώσσα γίνεται οικουμενική. Η Κοινή Ελληνιστική γίνεται η… lingua franca όλων των χωρών που περικλείουν την Μεσόγειο (τουλάχιστον). Τα Ελληνικά τα μαθαίνουν και άλλοι και η Ελληνική γλώσσα γίνεται όχημα πολιτισμού και όχι κληρονομικό χαρακτηριστικό. Πολλοί πλέον που αποκτούν Ελληνική γλωσσα και Ελληνικη παιδεία εντάσσονται στον ελληνικό πολιτισμενο κόσμο.
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 12.6.2026.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Catalogue of languages and families.
- Encyclopedia of Ancient Greek Language and Linguistics, EAGLL, ed: G. K. Giannakis, συγκεντρώνει σύγχρονη έρευνα για την αρχαία ελληνική γλώσσα και τις διαλέκτους της.
- Μνημοσύνη Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, προσφέρει πρόσβαση σε πλήθος αρχαίων κειμένων όπου φαίνεται η εξέλιξη της γλώσσας.
- Αισχύλος.
- Πρωταγόρας.
Προμηθεας προμηθεια Πυρ Λογος αρχαια ελληνικη επικοινωνια Θεοι Ηρωες μετακατακλυσμιαια εποχη αναγεννηση λογου ελληνικος πολιτισμος Νάρθηκας (Ferula communis – είδος μάραθου) — το φυτό “καλαμι” μέσα στο οποίο, σύμφωνα με τον μύθο, ο Προμηθέας έκρυψε το πυρ για να το μεταφέρει στους ανθρώπους. Η κοίλη, ξυλώδης ράβδος του φυτού λειτουργούσε ως φυσικό δοχείο που διατηρούσε την φλόγα. Köhler’s Medizinal-Pflanzen (1887), PD. Ο νάρθηκας λειτουργεί ως σύμβολο.
