Όταν η Κρήτη ΔΕΝ ήταν νησί: Ζούσαν Γιγάντια Δεινοθήρια, πριν 20.000.000 χρόνια! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Μια ατελής κάτω γνάθος προβοσκιδωτού, ανακαλύφθηκε κοντά στο χωριό Μαρωνία(*) Σητείας στον νομό Λασυθίου της Ανατολικής Κρήτης.

Το θραύσμα περιλαμβάνει τον πρώτο γομφίο (m1) ενός δεινοθήριου, που λόγω του μεγάλου μεγέθους του αναγνωρίζεται ως Deinotherium giganteum. – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τα ΔΕΙΝΟΘΗΡΙΑ, ΕΔΩ.

Το δείγμα βρέθηκε σε θαλάσσια ιζήματα ρηχών νερών.

• 1: Πικέρμι Αττικής (GAUDRY, 1862),
• 2: Πύργος Βασιλίσσης Ίλιον Αττικής,
• 3: Σάμος,
• 4: Βαθύλακκος Θεσσαλονίκης (DERMITZAKIS, κ.ά. 1982),
• 5: Θυμιανά Χίου και
• 6: Αλμυροπόταμος Ευβοίας (ΜΕΛΕΝΤΗΣ, 1970),
• 7: Κεντρική Μακεδονία (άγνωστη ακριβής τοποθεσία – ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ, 1970),
• 8: Νήσος Ψαρά (BESENECKER & ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ, 1975),
• 9: Αγιά Παρασκευή Χαλκιδικής (Τσουκαλά & ΜΕΛΕΝΤΗΣ),
• 10.Γαβαθάς Λέσβου (1995)
• 11: Μαρωνία, παρούσα μελέτη και τμήμα Γέλα Λασυθίου Κρήτης (ΠΟΥΛΑΚΑΚΗΣ κ.ά., υπό έκδοση).

Η παρουσία του Δεινοθηρίου στο νησί, μαζί με άλλα του Μειόκαινου (περιόδου από 23.030.000 έως 5.333.000 χρόνων), πριν από την πανίδα των σπονδυλωτών, υποδηλώνει ότι κατά την εποχή εκείνη η Κρήτη συνδεόταν με την ηπειρωτική χώρα, με μια μεγάλη χερσαία γέφυρα! Η ηπειρωτική πανίδα θηλαστικών της Μέσης έως Ύστερης Μειόκαινου, που βρέθηκαν στην Κρήτη, μαζί με το νέο εύρημα του Δεινοθηρίου, αποδεικνύουν ότι το νησί της Κρήτης, δεν ήταν νησί εκείνην την εποχή!

Η εποχή του Πλειόκαινου (5.333.000 – 2.580.000 χρόνια πριν από σήμερα) διέλυσε την Κρήτη σε μικρά νησιά (SONDAAR, κ.ά. 1996). Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την βύθιση μεγάλων εκτάσεων γης, αφήνοντας τις στεριανές περιοχές να μην μπορούν να διατηρήσουν ένα πληθυσμό μεγάλων θηλαστικών.

Τα δε δεινοθήρια, πιθανότατα, δεν ήταν τυχαίοι επισκέπτες, αλλά ήταν εγκατεστημένοι κάτοικοι της Κρήτης!

Τον Μάιο του 2004 το δείγμα παραδόθηκε στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Σητείας, όπου θα εκτεθεί σύντομα…

ΠΗΓΗ: Αθ. Αθανασίου «On a Deinotherium (Proboscidea) finding in the Neogene of Crete», HAL, Carnets de géologie (Notebooks on geology), 5 (Lettres), DOI:10.4267/2042/311, Νοέμ. 2004. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 7.12.2004.

(*) Η Μαρωνία[1] – Μαρωνιά / Μάρωνες – Marones[2] / Μαρουνέα – Marunea[3] / Μαρούτα – Maruta[4], απέχει μόλις 9 χλμ. από την Σητεία, στον 35^ο παράλληλο [35°8′30.08″N 26°4′53.90″E]. Ο πρώτος οικιστής του χωριού είχε έλθει από την Μαρώνεια Ροδόπης Θράκης. Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ότι κοντά στο χωριό έχουν βρεθεί και λείψανα οικισμού μινωικών χρόνων. Στην δε θέση  Κεφάλα έχουν βρεθεί λαξευτοί τάφοι. Χωριό γνωστό και για τα σπήλαια Σπηλιάρα και Αγιόνερο.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης “Σύγχρονης Ελλάδος περιήγησις”. 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Σπανάκης Στ. «Πόλεις και χωριά της Κρήτης στο πέρασμα των αιώνων», εκδ. Δετοράκης, 1993.
• Παπαδάκης Ν. «Σητεία» (β΄ έκδ.), Δήμος Σητείας, Σητεία, 1989.

Αναπαράσταση ενός Deinotherium από τον H. Harder, που απεικονίζει το προϊστορικό θηλαστικό δεινοθηριο σε υδάτινο περιβάλλον μαζί με άλλα άτομα του είδους.

Το μεγαλύτερο ζώο που έζησε ποτέ στην Μειόκαινο

Το Γιγάντιο Δεινοθήριο Δείκτα (Deinotherium giganteum) είναι εντυπωσιακό παλαιοντολογικό εύρημα στο Γεωπάρκο Δείκτα (Σητείας) – UNESCO, ένα τεράστιο θηλαστικό του παρελθόντος (της Μειοκαίνου) συγγενικού με ελέφαντες και μαμούθ. Τεκμηριώθηκε το 2002 όταν στην Αγία Φωτιά Σητείας Λασυθίου, παιδί που μάζευε χόρτα, εντόπισε οστά. Από τις συστηματικές ανασκαφές που ακολούθησαν εντοπίστηκαν πολλά σημαντικά πρόσθετα ευρήματα, όπως δόντια, τμήματα σιαγόνας, χαυλιόδοντας (μήκους 1,4 μ.), σπόνδυλοι και άλλα οστά, τα περισσότερα από το ίδιο ζώο, που ταυτοποιήθηκαν ως Deinotherium giganteum.

Από τότε ταυτοποιήθηκαν και τα αρχαιότερα απολιθώματα από Αγία Φωτιά, Μαρωνιά και Ζάκρο Σητείας. Τα ευρήματα στην Δείκτη θεωρούνται παγκοσμίως σημαντικά για το μεγαλύτερο ζώο που έζησε ποτέ, στην Μειόκαινο γεωλογική εποχή, πριν 8.000.000 χρόνια στην Κρήτη και άρα και στην Ευρώπη. Το Δεινοθήριο διέθετε χαυλιόδοντες που καμπύλωναν προς τα κάτω και ήταν πολύ μεγαλύτερο από τους σημερινούς ελέφαντες. Το Δεινοθήριο ζούσε κοντά σε νερά και υγρά δάση του όρους της Δείκτης (Γεωπάρκο Δείκτας-Σητείας / UNESCO Global Geopark).

Τα απολιθώματα δεινοθηρίου της Δείκτης, αποδεικνύουν τότε ότι η Κρήτη συνδεόταν με την ηπειρωτική Ευρώπη. Τα απολιθώματά του είναι σημαντικά στοιχεία για την εξέλιξη (γεωλογική και οντολογική) στις κοιλάδες του όρους Δείκτη – Γιούχτα και κατ’ επέκταση στην Ιδαία Κρήτη και επί πλέον μας προσφέρει πληροφορίες για το πότε και πώς απομονώθηκε, ως νησί, η Κρήτη από την Ευρασία. Σημαντικά απολιθώματα φυλάσσονται στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης στο Ηράκλειο.

Από παραδόσεις εξωκκλήσια του Αγίου Γεωργίου στην Δείκτη, σχετίζονταν παλαιότερα με απολιθώματα που θεωρήθηκαν “δράκοι”. – ΠΗΓΗ: Στ. Μητρόπουλος.