Ο κ. Καββαδίας ωμίλησε κατόπιν περί των εξαγομένων των τελευταίων ανασκαφών του εν Επιδαύρω σταδίου. Τα εξαγόμενα ταύτα επιχέουσι νέον φως εις το ζήτημα περί της μορφής και διαιρέσεως των ελληνικών σταδίων, διότι τα σωζόμενα, π.χ. το εν Αθήναις και το εν Δελφοίς, είνε των ρωμαϊκών χρόνων.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ, ΕΔΩ.
Ούτω προστίθεται νέα σελίς και εις το ζήτημα τούτο, ως ποτε εις το περί του αρχαίου ελληνικού θεάτρου. Εις αμφότερα δε, η Επίδαυρος πάλιν, τουτέστιν αι ανασκαφαί του αυτόθι Ασκληπιείου, δίδουσι τας πρώτας αφορμάς. Είνε γνωστόν ότι η ανασκαφή του εν Επιδαύρω θεάτρου εγνώρισεν εις τον επιστημονικόν κόσμον το πρώτον την κυκλικήν μορφήν της αρχαίας ελληνικής ορχήστρας, εξ ης ωρμήθησαν έπειτα αι σχετικαί παρατηρήσεις και έρευναι του κ. Δαίρπφελδ.
Και εν τω σταδίω νυν αι παρατηρήσεις του κ. Καββαδίου τείνουσιν εις όμοια καινοφανή εξαγόμενα:
Ουχί ημικυκλική σφενδόνη έκλειεν εκ του ενός μέρους το αρχαίον ελληνικόν στάδιον, αλλ’ ορθογώνιον ήτο το τμήμα τούτο.
Δεύτερον η άφεσις και το τέρμα, αίτινες επί των μετ’ Αλέξανδρον χρόνων εστερεοποιήθησαν ούτως ειπείν διά λιθοστρώτου, εις τους ελληνικούς χρόνους εσημειούντο απλώς διά γραμμής, ως γνωρίζομεν εκ της γραπτής παραδόσεως του σχολιαστού του Πινδάρου. – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΥΣΠΛΗΓΟΣ, ΕΔΩ. Διά τούτο δε εν Επιδαύρω ευρέθησαν κατά 100 πόδας [δηλ. κάθε 30 μ.] κιονίσκοι σημειούντες τας αποστάσεις μεταξύ αφέσεως και τέρματος. Το μακρόν στάδιον ηδύνατο ούτω να συντομευθή και να σημειωθή βραχύτερον τέρμα διά τον δρόμον παίδων και παρθένων. – σ.σ: Γι’ αυτούς που λένε πως οι γυναίκες δεν αθλούντο στην αρχαια Ελλαδα!
Οι σιδηροί πάλοι[*]οι σημειούντες τας διά 10 δρομείς θέσεις επί της αφέσεως και του τέρματος αντικατεστάθησαν δι’ ημικιόνων κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους, δεν εχρησίμευσαν δε ούτοι ποτέ ως προσκήνιον θεάτρου, διότι θέατρα δύο άλλα εκέκτητο η Επίδαυρος.[1]
- [*] πάλος [ὁ] < ρ. πάλλω = ὁ κλῆρος ὁ ἐκπηδῶν ἐκ τῆς σειομένης περικεφαλαίας – ΠΗΓΗ: Αἰσχύλ. Ἀγ. 333, Θήβ. 126, 374, 458 και Πέρσ. 779. Εὐρ. Ἴων 419. Ἡρόδ. 4.94,153 και 3.80. Πινδ. Ο. 7.109. Σοφ. Ἀντ. 275.
Και η ονομασία η διδομένη υπό του Παυσανίου εις το στάδιον της Επιδαύρου, ως «χώματος γης», λαμβάνει νυν την αληθή της ερμηνείαν. Επί Παυσανίου το «θέατρον» του σταδίου είχε τα λίθινά του εδώλια, ως ευρέθησαν και σήμερον· άρα χώμα γης ελέγοντο τα στάδια, όταν δεν είχον λιθίνην θεμελίωσιν και κρηπίδωμα. Και «λίθινον» επομένως ηδύνατο να ονομασθή το θέατρον, ως εν τη γνωστή περί του αρχαιοτέρου (του 5ου αιώνος) ελληνικού θεάτρου παραδόσει, όχι διότι απέκτησε λίθινα εδώλια, αλλά διότι τα ξύλινα ίκρια, ήτοι στηρίγματα του θεάτρου, αντικατεστάθησαν διά λιθίνων θεμελιώσεων, ήτοι πλευρικών κρηπιδωμάτων του κοίλου. Τούτο είνε σπουδαιότατον βεβαίως εξαγόμενον και διά την ιστορίαν του ελληνικού θεάτρου, όπερ παρέχει νυν η ανασκαφή του σταδίου της Επιδαυρου. Ότι δε τούτο είνε αρχαίον ελληνικόν, μαρτυρεί πρώτον μεν το σχήμα των σιδηρών συνδέσμων του εδωλίου των αγωνοδικών· το σχήμα τούτο είνε το του διπλού ταυ, ως συνηθίζετο τον 5ον και 4ον αιώνα, ουχί δε κατόπιν.
Έτι δε βάθρον, εν ω αναγινώσκεται «Θρασυμήδης εποίησε», όπερ ομοίως διά τούτο ανήκει εις τους ελληνικούς εκείνους χρόνους.
Το μήκος του σταδίου, τέλος, ευρέθη μέτρων 181,08 ήτοι νέος πους απεκαλύφθη ίσος προς 30 εκατοστά του μέτρου. Και το κυρίως «Θέατρον» του σταδίου, τουτέστιν ο εκ των τριών πλευρών τόπος των θεατών, εκτείνεται εν Επιδαύρω ουχί καθ’ όλον το μήκος των εκατέρωθεν μακρών σκελών, αλλά μόνον μέχρι τινός. Διότι ήρκει τόσον διά τους ολιγωτέρους εκεί θεατάς, ενώ εν Αθήναις διήκε δι’ όλου του σταδίου.
Τέλος απεκαλύφθη και η θέσις εν η οι αγωνοδίκαι παρέδιδον εις τους νικητάς τα βραβεία, εξέδρα τις ύπερθεν του ετέρου μακρού σκέλους του θεάτρου.
ΠΗΓΗ: εφημ. «Το Άστυ», 22.1.1899. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 22.1.2009.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Ούτω, λοιπόν, και οι Ερμαί του Παναθηναϊκού σταδίου πρέπει να εξηγηθώσιν, ως επέχοντες δηλονότι την θέσιν τοιούτων κιονίσκων ή ημικιονίων.
αρχαιο σταδιο Ασκληπιειου Επιδαυρου συντομευση δρομος παιδων παρθενων αρχαια σταδια ασκληπιειον Επιδαυρος παιδες παρθενες Καββαδιας ομιλια ανασκαφη σταδιου μορφη διαιρεση ελληνικο σωζομενα Αθηνα Δελφοι ρωμαικα χρονια ζητημα θεατρο ανασκαφες ασκληπιος πρωτο με κυκλικη αρχαια ελληνικη ορχηστρα Δαιρπφελδ ημικυκλικη σφενδονη πεταλο αρχαιον ελληνικον σταδιον, ορθογωνιο αφεσις τερμα, μεγας Αλεξανδρος στερεοποιηση λιθοστρωτο ελληνικα ελληνικοι χρονοι γραμμη γραπτη παραδοση κειμενο σχολιαστης Πινδαρου σχολιο σχολια πους κιονισκος αποσταση αφεση τερματισμος μακρο παιδι παιδια παρθενος παρθενα κοπέλα κοπελλα κοριτσι σιδηρους παλος δρομεις δρομεας δρομευς θεση κολουαρ couloir ημικιονας χρηση προσκηνιον προσκηνιο θεατρα ονομασια Παυσανιας χωμα χωματινο χωματος γης ερμηνεια θεατρον λίθινα εδωλια, σταδια, λιθινη θεμελιωση κρηπιδωμα λιθινον ονομα αρχαιοτερο 5ος αιωνας πχ λιθιν εδωλιο ξυλινο ικριο στηριγμα λιθινα θεμελια πλευρικο κοιλο ιστορια σχημα σιδηρους συνδεσμος αγωνοδικης 4ος βαθρο Θρασυμηδης εποιησε μηκος μηκους 181,08 181 μ. ποδι 30 εκατοστα μετρου θεατης μακρο σκελος θεατες, αγωνοδικες νικητης αγων αγωνας βραβειο εξεδρα μακροσκελες εφημεριδα εφημερις αστυ 1899 Ερμαι ερμες ερμαικες στηλες ερμαικη στηλη Παναθηναικο κιονισκοι ημικιονιο παλλω σιδερενιος κληρος εκπηδων σειομενη περικεφαλαια αισχυλος Ευριπιδης ηροδοτος Πινδαρος Σοφοκλης γυναικα αθλητρια γυναικες αθλητριες γυναικειος αθλητισμος
