«ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ! ΟΙ ΝΟΜΟΙ ΜΑΣ, Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΜΑΣ, Η ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΜΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΤΕΧΝΕΣ ΜΑΣ ΕΧΟΥΝ ΤΗΝ ΡΙΖΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ – WE ARE ALL GREEKS» – Με αυτά τα εμβληματικά λόγια, ο Βρετανός ποιητής Σέλεϊ / Percy Bysshe Shelley (1792 – 1822), αποτύπωσε στο ποίημα «ΕΛΛΑΣ», το 1821, σε 1.100 στίχους την ουσία του Φιλελληνισμού. Δεν ήταν μια απλή δήλωση συμπάθειας, αλλά μια αναγνώριση ότι χωρίς την Ελλάδα, ο Δυτικός Πολιτισμός ίσως να βρισκόταν ακόμη σε κατάσταση βαρβαρότητας.
ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ
Η ΚΟΣΜΟΓΟΝΙΚΗ ΤΡΙΑΔΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΥΘΙΣΤΟΡΙΑΣ
- ΧΑΟΣ[1] (= ΑΠΕΙΡΟ, ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΥΛΗ, ΑΜΟΡΦΟΣ ΥΛΗ)
- ΓΑΙΑ[2] (= ΠΡΩΤΗ ΥΛΗ – ΦΥΣΗ)
- ΕΡΩΣ (= ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ, ΚΙΝΗΤΗΡΙΟΣ ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ)
«Ἦ τοι μέν πρώτιστα Χάος γένετ᾽, αὐτάρ ἔπειτα Γαῖ᾽ εὐρύστερνος … ἠδ᾽ Ἔρος ὅς κάλλιστος ἐν ἀθανάτοισι θεοῖσι λυσιμελής, πάντων δέ θεῶν πάντων τ᾽ἀνθρώπων δάμναται ἐν στήθεσσι νόον καί ἐπίφρονα βουλήν» – Πρώτα πρώτα δημιουργήθηκε το Χάος, ύστερα η ευρύχωρη Γη… και ο Έρως που ανάμεσα στους αθανάτους είναι ο πιο ωραίος, παραλύει τα μέλη, αυτός και των θεών και των ανθρώπων όλων την ψυχή δαμάζει μέσα στα στήθη τους και την φρόνιμη σκέψη τους. – Ησίοδος, «ΘΕΟΓΟΝΙΑ», στ. 116-122).
ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΡΩΤΟΣ
«Ἔρως» δέ ὅτι εἰσρεῖ ἔξωθεν καί οὐκ οἰκεία ἐστίν ἡ ροή αὕτη τῷ ἔχοντι ἀλλ᾽ἐπείσακτος διά τῶν ὀμμάτων, διά ταῦτα ἀπό τοῦ ἐσρεῖν «ἔσρος» τό γε παλαιόν ἐκαλεῖτο – τῷ γάρ οὖ ἀντί τοῦ ὦ ἐχρώμεθα – νῦν δ᾽«ἔρως» κέκληται διά τήν ὦ ἀντί τοῦ οὖ μεταλλαγή». [Ο έρωτας, επειδή εισρέει στην ψυχή απέξω και δεν είναι δική του αυτή η ροή σε εκείνον που ερωτεύεται αλλά εισχωρεί απέξω με τα μάτια, γι’ αυτό τον παλιό καιρό ονομαζόταν «έσρος» από το ρήμα «εσρέω» – γιατί μεταχειριζόμαστε το ο αντί του ω – τώρα όμως ονομάστηκε «έρως» με τη μεταβολή του ο σε ω] – Πλάτων, 427-347, «ΚΡΑΤΥΛΟΣ», 420b.
ΕΡΩΣ < ΕΣΩ + ΡΟΥΣ (ΕΙΣ-ΡΟΗ)
Ο έρως είναι αυτός που εισρέει μέσα μας. Για να εισρεύσει μέσα μας ακολουθεί στην κατάβασή του μια απορ-ροή, γιατί η εισροή έπεται της απορροής. Κάτι απορρέει από κάπου και εισρέει κάπου. Εδώ έρχεται η θεά του Έρωτα, η ΑΦροδίτη. Η Αφροδίτη στον «Κρατύλο» του Πλάτωνα, αναφέρεται ότι ονομάστηκε έτσι λόγω της γεννήσεώς της από τον αφρό (406d). Ετυμολογείται από το άφρός <από +ῥοῦς+δύω. Είναι η απορροή των άνωθεν αγαθών. Η Αφροδίτη είναι το θείον κάλλος που απορρέει από τα αιθερικά πεδία και μέσω του έρωτος εισρέει στις, ψυχές μας. Από τον Ουρανό προέρχεται η Θεά η οποία έπεσε μέσα στην υγρότητα του υλικού πεδίου, εδώ στον τρισδιάστατο κόσμο μας και εκεί πίσω στον πατέρα της τον Ουρανό επιθυμεί να επιστρέψει, αφού γεμίσει με θείο έρωτα τις ψυχές μας, ώστε να θυμηθούμε τους θείους κόσμους από τους οποίους καταγόμαστε. Έρως και Αφροδίτη πάνε μαζί γι’ αυτό η Θεά ακολουθείται από πολλούς ερωτιδείς (τα φτερωτά αγγελάκια που την συνοδεύον στα γλυπτά ή στους πίνακες ζωγραφικής). Το θείον κάλλος που εκπροσωπεί η Θεά απορρέει από τα ανώτατα νοητά (απορροή) και εισρέει σε πολλές ανθρώπινες ψυχές. Ο Ησίοδος στη «Θεογονία» του στ. 195-196, την ονομάζει «ἀφρογενέα τε θεάν καί ἐυστέφανον Κυθέρειαν». (= αυτή που φοράει όμορφο στεφάνι ή ζώνη / κεστόν).
Κύλιξ με καθισμένο πτερωτό Έρωτα, που κρατά παγίδα πουλιών ή μουσικό όργανο. Έργο τέχνης του 350 – 325 π.Χ. από την Καμπανία Μεγάλης Ελλάδος / Κάτω Ιταλίας. Ερυθρόμορφη Κεραμική. Ο Έρωτας κάθεται γυμνός επί μανδύα στα αριστερά σε έναν βράχο, κρατώντας ένα τριγωνικό αντικείμενο με κάθετη λαβή, πιθανώς παγίδα πουλιών ή μουσικό όργανο. Διακρίνεται ένα λευκό λουρί και (προφανώς) τα υποδήματά του. Τα πτερά του είναι κηλιδωτά ασπρόμαυρα. Τα μαλλιά του είναι δεμένα σε κότσο. Κάτω αριστερά υπάρχει μια φιάλη. Η γραμμή βάσης αποτελείται από μια λωρίδα από διακεκομμένο μοτίβο “αυγού” επάνω από ένα μαύρο έξεργο. Το κυκλικό πλαίσιο αποτελείται από ομάδες 6 – 7 μαίανδρων, που εναλλάσσονται με “σκακιέρες” (συνολικά 4). Υπάρχει στο Μουσείο Καλών Τεχνών, Βοστώνης ΗΠΑ.
ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΑΣ ΘΕΟΔΟΤΗΣ – ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΕΡΩΤΟΣ
Από τα «Απομνημονεύματα» του Ξενοφώντα, βιβλίο Γ’, κεφ. 11: Κάποτε βρισκόταν στην πόλη μια ωραία γυναίκα που την έλεγαν Θεοδότη[3]· ήταν τέτοια ώστε να πηγαίνει με όποιον την έπειθε· κάποιος από τη συντροφιά του Σωκράτη τη μνημόνευσε και είπε ότι η ομορφιά της γυναίκας είναι ανώτερη από κάθε περιγραφή και ότι πηγαίνουν στο σπίτι της ζωγράφοι, για να την απεικονίσουν, και σ’ αυτούς εκείνη δείχνει όσα μέλη του σώματός της είναι ωραία.
ΤΟ ΚΑΛΛΟΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΚΡΕΙΤΤΟΝ ΛΟΓΟΥ!
Ο Σωκράτης είπε: «Θα πρέπει να πάμε, για να τη δούμε· διότι βέβαια δεν μπορούμε να καταλάβουμε αυτό που είναι ανώτερο από κάθε περιγραφή ακούγοντάς το».
Αυτός που την είχε αναφέρει είπε: «Ακολουθήστε με γρήγορα».
Έτσι λοιπόν πήγαν στην Θεοδότη, την βρήκαν να ποζάρει σε κάποιο ζωγράφο και την είδαν. Ο ζωγράφος τέλειωσε την δουλειά του.
ΤΙ ΤΟ ΩΦΕΛΙΜΩΤΕΡΟΝ; Η ΕΠΙΔΕΙΞΙΣ ή ΤΟ ΘΕΑΜΑ; Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΗΣ!
Ο Σωκράτης είπε: «Άντρες, ποιο από τα δύο, εμείς περισσότερο πρέπει να ευγνωμονούμε τη Θεοδότη, επειδή μας έκανε επίδειξη της ομορφιάς της, ή εκείνη εμάς, επειδή την είδαμε; Άραγε, αν η επίδειξη είναι πιο ωφέλιμη γι’ αυτήν, πρέπει αυτή να μας ευγνωμονεί, και αν η θέα της για μας είναι πιο ωφέλιμη, πρέπει εμείς να την ευγνωμονούμε; Αυτή λοιπόν ήδη κερδίζει τον έπαινό μας και, όταν τη διαδώσουμε σε περισσότερους, θα ωφεληθεί περισσότερο· ενώ εμείς ήδη επιθυμούμε να αγγίξουμε όσα είδαμε και θα φύγουμε ερεθισμένοι και, όταν φύγουμε, θα τα ποθήσουμε. Για τους λόγους αυτούς είναι φυσικό εμείς να την περιποιούμαστε και αυτή να κερδίζει τις περιποιήσεις μας».
Η Θεοδότη είπε: «Μα το Δία, αν λοιπόν έτσι είναι τα πράγματα, θα πρέπει εγώ να σας ευγνωμονώ, που με είδατε».
Ύστερα από αυτό ο Σωκράτης, επειδή έβλεπε ότι αυτή ήταν στολισμένη με δαπανηρό τρόπο, ότι ήταν δίπλα της η μητέρα της με ενδυμασία και περιποίηση όχι τυχαία και υπηρέτριες πολλές, που ήταν όμορφες και που κι αυτές δεν ήταν αφρόντιστες, και ότι το σπίτι ήταν με αφθονία εφοδιασμένο σ’ όλα.
«Πες μου, Θεοδότη· έχεις χωράφια;».
«Δεν έχω» είπε.
«Μήπως σπίτι που σου δίνει έσοδα;».
«Ούτε σπίτι έχω».
«Μήπως έχεις ανθρώπους που σου δουλεύουν χειρωνακτικά;».
«Ούτε τέτοιους».
«Από πού λοιπόν παίρνεις όσα σου είναι απαραίτητα;».
«Αν», «κάποιος γίνει φίλος μου και θέλει να με ευεργετεί, αυτό είναι η περιουσία μου».
«Μα την Ήρα, Θεοδότη, είναι ωραία βέβαια η περιουσία σου και πολύ καλύτερα να έχεις κοπάδια φίλων παρά να έχεις κοπάδια προβάτων, κατσικιών και βοδιών. Αλλά ποιο από τα δύο, το αφήνεις στην τύχη, δηλαδή αν θα πετάξει κοντά σου κάποιος φίλος σαν μύγα ή μηχανεύεσαι και η ίδια κάτι; Πώς θα μπορούσα εγώ, να βρω η ίδια κάποιο τρόπο;».
«Μα τον Δία, με περισσότερο ταιριαστό τρόπο απ’ όσο τα σφαλάγγια· διότι ξέρεις με τρόπο εκείνα κυνηγούν την τροφή τους· υφαίνουν δηλαδή λεπτά δίχτυα και ό,τι πέσει μέσα τους το κάνουν τροφή τους».
«Και εμένα λοιπόν, συμβουλεύεις να υφάνω κάποιο δίχτυ;».
«Ναι, διότι δεν πρέπει να φαντάζεσαι ότι με τόση έλλειψη τέχνης θα πιάσεις το πολύ μεγάλης αξίας θήραμα, δηλαδή τους φίλους. Δε βλέπεις ότι, και όταν κυνηγούν το μικρής αξίας θήραμα, δηλαδή τους λαγούς, χρησιμοποιούν πολλά τεχνάσματα; Δηλαδή, επειδή οι λαγοί βόσκουν τη νύχτα, παίρνουν σκυλιά της νύχτας και μ’ αυτά τους κυνηγούν· επειδή κρύβονται την ημέρα, παίρνουν άλλα σκυλιά, που τους καταλαβαίνουν με τη μυρωδιά και τους βρίσκουν όπου παν να κοιμηθούν μετά τη βοσκή· επειδή είναι γοργοπόδαροι, ώστε να ξεφεύγουν, και όταν τρέχουν φανερά, γυμνάζουν άλλα γρήγορα σκυλιά, για να τους πιάνουν κυνηγώντας τους· και επειδή μερικοί από αυτούς ξεφεύγουν και από αυτά, τοποθετούν δίχτυα στα μονοπάτια απ’ όπου περνούν, για να πέφτουν μέσα σ’ αυτά και να μπλέκονται τα πόδια τους».
«Λοιπόν με ποιο παρόμοιο μέσο θα μπορούσα, να πιάνω φίλους;».
Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗΣ ΠΕΛΑΤΩΝ – ΕΡΑΣΤΩΝ!
«Αν, μα το Δία, αποκτήσεις αντί για σκύλο κάποιον, που ανιχνεύοντας θα βρει όσους αγαπούν την ομορφιά και είναι πλούσιοι και, όταν τους βρει, θα μηχανευτεί πώς να τους ρίξει στα δικά σου δίχτυα».
«Και ποια δίχτυα, έχω εγώ;»
ΤΑ ΧΑΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ
«Ένα βέβαια, που πλέκεται πολύ ωραία, το σώμα σου· και μέσα σ’ αυτό έχεις την ψυχή, με την οποία καταλαβαίνεις και πώς ρίχνοντας τα βλέμματά σου θα τον ευχαριστήσεις και τι λέγοντας θα τον ευφράνεις και ότι πρέπει να υποδέχεσαι με ευχαρίστηση όποιον σε φροντίζει και να απομακρύνεις τον αλαζονικό και, όταν αρρωστήσει φίλος σου, να τον επισκεφθείς με φροντίδα και, όταν πετύχει κάτι ωραίο, να χαρείς πολύ μαζί του και σ’ εκείνον που σε φροντίζει πολύ να είσαι ολόψυχα ευχάριστη· ξέρω βέβαια καλά ότι ξέρεις να αγαπάς όχι μόνο τρυφερά, αλλά και με καλή διάθεση· και ξέρω καλά ότι όχι με λόγια, αλλά με πράξεις δείχνεις ότι σου είναι αρεστοί οι φίλοι».
«Μα τον Δία», είπε η Θεοδότη, «εγώ τίποτε από αυτά δε μηχανεύομαι».
Ο ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΩΝ – Η ΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΩΝ
«Ωστόσο», «μεγάλη σημασία έχει να προσφέρεσαι σε κάποιον άνθρωπο φυσικά και λογικά· διότι βέβαια με τη βία δε θα μπορούσες ούτε να πιάσεις ούτε να διατηρήσεις ένα φίλο, ενώ με την ευεργεσία και με την ηδονή το θηρίο αυτό και πιάνεται και μένει μόνιμα».
«Αλήθεια λες».
«Πρέπει λοιπόν πρώτα-πρώτα να ζητάς από εκείνους που σε φροντίζουν τέτοια, που ελάχιστα θα τους κοστίσουν, αν τα κάνουν, κι έπειτα να τους ανταμείβεις ευχαριστώντας τους με τον ίδιο τρόπο· διότι έτσι θα γίνουν προπάντων φίλοι σου, θα σε αγαπούν για πολύ καιρό και θα σου κάνουν πολύ μεγάλες ευεργεσίες. Θα τους ευχαριστήσεις προπάντων, αν τους προσφέρεις τα δώρα σου, όταν τα χρειάζονται· διότι βλέπεις ότι και τα πιο ευχάριστα φαγητά φαίνονται δυσάρεστα, αν κάποιος τα προσφέρει πριν τα επιθυμήσει ο άλλος, και στους παραχορτασμένους προκαλούν και αποστροφή, ενώ αν τα προσφέρει, αφού πρώτα προκαλέσει πείνα, φαίνονται πολύ ευχάριστα, ακόμη κι αν είναι κάπως κατώτερης ποιότητας».
«Πώς λοιπόν, θα μπορούσα να προκαλέσω πείνα για όσα έχω;».
«Αν, μα το Δία, πρώτα-πρώτα στους παραχορτασμένους ούτε προσφέρεις ούτε θυμίζεις τα κάλλη σου, ωσότου περάσει ο κόρος τους και έχουν ξανά την ανάγκη σου με όσο γίνεται κόσμια συμπεριφορά και με το να μη φαίνεσαι ότι θέλεις να τους κάνεις χάρη και προσπαθώντας να τους ξεφύγεις, ωσότου να έχουν την ανάγκη σου όσο γίνεται περισσότερο· διότι τότε τα ίδια δώρα έχουν μεγαλύτερη σημασία παρά να τα δίνεις προτού τα επιθυμήσουν».
Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΕΜΠΟΡΙΚΟΣ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΣ (manager)
«Γιατί λοιπόν, Σωκράτη, δε μου γίνεσαι συνεργάτης στο κυνήγι φίλων;».
«Θα γίνω, μα το Δία, αν με πείσεις».
«Πώς λοιπόν, θα μπορούσα να σε πείσω;».
«Αν σε κάτι με χρειάζεσαι, θα το ζητήσει η ίδια και θα το μηχανευθείς».
«Λοιπόν, να μου έρχεσαι τακτικά στο σπίτι».
«Θεοδότη, δεν μου είναι πολύ εύκολο να έχω ελεύθερο χρόνο· διότι μου δημιουργούν απασχολήσεις πολλές ιδιωτικές και ατομικές υποθέσεις· έχω και φίλες που ούτε την ημέρα ούτε τη νύχτα θα με αφήσουν να απομακρυνθώ από κοντά τους, καθώς μαθαίνουν από εμένα ερωτικά φίλτρα και επωδές».
Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΤΗΣ ΕΡΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ!
«Κι αυτά τα ξέρεις, Σωκράτη;» «Αλλά γιατί φαντάζεσαι ότι αυτός εδώ ο Απολλόδωρος και ο Αντισθένης δε φεύγουν ποτέ από κοντά μου; Και γιατί ο Κέβητας και ο Σιμμίας έρχονται από τη Θήβα; Ξέρε καλά ότι αυτά δε γίνονται χωρίς πολλά φίλτρα, επωδούς και σουσουράδες».
«Δάνεισέ μου λοιπόν, τη μαγική σουσουράδα, για να ελκύσω πρώτα-πρώτα εσένα».
«Αλλά, μα το Δία, είπε ο Σωκράτης, δε θέλω εγώ να ελκύομαι προς εσένα, αλλά εσύ να έρχεσαι προς εμένα».
«Θα έρχομαι· μόνο να με δέχεσαι».
«Θα σε δέχομαι, αν μέσα δεν υπάρχει κάποια πιο αγαπητή από σένα».
ΠΗΓΗ: εφημ. «ΕΒΔΟΜΗ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ», από την στήλη του Π. Ιωαννίδη «ΕΤΥΜΟΛΟΓΩ
ΑΡΑ ΥΠΑΡΧΩ – ἄπιτε!», 13.6.2026. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 14.6.2026.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Χάος < χάσκω, χαίνω ανοίγω το στόμα ή χαόω = χαλώ, καταστρέφω, αφανιζω.
[2] Γαῖα > από το γῶ = τίκτω άρα η γεννητική
[3] Θεοδότη = αυτή που δόθηκε στο θεό ή από τον θεό ή είναι δώρον του θεού.
ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ του ΕΡΩΤΟΣ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΕΡΩΤΑ ερως ερωτας
