Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΘΡΟΝΟΣ του ΚΑΤΣΑΜΠΑ! – Ένας από τους ΣΠΑΝΙΟΤΕΡΟΥΣ ΜΙΝΩΙΚΟΥΣ ΘΡΟΝΟΥΣ και το ΤΡΥΠΗΤΟ ΧΑΡΑΚΙ!

Η ιστορία που αφηγείται ο αρχαιολόγος Νικόλαος Πλάτων το 1951 είναι πραγματικά εντυπωσιακή: Το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς, κατά τη διάνοιξη θεμελίων για την κατασκευή αποθήκης του Ηρακλειώτη ιχθυοπώλη Στεφ. Σαατσάκη, στον Κατσαμπά[1], ήρθαν στο φως μινωικά κτηρια.

Δυστυχώς, σύμφωνα με τον ίδιο τον Ν. Πλάτωνα, τα αρχαία κτίσματα καταστράφηκαν και καλύφθηκαν από τη νέα οικοδομή πριν προλάβει να τα εξετάσει η Αρχαιολογική Υπηρεσία.

Από τις πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν αργότερα, τα κτήρια φαίνεται ότι ήταν κατασκευασμένα κατά τον γνωστό μινωικό τρόπο και ανάμεσά τους υπήρχαν και πελεκητοί λίθοι. Επειδή όμως τα θεμέλια είχαν ήδη ανοιχτεί και η οικοδομή είχε προχωρήσει, δεν ήταν πλέον δυνατό να εξακριβωθεί η ακριβής μορφή και η χρήση των κτισμάτων.

Και τότε συνέβη κάτι εκπληκτικό: Όταν η αποθήκη είχε ήδη οικοδομηθεί, ένας εργολάβος ειδοποίησε την Αρχαιολογική Υπηρεσία ότι από τα θεμέλια είχε βγει ένα περίεργο αντικείμενο, «ένα κάθισμα από πέτρα», όπως το περιέγραφε!

Το λίθινο «κάθισμα» είχε αφεθεί έξω από την οικοδομή, δίπλα στον δημόσιο δρόμο που οδηγούσε προς την Ανατολική Κρήτη.

Δεν ήταν όμως ένα απλό πέτρινο κάθισμα: ΗΤΑΝ ΕΝΑΣ ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΘΡΟΝΟΣ!

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΘΡΟΝΩΝ, ΕΔΩ.

Ο θρόνος περισυνελέγη και μεταφέρθηκε στο Μουσείο Ηρακλείου.

Και ο Ν. Πλάτων γράφει κάτι πραγματικά εντυπωσιακό: «Είναι το δεύτερον παράδειγμα θρόνου αναμφισβητήτως ανήκοντος εις την μινωικήν εποχήν».

Μάλιστα, ο θρόνος του Κατσαμπά παρουσίαζε, σύμφωνα με τον Ν. Πλάτωνα, σημαντικές αναλογίες με τον περίφημο Θρόνο της Κνωσού!

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΚΝΩΣΣΟΥ, ΕΔΩ.

Η μινωική χρονολόγησή του επιβεβαιωνόταν τόσο από τη μορφή και τις λεπτομέρειες της κατασκευής του όσο και από τα άφθονα όστρακα μινωικής κεραμικής που υπήρχαν στην περιοχή.

Ο θρόνος ήταν κατασκευασμένος από πώρο λίθο και δεν είχε ερεισίνωτο, δηλαδή πλάτη. Στην πρόσθια όψη του υπήρχε τόξο ανάμεσα στα πόδια, με μορφολογικές ομοιότητες προς τον Θρόνο της Κνωσού.

Παρά τις φθορές που υπέστη – μερικές μάλιστα κατά την εξαγωγή του από τα θεμέλια – η γενική κατάσταση διατήρησής του χαρακτηριζόταν από τον Ν. Πλάτωνα ως ικανοποιητική.

ΜΗΠΩΣ ΤΟ ΚΤΗΡΙΟ ΟΠΟΥ ΒΡΕΘΗΚΕ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΕΝΑ ΑΠΛΟ ΜΙΝΩΙΚΟ ΚΤΗΡΙΟ;

Ο ίδιος ο Ν. Πλάτων προχωρά ακόμη περισσότερο: Υπενθυμίζει ότι ο Κατσαμπάς είχε ήδη αποδώσει σημαντικά λείψανα του μινωικού πολιτισμού και ότι ο Άρθουρ Έβανς είχε αναφερθεί ιδιαίτερα στην περιοχή ως ζώνη του λιμένα της Κνωσού.

Το περίφημο Τρυπητό Χαράκι, αρχαίο μινωικο νεωριο…

Το μινωικό Τρυπητό Χαράκι

Ο Ν. Πλάτων αναφέρει μινωικά κτίρια σε ολόκληρη την έκταση από τη γραμμή του αιγιαλού μέχρι νοτιότερα του δημόσιου δρόμου και μεταξύ του Καιράτου ποταμού και του ρυακιού της Τρυπητής[2]. Αναφέρεται ακόμη στο περίφημο «Τρυπητό Χαράκι», έναν μεγάλο βράχο που, κατά την άποψή του, είχε λαξευθεί και διατρηθεί από ανθρώπινα χέρια, σχηματίζοντας ένα μεγάλο τόξο. Ο Ν. Πλάτων θεωρούσε πιθανό ότι εκεί μπορούσαν να σύρονται έξω από τη θάλασσα και να προφυλάσσονται ακόμη και μεγάλες λέμβοι. Ο Ν. Πλάτων το 1951 θεωρούσε το Τρυπητό Χαράκι πιθανό μινωικό έργο. Χαρακτηριστικά έγραφε: «Το έργον φαίνεται μινωικόν». Και καταλήγει σε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα υπόθεση: Το κτηριο από το οποίο προήλθε ο θρόνος ίσως δεν ήταν ένα ασήμαντο οικοδόμημα, αλλά ένα αξιόλογο κτίριο του λιμένα της Κνωσού! Δυστυχώς, όπως έγραφε ήδη το 1951: «Επί του παρόντος αποκλείεται να γίνη εξερεύνησις του χώρου».

Και εδώ αρχίζουν τα δικά μου ερωτήματα:

• Πού ακριβώς βρισκόταν η αποθήκη του Στεφ. Σαατσάκη στον Κατσαμπά;
• Υπάρχει ακόμη το κτήριο ή η θέση του; Και κυρίως,
• Πού εκτίθεται ή φυλάσσεται σήμερα αυτός ο τόσο σπάνιος μινωικός θρόνος που βρέθηκε στον Κατσαμπά το 1951;

ΠΗΓΗ: Μαρ. Τακιτζής, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 13.7.2026.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ Γ. Λεκάκη:

[1] Συνοικία της Νέας Αλικαρνασσού Ηρακλείου, στον 35^ο παράλληλο [35.33748455278988, 25.151926067697072]. Με το ίδιο όνομα υπάρχει οικισμός και στην Σαμοθράκη. Άλλη μια απόδειξις σχέσεως Κρήτης – Σαμοθράκης. Πολλοί λένε ότι το τοπωνύμιο ετυμολογείται από τον κοτσαμπαση, εδρα του οποίου ήταν. Το τοπωνύμιο δεν απαντάται πουθενα αλλού!

Αρχαία πρόχους που βρέθηκε στον Πόρο, του 15ου αιωνα μ.Χ. – ΚΓ΄ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ.

Στις σημερινές περιοχές Κατσαμπάς και Πόρος (1,5 χλμ. Α. από τα ενετικά τείχη του Ηρακλείου, ανάμεσα στον βράχο της Τρυπητής και την μικρή χερσόνησο Μαντράκι ήταν το επίνειον της Κνωσού, στις εκβολές του ποταμού Καιράτου, ο οποίος διέρχεται και από την Κνωσό. Η Κνωσός είχε 4 λιμάνια, ένα ήταν η Ηράκλεια / Ηρακλειά, που επήρε το όνομά της από τον Ηρακλή, όταν αποβιβάσθηκε εδώ για να αιχμαλωτίσει τον Κρητικό Ταύρο. Στη θέση Μέσα Κατσαμπάς, στην δυτική όχθη του Καίρατου (4 χλμ. Β. από την Κνωσό), ευρέθη συνοικισμός των νεολιθικών χρόνων (βραχοσκεπή και τρία κτήρια). Στην βραχοσκεπή ευρέθησαν κεραμική, λίθινα εργαλεία, οστά ζώων και οστά ανθρώπου (ταφική χρήση). Τα αρχαιότερα ευρήματα χρονολογήθηκαν στην μέση νεολιθική εποχή (6η χιλιετία π.Χ.). Ο μινωικός οικισμός έφτασε στην μέγιστη έκτασή του κατά στην υστερομινωική εποχή ΥΜΙ, με μεγάλο αριθμό εργαστηρίων. Στο κέντρο του μινωικού οικισμού, στον Πόρο, υπήρχε μεγάλο νεκροταφείο της νεοανακτορικής περιόδου, το μόνο γνωστό. Έχει δώσει μεγάλο αριθμό αγγείων, σφραγίδες και κοσμήματα – άρα ακμάζων οικισμος. Η θέση εγκαταλείφθηκε στην τελική νεολιθική εποχή. Υπάρχουν στοιχεία ανθρώπινης παρουσίας και στους μινωικούς χρόνους. Η περιοχή Πόρου-Κατσαμπά έχει δώσει πλούσια ευρήματα. Σωστικές ανασκαφές από τις αρχές του 20ού αιώνα έχουν φέρουν φέρει στο φως: λείψανα του μινωικού οικισμού, νότια της νυν οδού Ικάρου έχουν βρεθεί ασύλητοι λαξευτοί τάφοι. Μετά την εγκατάλειψή του, την ΥΜΙΒ, το κύριο νεκροταφείο του οικισμού μεταφέρθηκε στην περιοχή του Κατσαμπά. Ο νέος οικισμός καταστράφηκε από φωτιά, αλλά ξαναχτίστηκε. Εγκαταλείπεται τελείως μετά την ΥΜΙΙΙΓ.

[2] Στην Τρυπητή έχουν βρεθεί τάφοι της υστερομινωικής εποχής III. Την ΠΜΙ και ΠΜΙΙΑ περίοδο υπάρχει ανεπτυγμένος οικισμος στον λόφο της Τρυπητής, με επεξεργασία οψιδιανού και χύτευση χαλκού. Ευρέθη κεραμική κυκλαδικού τύπου, υποδεικνύοντας σχέσεις με τις Κυκλάδες ήδη από τότε.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης “Σαμοθρακη, ιερα νησος”. Και Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Γαλανίδου Ν. «Η ανασκαφή μιας ανασκαφής: Ο Νεολιθικός Κατσαμπάς μισόν αιώνα μετά την αποκάλυψή του», Ανάσκαμμα 5: 33-52, 23.2.2012.
• Δημοπούλου-Ρεθεμνιωτάκη Ν. «Το επίνειο της Κνωσού στον Πόϱο-Κατσαμπά», British School at Athens Studies, 2024.

ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΘΡΟΝΟΣ ΚΑΤΣΑΜΠΑΣ ΣΠΑΝΙΟΤΕΡΟΣ ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΘΡΟΝΟΣ ΤΡΥΠΗΤΟ ΧΑΡΑΚΙ ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΜΙΝΩΙΚΟΙ ΘΡΟΝΟΙ ΚΑΤΣΑΜΠΑ ΣΠΑΝΙΟΣ ΜΙΝΩΙΚΗ ΚΡΗΤΗ ΤΡΥΠΙΟ Πλατων 1951 αποθηκη Ηρακλειο ιχθυοπωλης Σαατσακης,  Κατσαμπας μινωικη κτηρια αρχαια κτισματα καταστροφη οικοδομη αρχαιολογικη Υπηρεσια κτηριο κατασκευη μινωικος τροπος πελεκητος λιθος θεμελια μορφη χρηση εργολαβος αρχαιολογια περιεργο αντικειμενο, αρχαιο καθισμα πετρα πετρινο λιθινο αρχαιολογικο Μουσειο Ηρακλειου μινωικη εποχη Κνωσου μινωιτες οστρακο μινωικος πολιτισμος κεραμικη κατασκευη πωρος πωρολιθος ερεισινωτο, πλατη τοξο μορφολογια Κνωσος φθορα λειψανα εβανς λιμενας αιγιαλος Καιρατος ποταμος ρυακι Τρυπητης τρυπιος βραχος αψιδα λαξευση διατρηση ανθρωπινο εργο θαλασσα προφυλαξη λεμβος πλοιο Τρυπητος οικοδομημα, λιμανι συνοικια Νεα Αλικαρνασσος Ηρακλειο 35^ος παραλληλος οικισμος Σαμοθρακη τοπωνυμιο ετυμολογια κοτσαμπασης Αρχαια προχους 15ος αιωνας μΧ ΚΓ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ενετικα τειχη Ηρακλειο βραχος Τρυπητης χερσονησος Μαντρακι επινειον εκβολες Μεσα Κατσαμπας, συνοικισμος νεολιθικα χρονια χρονων βραχοσκεπη ευρημα κεραμικη λιθινα εργαλεια, οστα ζωων οστο οαστουν ανθρωπου ανθρωπος ταφικη χρηση αρχαιοτερα ευρηματα χρονολογηση μεση νεολιθικη 6η χιλιετια πΧ μινωικος οικισμος υστερομινωικη ΥΜΙ, εργαστηριο νεκροταφειο νεοανακτορικη περιοδος μονο γνωστο αγγειο σφραγιδα κοσμημα τελικη σωστικες ανασκαφες 20ος αιωνας μχ λειψανα οδος Ικαρου αρχαιοι ασυλητοι λαξευτοι ταφοι εγκαταλειψη καταστροφη φωτια ασυλητος λαξευτος ταφος λοφος επεξεργασια οψιδιανος οψιδιανος χυτευση χαλκος κεραμικη κυκλαδικη Κυκλαδες τετραλιμενος ηρακλης κρητικος ταυρος ηρακλεια