Στα ελληνικά, υπάρχει ειδική λέξη για την φωνή κάθε ζώου! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Στα ελληνικά, γλώσσα στην οποία δεν υπάρχουν συνώνυμα, υπάρχει ειδική λέξη για την φωνή κάθε ζώου!

Η λέξις φωνή είναι ομόρριζος με το ρήμα φάω και το φάος / φως. Πόση επιστημονική αλήθεια, αφού και τα δυο είναι συχνότητες! Φωνή είναι κυρίως ὁ ἦχος ὁ διὰ τοῦ λάρυγγος παραγόμενος, φωνὴ εἴτε τῶν ἀνθρώπων, εἴτε ἄλλου τινὸς ζῴου ἔχοντος πνεύμονας καὶ λάρυγγα “ἡ φωνὴ ψόφος τίς ἐστιν ἐμψύχου“, Ἀριστ. περὶ Ψυχ. 2.8,14, πρβλ. 18, περὶ τὰ Ζῷα Ἱστ. 4.9,1, περὶ Ζῴων Μορ. 3.3,5). > λατ. vox, αγγλ. voice, ισπ. vocales, voz, κλπ.

Έτσι, λ.χ.:

• Αίγα: Των αιγών η φωνή λέγεται μήκη: Μηκάδας, ἤτοι μηκωμένας ἀπὸ τῆς φωνῆς· μήκη γὰρ λέγεται ἡ τῶν αἰγῶν φωνή· ἢ ἀπὸ τοῦ ἐπὶ τὰ μήκη κίειν, ὁ ἔστι πορεύεσθαι – επειδή η αίγα κινείται πολύ, πάει πολύ μακριά και ακούγεται η φωνή της από τα μήκη… – Ετυμ. Γουδ.
• Βους: Των βοών η φωνή λέγεται μυκηθμός: Μυκηθμὸς, ἡ τῶν βοῶν φωνή.
• Ίππος: Του ίππου η φωνή λέγεται μιμιχμός και χραιματισμός: μιμιχμός· τοῦ ἵππου φωνή. Και χραιματίσαι· κρᾶξαι ὡς ἵππος, χραιματισμός· ἡ τῶν ἵππων φωνή. Και νυν χλιμίντρισμα < χραιματισμός.
• Κύνες: Των κυνών η φωνή λέγεται κνύζα και υλακή και ωρυγή: κνύζα· [κνυζηθμός S, ἀπὸ τοῦ κνυζᾶσθαι· ἐπὶ τῶν κυνῶν. καὶ] ἡ κόνυζα κατὰ συγκοπήν κνύζεσθαι· μοχθεῖν. κλαίειν. ἀφανίζεσθαι > κνυζηθμός· ἰδίωμα ἤχου φωνῆς (π 163), καὶ κλαυθμός > κνυζόν· ἀέρα ἐπινέφελον καὶ πνευματώδη (r) rp > κνυζοί· οἱ τὰ ὄμματα πονοῦντες (r) > κνυζούμενον· στένοντα. [ἢ φωνὴ κυνῶν [ἢ] κνυζηθμὸς γοερὸν φθεγγομένων] – Ησύχ. Και κνυζηθμός: Κλαυθμὸς, ἄσημος φωνὴ ἐπὶ τῶν κυνῶν. ᾿Απὸ τοῦ κνυζῶ κνυζήσω. Τὸ δὲ κνυζῶ, ἔστι πρώτης καὶ δευτέρας συζυγίας· ἔστι καὶ τρίτης, ὡς τὸ «Κνυζώσω δέ τοι ὄσσε». – Μ. Ετυμ. Και ῾Υλακὴ, κυρίως ἡ φωνὴ τῶν κυνῶν. Και ὠρυγή· φωνή. θόρυβος. κυρίως δὲ ἡ τῶν κυνῶν φωνή > ὠρύεσθαι· κλαίειν. τάττεται δὲ ἐπὶ τῶν κυνῶν > ὠρύεται· ὑλακτεῖ > ὤρυξαν· ἔσκαψαν > ὠρυόμενος· βρυχόμενος, ὑλακτῶν ὠρυομένων· κραζόντων. κυρίως δὲ ἐπὶ λιμῷ κλαιόντων λύκων, ἢ λεόντων, ἢ κυνῶν. Νυν γαύγισμα, γαύλισμα, αλύχτημα.
• Λέων, βριμάζων: τῇ τοῦ λέοντος χρώμενος φωνῇ.
• Όνος: Των όνων η φωνή λέγεται όγκασμα: Βρωμᾶσθαι: τὸ ὀγκᾶσθαι πεινῶντα ὄνον. καὶ Βρῶμα, ἡ φωνή. καὶ Βρωματίζω· αἰτιατικῇ.
• Όρνεα, όρνιθες, γερανοί: Των ορνέων η φωνή λέγεται κλαγγή: κλαγγή· φωνή, ἠχή (Α 49), βοή. ἢ κλαγγὴ ὀρνέων (Γ 3) ASvg > κλαγγηδόν· μετὰ κραυγῆς (Β 463) Ab > κλαγγεῖν· κλάγξαι, φθέγξασθαι > κλάγξαντος (> κλάξον)· κράξαντος (Κ 276) A (b) – Ησύχ. Και Κλαγγῇ τ’ ἐνοπῇ τ’ ἴσαν ὄρνιθες ὣς, ἐπιρρήματα εἰσὶ ποιότητος. Γίνεται δὲ τὸ κλαγγῇ ἐκ τοῦ κλάζω· πεποίηται δὲ ἡ φωνὴ ἐπὶ τῆς προσκρούσεως τῶν βελῶν. Κλαγγὴ δὲ ἡ βοὴ τῶν γεράνων. Ομ.᾿Ιλιάδος γ′, «᾿Ηΰτέ περ κλαγγὴ γεράνων πέλει».
• Πρόβατο: Του προβάτου η φωνή λέγεται βληχή / γλιχή: βηνῶσα· ἡ φωνὴ τῶν προβάτων. Και βληχή· φωνὴ προβάτων (μ 266) vgPp > βληχᾶται· φωνεῖ > βλήχημα· μωρός. προβατώδης > βληχήματα· βοαὶ προβατώδεις AS > βληχήσασθαι· ὡς πρόβατα βοῆσαι – Ησύχ. Και βληχῶ, ὅ ἐστι ποιὰ φωνὴ τῶν προβάτων· καὶ τὸ ἠχῶ, ἐξ οὗ ἤχησαν· ἐν δὲ τοῖς βαρυτόνοις τὸ γλίχω. – Μ. Ετυμ. Και Βλήχω· τὸ βοῶ. βληχῶ δὲ ποιὰ[1] φωνὴ τῶν προβάτων, ἐξ οὗ καὶ βληχώμενος καὶ βλήχων καὶ βληχώνη. – Ετυμ. Γουδ. Νυν βέλασμα, η χαρακτηριστική φωνή των προβάτων και των γιδιών.
• Ταύρος: Του ταύρου η φωνή λέγεται ταυρείη / ταυρεία: Ταυρείη φωνή: τοῦ ταύρου. μυκώμαι, βρυχώμαι.
• Χελιδόνι: Του χελιδονιού η φωνή λέγεται χελιδόνιον μέλος: Χελιδόνιον μέλος: τῆς χελιδόνος. ἔστι δὲ αὐτῆς ἡ φωνὴ οὐ θρῆνος, ἀλλ’ ᾆσμα ἐνδοτικὸν καὶ κελευστικὸν πρὸς ἔργα.
• Χοίρος: Του χοίρου η φωνή λέγεται γρύλλη και ερπυσμός: γρυλίων· ὁ χοῖρος > γρυλίζοντα· γρύζοντα > γρυλίζειν· γογγύζειν > γρύλλη· ὑῶν φωνή > γρύλλος· χοῖρος AS. Και ἑρπυσμός· ἡ φωνὴ τῶν χοίρων n.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης “Λεξικο παραδοσεων”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.4.1999.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] Ποιά, λέγεται η πεποιημένη φωνή.

ελληνικα ειδικη λεξη φωνη ζωου Λεκακης ελληνικη γλωσσα ειδικες λεξεις φωνες ζωων αιγα κατσικα μηκη μηκαδας, μηκωμενας φωνης αιγων κιειν, πορευεσθαι ετυμολογικο Γουδιανο βους βοδι μυκηθμος βοες βοδια ιππος αλογο ιππου μιμιχμος χραιματισμος χραιματισαι κραξαι κραξιμο ιππων χλιμιντρισμα κυνες κυνων κυνας σκυλος σκυλι κνυζα υλακη ωρυγη κνυζηθμος κνυζασθαι κονυζα συγκοπη κνυζεσθαι μοχθω κλαιω αφανιζομαι ιδιωμα ηχου ηχος κλαυθμος κνυζον αερα επινεφελος πνευματωδης κνυζοι ομμα ομματα πονος κνυζουμενον στενοντα γοερον φθεγγομενων Ησυχιος ασημος κνυζησω κνυζω πρωτη δευτερα δευτερη συζυγια τριτη κνυζωσω οσσε Μεγα Ετυμολογικον θορυβος ωρυεσθαι ωρυομαι κλαιειν ταττομαι ωρυεται υλακτει ωρυξαν ωρυγμα σκαβω ωρυομενος βρυχομενος, υλακτων ωρυομένων κραζοντων λιμος λυκος λεοντας λεων λιονταρι βριμαζων λεοντος χρωμενος ονος, Βρωμασθαι ογκασθαι πεινα ονου βρωμα, βρωματιζω αιτιατικη γαιδαρος γαιδουρι ορνεα, ορνιθα, γερανος ορνεο κλαγγη ηχη βοη ορνιο κλαγγηδον κραυγη κλαγγειν κλαγξαι, φθεγξασθαι κλαγξαντος κλαξον κραξαντος ενοπη ορνιθες επιρρημα ποιοτητα κλαζω προσκρουση βελος γερανοι ομηρος ομηρου ιλιας ηυτε πελει προβατο προβατου βληχη βηνωσα προβατων βληχαται φωνει βληχημα μωρος προβατωδης > βληχηματα βοαι βοες προβατωδεις βληχησασθαι βοησαι βληχω ποια ηχω ηχηση γλιχω γλιχη βοω βληχωμενος βληχων βληχωνη ταυρος ταυρειη / ταυρεια χελιδονι χελιδονιου χελιδονιον χελιδονιο μελος χελιδονα θρηνος, ασμα ενδοτικον κελευστικον εργα χοιρος χοιρου γουρουνι γρυλλη ερπυσμος γρυλιων γρυλιζοντα γρυζοντα > γρυλιζειν γογγυζειν γογγυζω υων υς πεποιημενη βελασμα, χαρακτηριστικη γιδι ογκασμα γαυγισμα, γαυλισμα, αλυχτημα γαβγισμα, γαβλισμα, αλυχτω