Ο προϊστορικός οικισμός των Λιμεναρίων[1], στην Θάσο Καβάλας Μακεδονίας, εντοπισμένος από το 1986, ανασκάπτεται από το 1993. Επιχώσεις του τέλους της Μέσης και των αρχών της Νεότερης Νεολιθικής ανασκάφθηκαν στο νοτιοδυτικό τμήμα της εγκατάστασης, κατά τα έτη 1993, 1994 και 1997, ενώ τα έτη 1995, 1996 και 2001 ερευνήθηκαν αρχιτεκτονικά λείψανα της Εποχής του Χαλκού στην κορυφή καθώς και στην ανατολική πλευρά του λόφου. Η πρώτη κατοίκηση στη θέση τοποθετείται λίγο πριν τα μέσα της 6ης χιλιετίας π.Χ., ενώ τα νεότερα αρχαιολογικά στρώματα χρονολογούνται στην 2η χιλιετία π.Χ.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για την ΘΑΣΟ, ΕΔΩ.
Επειδή η ανασκαφική έρευνα έχει σωστικό χαρακτήρα, οι ανασκαπτόμενοι τομείς ερευνώνται μέχρι το φυσικό έδαφος.
Έχει ερευνηθεί συνολικά έκταση 350 τ.μ. της Νεολιθικής Εποχής, με πάχος επιχώσεων από 1 ως 2 – 2,5 μ., ανάλογα με την θέση των τομέων. Η Εποχή Χαλκού έχει ερευνηθεί σε έκταση 110 τμ, με μέσο πάχος επιχώσεων τα 1 – 1,5 μ. Έτσι τα Λιμεναρια αποτελούν έναν από τους ευρύτερα ανασκαμμένους προϊστορικούς οικισμούς του βορειοελλαδικού χώρου. Επί πλέον, η αρχαιο-γεωμορφολογική έρευνα έχει συμπληρώσει σε αξιόλογο βαθμό την γνώση μας για την αρχική εγκατάσταση και την εξέλιξή της στο χώρο.
Σε εξέλιξη βρίσκονται η μελέτη του αρχαιολογικού υλικού, από ειδικούς μελετητές, καθώς και ποικίλα ερευνητικά προγράμματα σε συνεργασία με αρχαιομετρικά εργαστήρια που αφορούν στην χρονολόγηση, τις πρώτες ύλες και την τεχνολογία όλων των φάσεων του οικισμού.
Στοιχεία Οικιστικής
Η προϊστορική θέση εγκαταστάθηκε στο νοτιοδυτικό άκρο ενός πλατώματος που αντιστοιχεί σε τμήμα ταράτσας του Μέσου ή Ανώτερου Πλειστόκαινου, στις υπώρειες των λόφων που πλαισιώνουν την κοιλάδα των Λιμεναρίων-Καλυβίων από τα ανατολικά.
Ο οικισμός αναπτύσσεται πάνω στο ύψωμα, με οριζόντια μετατόπιση της εγκατάστασης. Έτσι, οι επιχώσεις της Νεολιθικής περιόδου εντοπίζονται στα δυτικά πρανή, ενώ αυτές της Εποχής του Χαλκού στην κορυφή του λόφου και τα ανατολικά πρανή.
Διαπιστώνονται περιοδικά μεγάλης κλίμακας εργασίες διαμόρφωσης με ισοπεδώσεις ή επιχωματώσεις τμημάτων του κατοικούμενου χώρου και την κατασκευή ταρατσών με λίθινους αναληματικούς τοίχους.
Παρατηρείται γενικά οριζοντιότητα των αρχαιολογικών στρωμάτων, παρά τις κλίσεις του φυσικού κροκαλοπαγούς εδάφους, ενώ κατά τις νεολιθικές οικιστικές φάσεις διαπιστώνεται και σχετική συνέχεια στην θέση κτισμάτων και κατασκευών που σχετίζονται με κατοίκηση και οικοτεχνικές δραστηριότητες. Στην περιφέρεια του νεολιθικού οικισμού εντοπίζονται ορύγματα που λειτούργησαν ως λάκκοι απορριμμάτων.
Συνεχίστηκε και φέτος η ανασκαφική έρευνα στον προϊστορικό οικισμό των Λιμεναρίων, για πρώτη φορά μάλιστα σε αδιατάρακτα στρώματα της προχωρημένης Πρώιμης Εποχής του Χαλκού. Η έκταση που ανασκάφηκε δεν ξεπερνά τα 40 τ.μ. Εντοπίστηκαν δύο λιθόκτιστοι τοίχοι, πιθανόν της ίδιας οικιστικής φάσης, στα όρια ακριβώς του φυσικού εδάφους. Ο τρόπος δόμησης τους, αργολιθοδομή με μοναδικό συνδετικό υλικό τη λάσπη, υπενθυμίζει την τοιχοδομία του τέλους της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού όπως τη γνωρίζουμε από τον ίδιο οικισμό. Εξωτερικά του βορειότερου από τους τοίχους εντοπίστηκε θερμαντική κατασκευή με δάπεδο από πηλό, της οποίας τα τρία διαδοχικά υποστρώματα εμφανίζουν εξαιρετική κατάσταση διατήρησης:
- το ανώτερο από όστρακα μεγάλων αγγείων,
- το μεσαίο από βότσαλα και
- το κατώτερο από πλακαρές πέτρες.
Άλλα αρχιτεκτονικά στοιχεία δεν εντοπίστηκαν, ενώ λιγοστά ήταν και τα κινητά ευρήματα της ανασκαφής: αλιευτικά βάρη, θραύσματα λίθινων πελέκεων, μερικές λίθινες χάντρες, σφοντύλια και ένα πήλινο ειδώλιο. Η φάση αυτή, ωστόσο, έδωσε σημαντική ποσοτικά και ποιοτικά κεραμική, με υψηλό ποσοστό της διακοσμημένης με εγχάρακτα και εμπίεστα μοτίβα. Η κατηγορία είναι, ως γνωστόν, πολύ διαδεδομένη στην Ανατολική Μακεδονία κατά το πρώτο μισό της 3ης χιλιετίας. Σημαντικότερο, ωστόσο, εύρημα αποτελεί ο εντοπισμός αντικειμένων που σχετίζονται με την κατεργασία των μετάλλων, όπως μία τυπική ημισφαιρική χοάνη με ίχνη σκωριών. Το εύρημα έρχεται να προστεθεί σε αρκετά ως τώρα από τις φάσεις της ΠΕΧ, με τα οποία πιστοποιείται η επιτόπια επεξεργασία του ορείχαλκου αλλά και του αργύρου.
ΠΗΓΗ: ΥΠΠΟΑ, Στρ. Παπαδόπουλος (αρχαιολόγος ΙΗ΄Ε.Π.Κ.Α. / δρ. Προϊστορικής Αρχαιολογίας) Δ. Μαλαμίδου (αρχαιολόγος ΙΗ’ Ε.Π.Κ.Α.). Xρηματοδότης: Ίδρυμα “Αλ. Ωνάσης”, Δήμος Θάσου. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 20.2.1993.
Βιβλιογραφία:
- Malamidou D. «L’habitat et l’architecture du Neolithique Moyen en Macedoine Orientale. Le cas de Limenaria (Thasos)», Memoire de DEA-Universite de Paris I, Παρίσι, 1996.
- Παπαδόπουλος Σ. – Μαλαμίδου Δ. «Ανασκαφική Έρευνα στον προϊστορικό οικισμό Λιμεναρίων Θάσου», στο Αρχαιολογικό Έργο στην Μακεδονία και Θράκη, αρ. 7, Θάσος, 1993, 1997.
- Παπαδόπουλος Σ – Μαλαμίδου Δ. «Προϊστορικός οικισμός Λιμεναρίων: Η Πρώιμη Εποχή του Χαλκού», στο Αρχαιολογικό Έργο στην Μακεδονία και Θράκη, αρ. 11, Θάσος, 1997, 1999.
- Papadopoulos S. – Malamidou D. “Limenaria. A Neolithic and Early Bronze Age settlement at Thasos, North-Εast Aegean”, The Neolithic, Chalcolithic and Early Bronze Age in the Aegean, Urla Conference, Αθήνα, 1998.
- Παπαδόπουλος Σ. – Μαλαμίδου Δ. «Οι πρώιμες φάσεις κατοίκησης του νεολιθικού οικισμού των Λιμεναρίων», στο Αρχαιολογικό Έργο στην Μακεδονία και Θράκη 2000, Θεσσαλονίκη, 2001.
- ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΗΜΕΡΙΔΑΣ «Δέκα χρόνια ανασκαφικής έρευνας στον προϊστορικό οικισμό Λιμεναρίων Θάσου», Θάσος, 11.7.2003.
Του Γιώργου Λεκάκη
Τα Λιμενάρια ευρίσκονται στην νότια ακτογραμμή της Θάσου, στο Θρακικό – Βόρειο Αιγαίο Πέλαγος, στον 40ό παράλληλο [40.62589141021405, 24.576290836541617]. Σήμερα είναι ένα όμορφο παραθαλάσσιο παραθεριστικό κέντρο.
Εκτός από τον νεολιθικό οικισμό, στο σημερινό κέντρο της πόλης, στην άμεση και γύρω περιοχή του σημερινού χωριού ευρίσκονται σημαντικοί πρώιμοι οικισμοί και ορυχεία, όπως:
- Ορυχεία κόκκινης ώχρας στις Τζίνες και στο Βαφτοχείλι / Βαμμενο Χειλι – της Ανώτερης Παλαιολιθικής περιόδου, πριν 20.300 χρόνια (5 χλμ. βόρεια της σημερινής πόλης των Λιμεναρίων). – ΔΙΑΒΑΣΤΕ το ΕΔΩ.
- Οικισμός Παλιόκαστρου της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου (4,5 χλμ. ΒΔ.).
- Ορυχεία και εγκαταστάσεις τήξης χαλκού Κουμαριά, Άγιος Ελευθέριος, Κουπανάδα, Κοκκινιστή Πέτρα, Βούβες, 8ος αιώνας π.Χ. – 10ος αιώνας μ.Χ. (2 – 5 χλμ. Β.-ΒΑ.).
- Εργοστάσια τήξης μολύβδου / αργύρου στο Σκρες και τα Μεταλλεία, 5ος αιώνας π.Χ. – 10ος αιώνας μ.Χ. (1 – 5 χλμ. Α.).
- Χύτευση σιδηρομεταλλεύματος στις Βαμβακιές (3 χλμ. ΝΑ.).
- Ας σημειωθεί ότι προϊστορικός οικισμός έχει βρεθεί και στην Σκάλα Σωτήρος Θάσου.
Ένας από τους πρώτους συγχρονους περιηγητές του νησιού, ο Al. Conze, περιέγραψε την σημερινή τοποθεσία των Λιμεναρίων ως «μια πεδιάδα καλυμμένη με ελιές και αμπέλια στην Σκάλα του χωριού Κάστρο, το οποίο ευρίσκεται τρεις ώρες πιο πάνω στην κοιλάδα» […] «οι κάτοικοι του Κάστρου έχουν κτίσει καλύβες και μια εκκλησία προς τιμήν του Αγίου Γεωργίου εδώ, στην θέση της οποίας, εάν συνεχιστεί η ασφάλεια από τους πειρατές, ολόκληρο το χωριό θα μετακομίσει και θα εγκαταλείψει την τρέχουσα τοποθεσία του στα βουνά έρημη».[2] Η γιορτή του αγίου Γεωργίου γιορτάζεται εδώ την ΛαμπροΤρίτη.
Το 1903 η γερμανική μεταλλευτική εταιρεία SPEIDEL-Pforzeheim έλαβε από την οθωμανική κυβέρνηση το δικαίωμα εκμεταλλεύσεως των ψευδαργυρούχων – μολυβδούχων και αργυρούχων μεταλλευμάτων του νησιού. Έτσι έκτισε την Μεταλλουργία Λιμεναρίων[3], κυρίως για το υπαίθριο ορυχείο στις Βουβες (2 χλμ. μακριά). Τα κύρια μεταλλευτικά κέντρα της εποχής εκείνης ήταν εκτός από τις Βουβες, το μεταλλείο ΣΩΤΗΡΑ και η ΚΟΥΜΑΡΙΑ (στην περιοχή Καλύβια Λιμεναρίων).
Το 1950 η τακτική σύνδεση με πλοίο από τα Λιμενάρια προς την Καβάλα, που εκτελούσε η Συγκοινωνία των αδελφών Παπαγεωργίου, διαρκούσε 3,5 ώρες με ήρεμη θάλασσα…
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης «Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις».
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Επιτρόπου Ν. γεωλόγου, διευθυντή παραρτήματος Ι.Γ.Μ.Ε. Ξάνθης «Η ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΘΑΣΟΥ».
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Με το ίδιο όνομα βρίσκουμε οικισμό και στην Λήμνο και στο μικρονησι Αγκίστρι του Σαρωνικού. Στον ενικό (Λιμενάρι) στην Μεσσηνία.
[2] ΠΗΓΗ: A. Conze «Ταξείδι στα νησιά του Θρακικού Πελάγους», Αννόβερο, 1860.
[3] Εάν φτασετε έως εδώ, δείτε και το κτήριο με το προσωνύμιο «Παλάτι» ή «Παλλατάκι», του 1903 / 1904, επάνω από το μικρό λιμάνι – μνημείο νεωτέρων χρόνων του υπουργείου Πολιτισμού, «μνημείο εκλεκτικίστικης αρχιτεκτονικής» και «έργο τέχνης που χρειάζεται ειδική κρατική προστασία» (ΥΠΠΕ/ΔΙΛΑΠ/Γ896/20565/30.4.82 & ΦΕΚ713/τβ/27.9.82). Η δε ευρύτερη περιοχή όπου βρίσκεται είναι κηρυγμένη ως ιστορικός τόπος της Ελλάδας. Το κτηριο είναι σημαντικό μνημείο της μεταλλευτικής δραστηριότητας της χώρας μας (ΦΕΚ 68/ΑΑΠ/23.10.2006). Το δε φυσικό περιβάλλον στο οποίο εντάσσεται είναι χαρακτηρισμένο ως μοναδικού φυσικού κάλλους.
λειτουργια αρχαιο ορυχειο πριν 20.000 χρονια, πρωτη αρχαιοτερη εγκατασταση Λιμεναρια Θασου 8.000 χρονων γυαλινα αρχαια αγγεια ρωμαικα χρονια 1ος αιωνας μΧ αρχαιος κιβωτιοσχημος ταφος 20.300 Θασος προιστορικος οικισμος Καβαλας Μακεδονιας, Καβαλα Μακεδονια 20ος αιωνας μχ 1986, ανασκαφη 1993 επιχωσεις Μεση Νεοτερη Νεολιθικη ανασκαφες αρχιτεκτονικα λειψανα εποχη Χαλκου κορυφη λοφος κατοικηση 6η χιλιετια αρχαιολογια 2η σωστικες ανασκαφες προιστορια βορεια ελλαδα αρχαιογεωμορφολογικη ερευνα αρχαιολογικο υλικο αρχαιομετρια πρωτες υλες τεχνολογια οικιστικη προιστορικη πλατωμα ταρατσα Μεσο Ανωτερο Πλειστοκαινο κοιλαδα Λιμεναριων Καλυβιων Καλυβια εργασιες διαμορφωση ισοπεδωση επιχωματωση κατασκευη λιθινος αναληματικος τοιχος οριζοντιοτητα αρχαιολογικο στρωμα φυσικο κροκαλοπαγες εδαφος, κτισμα οικοτεχνια δραστηριοτητες ορυγμα λακκος απορριμματων απορριμματα αδιαταρακτα στρωματα προχωρημενη Πρωιμη λιθοκτιστος αργολιθοδομη συνδετικο υλικο λασπη, τοιχοδομια θερμανση θερμαντικη κατασκευη δαπεδο πηλος υποστρωματα εξαιρετικη κατασταση διατηρησης οστρακο μεγαλο αγγειο βοτσαλο πλακαρες πετρες αρχιτεκτονικη ευρηματα αλιεια αλιευτικο βαρος, θραυσμα λιθινος πελεκυς, λιθινη χαντρα σφοντυλι πηλινο ειδωλιο ποιοτικη κεραμικη διακοσμηση εγχαρακτο εμπιεστο μοτιβο ανατολικη Μακεδονια 3η ευρηματα αντικειμενο κατεργασια μεταλλο ημισφαιρικη χοανη σκωρια μεταλλα μεταλλοτεχνια επεξεργασια ορειχαλκος αργυρος Παπαδοπουλος αρχαιολογος ΕΠΚΑ Μαλαμιδου ιδρυμα Ωνασης Δημος Θασου γυαλινο αγγειο Θρακικο Βορειο Αιγαιο Πελαγος, 40ος παραλληλος παραθαλασσιο παραθεριστικο κεντρο τουρισμος πρωιμοι οικισμοι κοκκινη ωχρα Τζινες Βαφτοχειλι ανωτερη Παλαιολιθικη Παλιοκαστρο Σιδηρου τηξη χαλκος Κουμαρια αγιος Ελευθεριος, Κουπαναδα, Κοκκινιστη Πετρα, Βουβες, 8ος 10ος μολυβδος Σκρες Μεταλλεια 5ος χυτευση σιδηρομεταλλευμα Βαμβακιες περιηγητης νησι κονζε Conze, πεδιαδα ελια αμπελι Σκαλα χωριο Καστρο, κατοικοι καλυβα εκκλησια ιν ιερος ναος Αγιου Γεωργιου ασφαλεια πειρατες, πειρατεια πειρατια γιορτη αγιος Γεωργιο γιορτες Τριτη Πασχα εορτη πανηγυρι εορτες πανηγυρια λαμπροτριτη 1903 γερμανια γερμανικη μεταλλευτικη εταιρεια SPEIDEL Pforzeheim οθωμανικη κυβερνηση αυτοκρατορια δικαιωμα εκμεταλλευση ψευδαργυρουχα μολυβδουχα αργυρουχα μεταλλευματα Μεταλλουργια Λιμεναριων υπαιθριο μεταλλευτικο μεταλλειο σωτηρα ΣΩΤΗΡΑ κουμαρια ΚΟΥΜΑΡΙΑ 1950 τακτικη ναυτικη συνδεση ναυσιπλοια δρομολογιο πλοιο συγκοινωνια αδελφοι Παπαγεωργιου, Επιτροπου γεωλογια ΙΓΜΕ Ξανθη γυαλι Λημνος αγκιστρι σαρωνικος Λιμεναρι Μεσσηνια Ταξειδι νησια κτηριο προσωνυμιο Παλατι Παλατακι Παλλατι Παλλατακι λιμανι – μνημειο νεωτερων χρονων υπουργειο Πολιτισμου εκλεκτικιστικη εργο τεχνης ειδικη κρατικη προστασια 1982 κηρυγμενος ιστορικος τοπος Ελλαδα μεταλλευτικη δραστηριοτητα 2006 φυσικο περιβαλλον μοναδικο φυσικο καλλος Σκαλα Σωτηρος Σωτηρα
