Του Γιώργου Λεκάκη
Η αρχαιολόγος του Πανεπιστημίου της Βαρσοβίας, Ά. Ο. Κόρντας, έχει αποκωδικοποιήσει εκατοντάδες σύμβολα λιθοξόων που είναι χαραγμένα στην Πύλη Ταυχείρας[1] (παρακάτω φωτ.) στην αρχαία πόλη της Πτολεμαΐδας Λιβύης.
©Miron Bogacki, University of Warsaw/European Journal of Archaeology, ©Kordas, A.U. 2026. Published by Cambridge University Press on behalf of The European Association of Archaeologists. This is an Open Access article, distributed under the terms of the Creative Commons Attribution–NonCommercial license (CC BY-NC 4.0).
Για περισσότερο από έναν αιώνα, οι επισκέπτες του χώρου έχουν παρατηρήσει παράξενα σημάδια στους λίθους, που αποτελούν την άμυνα της πόλης, αλλά αυτά δεν είχαν μελετηθεί συστηματικά μέχρι τώρα.
Αναλύοντας φωτογραφίες και χρησιμοποιώντας λογισμικό ψηφιακής χαρτογράφησης, η κ. Κόρντας κατάφερε να οργανώσει τις 626 επιγραφές σε δύο κύριες ομάδες. Μερικές ήταν πρόχειρες χαρακτικές, που εμφανίζονται τυχαία σε ακατέργαστους ή ημιτελείς ογκόλιθους. Δημιουργημένες πριν από την τοποθέτηση των λίθων, αυτές ήταν ως επί το πλείστον κρυμμένες από την κοινή θέα και πιθανότατα μετέφεραν πληροφορίες σχετικά με την εξόρυξη και την μεταφορά πρώτων υλών.
Η κ. Κόρντας πιστεύει ότι ένα σύνολο σημαδιών, που αποτελείται από 7 γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου (Α έως Η), μπορεί να αντιπροσωπεύει τις 7 διαφορετικές κατασκευαστικές ομάδες, που ήταν υπεύθυνες για την εξόρυξη, την μεταφορά και την τοποθέτηση των ογκόλιθων στην θέση τους.
Ένα δεύτερο, πιο περίπλοκο σύνολο συμβόλων μπορεί να αντιπροσωπεύει τα μονογράμματα ή τα ονόματα των ιδιοκτητών εργαστηρίων, ή των ιδιωτών δωρητών, που βοήθησαν στην χρηματοδότηση του έργου. Αυτό το σύνολο σημαδιών χαράχτηκαν μετά την τοποθέτηση των ογκολιθων στην θέση τους και εμφανίζονται σε σημεία που θα ήταν πιο ορατά στο κοινό.
Η ανάλυση του ύφους γραφής τοποθετεί την κατασκευή της Πύλης της Ταυχείρας στον 2ο αιώνα π.Χ., πιθανώς κατά την διάρκεια της βασιλείας του Μακεδόνα Πτολεμαίου Η΄, ο οποίος κυβέρνησε την Κυρηναϊκή μεταξύ 145 και 116 π.Χ. περίπου.
ΠΗΓΗ: A. U. Kordas “Life on a Hellenistic Construction Site: Stonemasons’ Marks on the Tauchira Gate at Ptolemais in Cyrenaica”, European Journal of Archaeology, εκδ. Cambridge University Press, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 30.7.2026
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Η πύλη οδηγούσε στην αρχαία ελληνική παραθαλάσσια μεσογειακή πόλη Ταύχειρα – νυν παραφρασμένα Τόκρα στον 32ο παράλληλο [32.541421317503584, 20.57147021392869] – της Κυρηναϊκής, η οποία ιδρύθηκε το 625 π.Χ. περίπου από Έλληνες αποίκους. Ήταν μέλος της Κυρηναϊκής Πενταπόλεως. Στα ελληνιστικά χρόνια μετονομάστηκε σε Αρσινόη και έκτοτε εγνώρισε μεγάλη ακμή μέχρι την καταστροφή της από τους Άραβες το 643 μ.Χ. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως ερείπια κτηρίων, τειχών, και τμήματα του ρυμοτομικού σχεδίου της. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τάφοι της, στην περιοχή των λατομείων που περιείχαν ωραιότατα αγγεία κτερισματα. Σε μια περιοχή κοντά στο λιμάνι ανασκάφηκαν αποθέτες ενός ιερού (ίσως της Δήμητρας και της Κόρης) του 7ου π.Χ. αιώνα. Ευρέθησαν όστρακα αγγείων, που είχαν εισαχθεί από την Κρήτη, την Ρόδο, τις Κυκλάδες, την Λακωνία και την Κόρινθο, δείχνοντας τις εμπορικές σχέσεις της πόλεως. Εντυπωσιακά είναι τα ερείπια του βυζαντινού τείχους της πόλης, που κτίστηκε στα ερείπια του προγενέστερου αρχαιου ελληνικού / ελληνιστικού.
Η πόλη απέχει 700 χλμ. Α. της Τριπόλεως και 890 χλμ. Δ. της Αλεξάνδρειας (ευθεία απόσταση).
Αποκωδικοποιηση αρχαιες επιγραφες συμβολα λιθοξοος αρχαια ελληνικα γραμματα, Πτολεμαιδα Λιβυης Λεκακης
