Του Γιώργου Λεκάκη
Με σκοπό την συμβολή στην καταγραφή της άυλης πολιτιστικής μας κληρονομιάς, ιδού κάποιες ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ της Κερκύρας (αλφαβητικώς):
Αδέρφια π’ αμαχέυονται[1], γονιό δε λογαριάζουν.
Ακαματιάζει, νείρεται κι ο αργαλείος κοιμάται. (για όταν δεν έχει αποτέλεσμα η εργασία)
Αλάργα – αλάργα το φιλί νάχει και νοστιμάδα. (γιατί ό,τι κάνεις συνεχώς, γρήγορα το βαριέσαι)
Άλλα μετράει ο γάιδαρος και άλλα ο γαϊδουριάρης (αλλαχού «λογαριάζω χωρίς τον ξενοδόχο»).
Άλλη δεν έκαμε παιδί, παρά η Κουριά τον Γιάννη. (αλλαχού: άλλος παιδί δεν έκανε, μόνο η Μαριώ τον Γιάννη – για εκείνον που παινεύεται).
Άμα χέσεις στη θάλασσα θα το βρεις στ’ αλάτι. (για κάθε κακή σου ενέργεια έχει συνέπειες τις οποίες θα τις βρεις μπροστά σου)
Ανύπαντρος προξενητής για γούζο[2] του ΄ξετάζει. (γιατί καθ’ ένας κοιτάζει το συμφέρον του)
Απ’ όξω μπέλα-μπέλα, κι απο μέσα κατσιβέλα. (αλλιώς φαίνεται και αλλιώς είναι)
Από το τίποτα καλό και το αλλαμπρατσάντε[3]. (αλλαχού: Από τα ολότελα, καλή κι η Παναγιώταινα, γαιτί καμμιά φορά καλό είναι και το ελάχιστο από αυτά που μπορούμε να έχουμε).
Αρχοντικά διανεύεται, σκυλίτσινα περνάει. (για ό,τι άλλο φαίνεται, και άλλο είναι)
Άστα πεθερά κι έλα να σε ψειρίσω.
Γεροντας κι αν αντριέυεται ανήφορος τον δείχνει.(αλλαχού: Ο γέρος κι αν στολίζεται, σ’ ανηφοριές γνωρίζεται).
Γκάριζε, γαιδαρε κι εγω, σ’ ακούω. (για κάθε μάταια προσπάθεια).
Γνοιάσου και δούλευε για όσους κλειεί[4] ο καδινάτσος[5] σου.
Γριά κι αν κοπελεύεται ανήφορος την δείχνει.
Γριάς το καταχείμωνο αγγούρι τσι θυμήθη. (για να μάθεις να μη ζητάς κάτι σε ακατάλληλη στιγμή)
Γρίλες[6] μου, γριλίτσες μου. (για τα παραπονιάρικα λόγια)
Δουράει σαν τον αζώερα[7]. (για ό,τι αντέχει λίγο στον χρόνο, σαν την μαργαρίτα ή σαν τον δυόσμο, «σαν της γαρδενιας τον ανθο»…)
Εγω βαχτίζω και μυρώνω και μη σώσει να δουρίσει[8]. (για όποιον έκανε το καθήκον του και δεν έχει ευθύνη).
Εγώ στραβώνω και πουλώ και βλέπε να αγοράζεις. (γιατί δεν φταίει μόνον αυτός που σε ξεγέλασε, αλλά και εσύ που δεν ήσουν αρκετά προσεκτικός)
Έκαμες την Εκκλησιά κάνε και τ’ άγιο βήμα. (για να μην αφήνεις κάτι ατελείωτο όταν μάλιστα έχεις τελειώσει το μεγαλύτερο μέρος).
Έκαμες τον αη Γιάννη, κάμε και το κουάδρο του. (ανάλογή με την «έκαμες την εκκλησιά κάμε και τ’άγιο βήμα»)
Εσκορπίσανε σα του λαού / λαγού τα παιδιά.
Έχε με βαριέσαι με, χάσε με και γύρεψέ με. (για την συνειδητοποίηση της απουσίας, όταν κάποιος πολυγνωρίζεται με κάποιον).
Ζημειώνει περισσότερα απ’ όσα ωφελείται. (για τις δουλειές που δεν αποδίδουν).
Η αλιπού[9] είχε αργατικούς[10] κι εκείνη εκορφολόγα. (για όταν αναθέτεις δουλειές και εσύ τεμπελιάζεις)
Η διακονιά είναι μπαρονιά[11], χαράς στον που την κάνει.
Η κάψα με τον Άουστο. (Κάθε πράγμα στον καιρό του και τον Αύγουστο η κάψα)
Η κοπέλλα γληγοράει και στον γάμο φτάνει πρώτη. (γιατί τα κορίτσια αποζητούν τον γάμο).
Η κότα γραβαλίζοντας το μάτι της το βγάνει. (γιατί όταν επιμένεις πολύ σε κάτι, θα σου βγει σε κακό)
Η μάνα γεννάει κι η μοίρα μοιρώνει. (Από την αρχαία Ελλάδα, αναφορά στον ρόλο των Μοιρών).
Ηύρεμα τσι γης, χαρά τσι ψυχής. (Για κάτι που το βρήκες χωρίς να κοπιάσεις)
Κάλλιο αγουροφάης παρ’ άφαγος.
Κάλλιο πέντε θράκουνα παρά δέκα πρόβατα. (αλλαχού: Κάλλιο πέντε και στο χέρι, παρά δέκα και καρτέρι).
Κάλλιο του γιού αποκρέββατο παρά γαμπρού κρεββάτι. (περί ανεμελιάς και ευθυνών)
Καλοδανείστρα γύριζε για να το βρίσκεις πάντα. (γιατί πρέπει να επιστρέφεις πάντα τα δανεικά)
Καλοτυχάω την άσκημη, κι η όμορφη μουτρώνει. (για όταν λέω έναν καλό λόγο, και βρίσκω τον μπελά μου από εκεί που δεν το περιμένω),
Καλώς τα `γέννα[12] τα στεγνά, τα Φώτα χιονισμένα και Λαμπριά[13] βροχάμενη, τα πάντα ευτυχισμένα. (Όλα όπως πρέπει, στον καιρό τους)
Κι από Θεό βροχάμενος και από τα κεραμίδια. (για όταν πέφτουν όλες οι αναποδιές μαζί)
Κωλού, βυζού ειν’ η νύφη μας κι ανίδιος ο γαμπρός μας. (κοινώς, την «πατήσαμε», όταν η νύφη είναι «κωλοπετσωμένη» ο γαμπρός δεν μιλάει και πολύ, δεν επεμβαίνει).
Με αγκόνια[14] και παιδιά τι το θέλω το ντουφέκι. (ο γέρος δεν κάνει για πόλεμο).
Με στραβόνε αν κοιμηθείς, το πρωί θα γαλιουρίζεις[15].
Με την ζήτια[16] κάνεις σπίτια. (Για τους ζητιάνους που πλουτίζουν).
Με το «δό’ μου» νοικοκυριό δε γένεται. (για τα δανεικά).
Με τον καλομελέτη σύντροφο, το βράδυ έχεις πλουτίσει. (κατά το καλομελέτα κι έρχεται, γιατί τα πάντα ξεπερνιούνται αν μελετηθούν καλά).
Νικολίτσι, Βαρβαρίτσι, Σάββα τι θέλεις στη μέση. (Για κάθε παρείσακτο. Αναφερεται στα Νικολοβαρβαρα, τις γιορτές των αγίων Νικολάου, Βαρβάρας και Σάββα)
Ο λόγος δε ζιάζει, το έργος σου βαραίνει. (ο λόγος / οι υποσχέσεις δεν αξίζουν παρά μόνο τα έργα)
Ο λόγος σου με χόρτασε και το φαΐ σου φα’ το. (για όταν αρκεί η καλή διάθεση κάποιου).
Ο πηλός α’ δε δαρθεί κεραμός δε γένεται. (Με το τίποτα δεν γίνεται δουλειά)
Ό που παίρνει κλερονόμα θάχει κλειδωμένο στόμα. (όποιος κληρονομεί, να κλειδώσει το στόμα του).
Ο σκύλος το βουρδούλισμα για πανηγύρι τόχει. (αλλαχού: οι γύφτοι τα μαλώματα τάχουνε πανηγύρια)
Όλοι με την κούπα κι ο παπάς με την κουρούπα. (Για τις εξαιρέσεις που γίνονται).
Όξω απ’ την ποδίτσα μου, ακόμα κι η μανίτσα μου. (γιατί κανείς δεν πρέπει να ανακατεύεται στα δικά σου, ούτε η μάνα σου)
Όποιος αέρας κι αν φυσάει, ο μύλος πάντα αλέθει. (αλλαχού: Ο καλός ο μύλος όλα τα αλέθει – για κάτι ανταποκρίνεται / δουλεύει κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες).
Όπου απομένει τα κακά, παράδεισο λαβαίνει.
Όπου δεν είδε παλλάτι, είδε φούρνο και εθιαμάστη. (γιατί όποιος δεν έχει δει παλλάτια, θαυμάζει τους φούρνους).
Όσα δεν φτάνει η αλιπού κρεμάδες[17] τάχει κάνει. (Από τον Αίσωπο. Για τις φτηνές δικαιολογίες).
Όσο κάθεται ο κερατάς, μακραίνουνε τα κέρατά του. (γιατί η απραξια / παθητικότητα χειροτερεύει τα πράγματα)
Παντρεψέ με μακρυά να ξέρω να διγιώμαι. (τις εμπειρίες τις αποκτάς όταν φεύγεις μακριά, ταξειδεύεις). Αυτός είναι άλλωστε για τον Έλληνα, ο ορισμός του ΤΕΤΡΑΠΕΡΑΤΟΣ – ΔΕΙΤΕ το ΕΔΩ.
Παπαντή, καταποντή κι όπου σ’ εύρει σκόλαινε. (για την ημέρα της Υπαπαντής, 2 Φεβρουαρίου, βρέχει πολύ. Να μην εργάζεσαι).
Παρακαλετό μουνί ξινό γαμήσι. (για μια εξυπηρέτηση με βαρειά καρδιά)
Πεθερά κρεμύδι σάπιο, κάθε μπουκωσιά και δάκρυο.
Πήρ’ αργάτισσα κι αυγάτισα.
Στο θερμό και δε μαδεί. (για ό,τι αντέχει κάτω από αντίξοες συνθήκες)
Στο κάτσε κι άστα τον γαμπρό τον έχει η κλερονόμα.
Στραβιά ψωλή στον ουρανό, μοιάζει νάναι λαμπάδα. (γιατί από απόσταση δεν φαίνονται οι ατέλειες)
Τ’ αδικευτή το κέρδι του, κακός χαμός το τρώει. (για το άδικο κέρδος).
Τ’ ανακρακάτου[18] οι φωνές και του βούβου τα χέρια. (για τις δυνατότητες που έχει ένας φαινομενικά ανίκανος)
Τα βαρειά δεν τ’ άσκωνα, βάλανε κι απανωγόμι. (για τις περιπτώσεις που δεν μου έφταναν τόσα, και μου ανέθεσαν και άλλα).
Τι το θέλεις το χρυσό βατσέλι, σαν θα φτυείς το αίμα μέσα. (γιατί τι να τα κάνεις τα πλούτη, αν δεν έχεις την υγειά σου).
Το αποσύμπελο[19] έφαγε τον χωριάτη. (για όταν παραλίγο, όταν οι πιθανότητες είναι πάντα εναντίον σου)
Το διάφορο[20] ξυπνάει τον νοικοκύρη.
Το χαλασμένο δόντι ο φταγμός το γειάνει. (για όταν χρειάζονται αποφασιστικές ενέργειες).
Τον αδερφό σου αγάπα τον, τ’ αδερφομοίρι[21] του όχι.
Τον κακό τον γκαστρωτή τον αμποδάνε οι τρίχες. (για τον ανίκανο, που έχει πάντα μια φτηνή δικαιολογία).
Τον ξένονε στο σπίτι σου για μαρτυριά τον έχεις. (για να έχεις τον νου σου, όταν φιλοξενείς κάποιον)
Τον που δυστυχεύει πειός[22] τονε πιστέυει;
Του κερατά το κέρατο στο φρόντε[23] του φυτρώνει. (για κάποιον που φαίνεται από μακρυά τι μέρος του λόγου είναι)
Του μιτζιβίρη[24] το μπουγγί[25] σε χαροκόπου χέρια. (για όταν κάτι είναι σε λάθος χέρια)
Τσι καλομάνας το παιδί, τσου πέντε μήνες κάθεται, τσου έξι κολοκάθεται, τσου εφτά και τσου οχτώ στο σκαβνί στεκει ορθό. (για τον ικανό στην δουλειά του).
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης «Λεξικο Παραδόσεων». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.4.2003.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Αμαχέυομαι = μάχομαι.
[2] Γούζο, γούστο = Ιταλ. Uso.
[3] αλαμπρατσάντε = αγκαζέ.
[4] Κλειω = κλείνω.
[5] Καδινάτσος = σύρτης πόρτας < βενετ. Caenazzo.
[6] Γρίλα – γουργουρισμα της κοιλιάς, από την πείνα, που ακούγεται σαν μουρμούρα.
[7] αζώερας = η μαργαρίτα ή ο δυόσμος.
[8] Δουρώ / δουρίσω = να κρατήσω στον χρόνο.
[9] Αλιπού, η = αλεπού
[10] Αργατικός, ο = εργάτης, αργατης.
[11] Μπαρονιά, η = αρχοντιά < βαρόνος, βαρονία.
[12] `γέννα = Χριστουγεννα.
[13] Λαμπριά, τα = η Λαμπρή.
[14] Αγκόνι, το = εγγόνι.
[15] γαλιουρίζω = τρεμοπαίζει το μάτι μου.
[16] Ζήτια, ζήτεια, η = ζητιανά, επετεία.
[17] Κρεμάδα, η = κρεμαστάρι.
[18] ανακρακάτος = φωνακλάς.
[19] απσύμπελο < Ιταλ. Possibille.
[20] Διάφορο = κέρδος.
[21] αδελφομοίρι = το μερίδιο του αδελφού από την οικογενειακή περιουσία.
[22] Πειος = ποιος.
[23] Φρόντε, το = μέτωπο
[24] Μιτζιβίρης, ο = τσιγγούνης
[25] Μπουγγί, το = πουγγί.
ΚΕΡΚΥΡΑΪΚΕΣ ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΚΕΡΚΥΡΑΙΚΗ ΠΑΡΟΙΜΙΑ κερκυρα, παροιμια, παροιμιες κερκυρας κερκυραικη κερκυραικες ετυμολογια τετραπερατος
