Του Γιώργου Λεκάκη
Ο Δωρόθεος Λέσβιος ήταν λόγιος, κληρικός και διδάσκαλος του 18ου αιώνα, μία από τις ποιο σημαντικές μορφές της παραδοσιακής αριστοτελικής παιδείας, προ Νεοελληνικού Διαφωτισμού!
Προφανώς καταγόταν από την νήσο Λέσβο. Εδίδαξε στην Πατριαρχική Ακαδημία της Κωνσταντινούπολης, όπου υπήρξε σχολάρχης. Υπήρξε ένθερμος υπερασπιστής της αριστοτελικής φιλοσοφίας και της παραδοσιακής σχολαστικής μεθόδου διδασκαλίας. Αντιτάχθηκε στην εισαγωγή των νεωτέρων φιλοσοφικών και επιστημονικών ιδεών (του Καρτέσιου, του Νεύτωνος, κ.ά.) στην ελληνική εκπαίδευση. Ήταν πολέμιος των Δυτικών. Αντιμετώπιζε με επιφύλαξη κάθε νεωτερική ιδέα, που έφθανε από την Δύση.
Είναι γνωστός κυρίως για την διαμάχη του με τον διευθυντή της Αθωνιάδος Ακαδημίας, Νικόλαο Ζερζούλη ή Τζαρτζούλη (1710 – 1773), Μετσοβίτη λόγιο και ιδρυτή αρκετών ελληνικών σχολείων, ο οποίος υποστήριζε την διδασκαλία της νεώτερης φυσικής και φιλοσοφίας. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης: “ΗΠΕΙΡΟΣ, η γωνια που πέτρωσε στο 5”. Η αντιπαράθεση αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό επεισόδιο των πρώιμων συγκρούσεων γύρω από τον ελληνικό Διαφωτισμό.
Ήταν εκπρόσωπος του συντηρητικού ρεύματος της ελληνικής παιδείας. Θεωρούσε ότι η ελληνική εκπαίδευση όφειλε να παραμείνει θεμελιωμένη στην αριστοτελική φιλοσοφία και την ορθόδοξη θεολογία.
Φαίνεται δε, ότι ο διευθυντής της Πατριαρχικής Μεγάλης Σχολής του Γένους στην Κωνσταντινούπολη (παραπάνω φωτ.), Δωρόθεος Λέσβου, έχει προβλέψει τις θεωρίες της… «Μαύρης Αθηνάς», «Μαύρης Κλεοπάτρας» και της «Μαύρης Ελένης»(!!!), κ.ά. που θα κυκλοφορούσαν από τα δυτικά πανεπιστήμια και προπαγανδιστικά κέντρα δύο αιώνες μετά από αυτόν…
Ο Δωρόθεος στον πρόλογό του σε μια συνοδική επιστολή του Πατριάρχη Παΐσιο Β’[1] της Κωνσταντινουπόλεως, το 1748, σχετικά με την σημασία της παιδείας, σημειώνει τα αντιδραστικά φαινόμενα που παρατηρούνται μεταξύ των εθνών [προφανώς και κυρίως των Δυτικών], ότι ακόμη και αν αναγνωρίζουν τα αρχαία πλεονεκτήματα της ελληνικής σοφίας, περιφρονούν τους σύγχρονους Έλληνες και καταλήγουν να προσπαθούν να αποδείξουν μια «μη πρωτοτυπία» των αρχαίων ελληνικών επιτευγμάτων…
Γράφει «…μάλιστα πάντων πρὸς ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας συνεχῆ τοῦτον καὶ ἄληκτον ἐκφέροντες πόλεμον, οὕς γε δὴ καίπερ ἐν οἷς ἐσμὲν ἐπιβλέποντες, ὅμως πατέρας τῆς παιδείας ἄλλως εἰδότες καὶ μικρὸν οὐδὲν ἐπὶ τούτῳ φρονοῦντες, οἷα δὴ μαρτυρουμένους καὶ ὑπὸ τοῦ σκεύους τῆς ἐκλογῆς[2], μὴ τὸ φρόνημα τοῦτο καθελόντες ἡμῶν, ἀλλ’ ὡς κἂν τοῖς περὶ ὀρθοδοξίας κακῶς πράξοντες καὶ πολλὴν αἰσχύνην ὀφλήσοντες, ἐστώσης ταύτης τῆς ἀκροπόλεως, πᾶσαν ἐγείρουσι πολιορκίας μηχανὴν ἐπ’ αὐτήν, μύθοις τισὶ καὶ σαθροῖς ἀρχαιολογήμασιν, ἀρχαιοτέρους τῇ σοφίᾳ ἑτέρους τινὰς τῶν Ἑλλήνων ἀποδεῖξαι μάτην φιλονεικοῦντες».
«…Πράγματι, εναντίον ημών των Ελλήνων, εξαπολύουν έναν συνεχή και ατελείωτο πόλεμο. Αν και βλέπουν καλά ποιοι είμαστε, αναγνωρίζουν ότι είμαστε οι πατέρες της παιδείας και αυτό δεν το θεωρούν καθόλου μικρό και ασήμαντο· άλλωστε αυτό μαρτυρείται ακόμη και από τα ίδια τα σκεύη / κριτήρια της επιλογής τους. Επειδή όμως δεν κατορθώνουν να κλονίσουν αυτό το φρόνημά μας, αλλά αντιλαμβάνονται ότι, αν ενεργήσουν έτσι στα ζητήματα της ορθοδοξίας, θα αποτύχουν και θα υποστούν μεγάλη αισχύνη / ντροπή, όσο αυτή η ακρόπολη παραμένει όρθια, επιστρατεύουν κάθε πολιορκητική μηχανή εναντίον της. Με διάφορους μύθους και σαθρά αρχαιολογήματα / ιστορικές επινοήσεις, μάταια αγωνίζονται να αποδείξουν ότι κάποιοι άλλοι υπήρξαν σοφότεροι και αρχαιότεροι από τους Έλληνες»…
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης «Κωνσταντινουπολη και Αγια Πετρουπολη». Γ. Λεκακης «Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.7.2001.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Βενδότης Γ. «Προσθήκη της Εκκλησιαστικής Ιστορίας Μελετίου Μητροπολίτου Αθηνών προς εξακολούθησιν των άλλων τριών τόµων», Βιέννη της Αουστρίας, 1795.
- Βυζάντιος Σκ. Δ. «Η Κωνσταντινούπολις ή περιγραφή τοπογραφική αρχαιολογική και ιστορική», τυπογραφείον Α. Κορομηλά, Αθηνα, 1862.
- Γεδεών Μ. «Πατριαρχικοί πίνακες ειδήσεις ιστορικαί βιογραφικαί περί των πατριαρχών Κωνσταντινουπόλεως από Ανδρέου του πρωτόκλητου µέχρις Ιωακείµ του από Θεσσαλονίκης», εκδ. O. Keil Librairie Internationale, Κωνσταντινούπολη, 1886.
- Κοµνηνός Υψηλάντης Αθ. «Εκκλησιαστικών και πολιτικών των εις δώδεκα, Βιβλίον Η, Θ΄και Ι΄ ήτοι Τα µετά την Άλωσιν (1453-1789), εκ χειρογράφου της ιεράς μονής του Σινά, εκδιδόντος Αρχιµ. Γερµανού Αφθονίδου Σιναΐτου», Κωνσταντινούπολη, 1870.
- Κύμινας Δ. «Το Οικουμενικό Πατριαρχείο», εκδ. Wildside Press LLC, 2009.
- Κωνσταντίνου Κ. «Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Κύριλλος Ε΄ – Βίος και δράση», μεταπτυχιακή εργασία, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 2011.
- Μπακούρος Β. «Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Σαμουήλ Α΄ Χαντζερής ο βυζάντιος: ο βίος και το έργο του (1700 – 1775)» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ), Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών, 1998.
- Frazee Ch. «Καθολικοί και σουλτάνοι: Η εκκλησία και η Οθωμανική Αυτοκρατορία, 1453 – 1923», εκδ. Cambridge University Press, – Λονδίνο, 2006.
- Χρυσοβέργης Αθ. Δ. «Οι θεολογικές κατευθύνσεις του Πατριάρχη Καλλίνικου Γ΄ (1713-1791) και τα βασικά προβλήματα της εποχής του. Με βάση την επιστολογραφία του», Θεσσαλονίκη, 1998.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Το επίθετό του ήταν Κιουμουρτζόγλου. Γεννήθηκε στην Καισάρεια Καππαδοκίας. (Το επώνυμό είναι κοινό μεταξύ των Καππαδοκών Ελλήνων, κυρίως των Καραμανλήδων). Εχρημάτισε Μητροπολίτης Νικομηδείας Βιθυνίας και διετέλεσε Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως 4 φορές τον 18ο αιώνα!
- Α φορά: στις 20.11.1726 – 1732. Το 1727, η Σύνοδος καταδίκασε την δράση της Ουνίας στην Συρία. Ενδιαφέρθηκε για τα προβλήματα του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων, για τα οποία εξέδωσε εγκύκλιο (1728).
- Β Φορά: 1740 – 1743, με την υποστήριξη του Μεγάλου Βεζίρη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, Νισάντζι Αχμέτ Πασά. Το 1743 απέστειλε ως έξαρχο τον Λήμνου Παρθένιο σε 6 επαρχίες για συγκέντρωση χρημάτων. Διοίκησε την Εκκλησία ως «λύκος» μαζεύοντας µόνο χρήµατα για να διατηρηθεί στον θρόνο. Τον Μάιο του 1743, ο Παΐσιος Β΄ καθαιρέθηκε από τις οθωμανικές Αρχές λόγω οικονομικών διαφωνιών.
- Γ Φορά: 30.9.1744 – 28.9.1748, όταν δηλητηρίασε αντίπαλό του αρχιερέα! Ο Μητροπολίτης Νικομηδείας Κύριλλος Ε΄ άρχισε να γράφει καταγγελίες εναντίον του Παϊσίου. Αφορούσαν κυρίως την οικονομική πολιτική του πατριάρχη που είχε συσσωρεύσει πολλά χρέη, είχε αυξήσει τους φόρους στις εκκλησίες και ιδιαίτερα στους λαϊκούς, γεγονός που προκάλεσε δυσαρέσκεια. Αυτές οι ενέργειες οδήγησαν στην παραίτηση του Παϊσίου από τον πατριαρχικό θρόνο, και
- Δ Φορά: 1751 – 1752: Εξεδόθησαν σουλτανικά φιρμάνια σχετικά με διοικητικά θέματα του Πατριαρχείου. Η πατριαρχία αυτή έληξε μετά από επίθεση όχλου εναντίον του, συνελήφθη και λίγο έλειψε να δολοφονηθεί!
Όπως εύκολα καταλαβαίνει κανείς ήταν άνθρωπος δυναμικός και µε ηγετικές ικανότητες. Διακρινόταν για την θεολογική του παιδεία. Αλλά ήταν αρχομανής, τυραννικός και φιλοχρήματος. Ενδιαφερόταν υπερβολικά για το πώς θα παραμείνει στον θρόνο. Υποχρέωσε αρχιερείς να του δώσουν όρκο ότι δεν θα επιζητήσουν την πατριαρχία. Πέθανε στις 11.12.1756. Ετάφη στην ΙΜ Καμαριώτισσας στην Χάλκη.
[2] Πολλές φορές στα χριστιανικά κείμενα ως “Εκλεκτό Σκεύος” / «σκεύος της εκλογής εννοείται ο απόστολος Παύλος!!!
Δωροθεος Λεσβου δυτικοι εναντιον κατα Ελληνων, πολεμος σοφοτεροι αρχαιοτεροι αρχαιοι ελληνες
