Του Γιώργου Λεκάκη
Η αρχαία πόλις Λεύκασπις (αργότερα Αντίφραι)[1] – νυν Μαρίνα ή Μαρίνα ελ-Αλαμέιν – ευρίσκεται κοντά στις ακτές της Μεσογείου της νυν Αιγύπτου. Ήταν μια πολυτελής παραθεριστική πόλη, κυρίως για την ανώτερη τάξη. Έχει μια παραλία μήκους 11 χλμ.! Και κείται περίπου 300 χλμ. μακριά από το Κάιρο, στην περιοχή του Ελ Αλαμέιν, στον 30ό παράλληλο [30.821110651687768, 29.04484128272862]
Ο αρχαιολογικός χώρος της Λεύκασπης ευρίσκεται 5 χλμ. Α. της σύγχρονης πόλης Ελ Αλαμέιν (96 χλμ. Δ. της Αλεξάνδρειας). Περιλαμβάνει εκτεταμένα ερείπια μιας λιμανούπολης, κυρίως από την ελληνική και ρωμαϊκή περίοδο, από τον 2ο αιώνα π.Χ. έως τον 6ο αιώνα μ.Χ.
Η αρχαία Λεύκασπη είχε πληθυσμό περίπου 15.000 κατοίκους! Ήταν πιθανώς το σημαντικότερο εμπορικό κέντρο μεταξύ Αιγύπτου – Λιβύης και ένα σημαντικό κέντρο για τις εισαγωγές από την Κρήτη. Ο οικισμός καταστράφηκε το 365 μΧ από τον γνωστό σεισμό στα ανοικτά των ακτών της Κρήτης και το τσουνάμι που προκάλεσε. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ το ΕΔΩ. Η πόλη δεν ξανακτίσθηκε, και λόγω της καταρρέουσας τότε Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Η Λευκάσπη πίστευαν ότι είχε «χαθεί» μετά από τον σεισμό, αλλά το 1986, μια ομάδα μηχανικών που κατασκεύαζαν δρόμους στην Μαρίνα αποκάλυψε αρχαία σπίτια και τάφους. Τότε 200 στρέμματα γύρω γης χαρακτηρίσθηκαν ως αρχαιολογική περιοχή! Και οι ανασκαφές ξεκίνησαν την δεκαετία του 1990… Αλλά πριν από την ανακάλυψη του αρχαίου χώρου, η περιοχή του αρχαίου λιμανιού του οικισμού – φευ – είχε καταστραφεί για να δημιουργηθεί μια τεχνητή λιμνοθάλασσα για τουριστικό θέρετρο.
Η περιοχή των αρχαιολογικών ερευνών εκτείνεται περίπου 1 χλμ. κατά μήκος της μεσογειακής ακτής και 550 μ. στην ενδοχώρα! Η αρχαιολογική και αρχιτεκτονική έρευνα αποκάλυψε την διάταξη της αρχαίας πόλεως. Στο κέντρο βρισκόταν η κεντρική πλατεία, που περιβαλλόταν από στοές, καθώς και ελληνιστικά και ρωμαϊκά λουτρά και μια βασιλική. Οι γειτονικές κατοικημένες συνοικίες ήταν πυκνά δομημένες. Τα σπιτια είχαν γενικά ένα ελληνικό σχέδιο, υπερυψωμένη είσοδο, αίθουσα υποδοχής, πολλαπλούς οροφους, αποχωρητήριο και μια δεξαμενή μέσα στο σπίτι. Πολλά μεγαλύτερα σπίτια είχαν περιστύλιο με κορινθιακούς κίονες. Στο εσωτερικό τους, υπάρχουν ελληνικά διακοσμητικά στοιχεία. Η λιμενική υποδομή (που τώρα είναι κατεστραμμένη) και οι αποθήκες βρίσκονταν στα βόρεια. Μια τεράστια νεκρόπολη και μια πρώιμη χριστιανική βασιλική, ανακαλύφθηκαν στο νότιο τμήμα του χώρου. Η νεκρόπολη λειτούργησε από τα τέλη του 2ου αιώνα π.Χ. έως τον 4ο αιώνα μ.Χ. Είναι αρκετά καλά διατηρημένη και διαθέτει μια εξαιρετική ποικιλία ταφικών μνημείων. Ανάμεσα στις αρκετές δεκάδες τάφους διαφορετικών μορφών, υπάρχουν τύποι που δεν είχαν βρεθεί στην Αίγυπτο πριν ή, εάν είχαν βρεθεί, ήταν πολύ κακώς διατηρημένοι. Ο Υπόγειος τάφος T1GH (ο μεγαλύτερος) είχε θέα στην θάλασσα, ιωνική στοά, είσοδο διακοσμημένη με οδοντωτή ζωφόρο, κλπ.
Η αιγυπτιακή κυβέρνηση άρχισε να ανοίγει την Λευκάσπη ως υπαίθριο μουσείο στα μέσα Σεπτεμβρίου 2010, με στόχο την αύξηση του τουρισμού στην Μαρίνα και στις κοντινές περιοχές Ελ-Αλαμέιν και Μεγάλη Ταποσίρις.
Είναι επίσης το βορειότερο σημείο όπου βρέθηκαν «πορτραίτα μουμιών».
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 7.3.2000.
ΤΩΡΑ βρέθηκαν και νέοι 18 αρχαίοι τάφοι, αυξάνοντας τον συνολικό αριθμό των ανασκαμμένων τάφων στον χώρο σε 44! Επτά από τους τάφους βρέθηκαν κοντά στην επιφάνεια του εδάφους, ενώ οι άλλοι 11 είχαν σκαφτεί βαθειά κάτω από το έδαφος.
Οι ανασκαφές αποκάλυψαν επίσης και:
- ένα ημιτελές άγαλμα της θεάς Αφροδίτης, του Ελληνικού πανθέου, της θεάς του έρωτα και της ομορφιάς.
- μια σφραγισμένη γρανιτένια σαρκοφάγο (γρανιτένιο φέρετρο) μήκους 2,5 μ.
- θραύσματα μιας γύψινης σφίγγας,
- έναν βωμό προσφορών από ασβεστόλιθο με ψευδοροφή – ψεύτικη πόρτα. Σε έναν από τους τάφους. «Η ψευδόπορτα είναι ένα από τα αρχαιότερα και πιο αναγνωρίσιμα στοιχεία της αρχαίας ταφικής αρχιτεκτονικής της περιοχής», εδήλωσε ο κ. Χ. Χουσεΐν (του Υπουργείου Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου). «Στην παραδοσιακή αιγυπτιακή πεποίθηση, συμβόλιζε την διεπαφή μεταξύ των κόσμων των ζωντανών και των νεκρών, μέσω της οποίας ο νεκρός μπορούσε να λαμβάνει πνευματικά προσφορές που προσφέρονταν από τους ζωντανούς», εξήγησε.
- γυάλινα δακρυδοχεία,
- κεραμικά, αμφορείς, λυχνίες λαδιού και
- 24 χρυσά φυλακτά με γλώσσα τοποθετημένα στα στόματα των νεκρών, σύμφωνα με τις ελληνικές και αργότερα και ρωμαϊκές ταφικές παραδόσεις. «Οι χρυσές γλώσσες είναι ένα καλά τεκμηριωμένο χαρακτηριστικό ορισμένων ταφών που χρονολογούνται από την πτολεμαϊκή-μακεδονική και ρωμαϊκή περίοδο, στην Αίγυπτο», είπε ο κ. Χουσεΐν. «Γενικως ερμηνεύονται ως συμβολικά ταφικά φυλακτά, που προορίζονται να επιτρέψουν στον αποθανόντα να μιλήσει στην μετά θάνατον ζωή, ιδιαίτερα κατά την διάρκεια της κρίσης ενώπιον του Όσιρι, ή γενικότερα να επικοινωνήσει και να απαγγείλει ιερούς τύπους / ψαλμούς στον επόμενο κόσμο», εξήγησε. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Οι χρυσές γλώσσες στους τάφους των νεκρών, βοηθούσαν τους νεκρούς να μιλήσουν μετά θάνατον, αφού ο χρυσός εθεωρείτο σάρκα θεών¨, ΕΔΩ.
ΠΗΓΗ: “18 ancient Egyptian tombs with dozens of gold ‘tongues’ discovered along the Mediterranean coast – Archaeologists have found 18 tombs at an ancient Egyptian site by the Mediterranean coast of Egypt”, Live Science, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 11.7.2026.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Czerner R. «Η αρχιτεκτονική διακόσμηση της Μαρίνας ελ-Αλαμέιν», εκδ. Archaeopress, Οξφόρδη, 2009.
- Daszewski W. A. «Marina» στο Πολωνική Αρχαιολογία στη Μεσόγειο, Βαρσοβία 1991 – 1998. Και “Graeco-Roman town and necropolis in Marina el-Alamein”, Polish Archaeology in the Mediterranean, 20, 2010, κ.ά.
- Schemm P. “Ancient city rises amid Egypt resorts”, inquirer.com, Associated Press, 21.3.2020. Και “Where Egypt’s elite now play, an ancient Roman port on Mediterranean once thrived”, Minneapolis – St. Paul Star-Tribune, 7.9.2010.
- Wein A. J. “Leukaspis – A New Attraction for Tourists Will be Opened in Egypt¨, 21.3.2020.
- “Raport Roczny Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa: PCMA”, 2016. Και “Polish–Egyptian Conservation Mission Marina el-Alamein”.
- “Amid Egypt’s Resorts, an Ancient City Is Unearthed”, Associated Press, 27.3.2015.
- “Marina el-Alamein – exhibition in the Alexandria National Museum”, 28.7.2020.
- “Polish–Egyptian Archaeological Mission to Marina el-Alamein”. pcma.uw.edu.pl. Retrieved 2020-07-28.
- “New major discoveries at Marina El Alamein reveal the city’s rich Mediterranean heritage – Greco-Roman – Antiquities”. Ahram Online. Retrieved 2026-07-08.
- “Egypt uncovers lost Byzantine-era city in the western desert», Associated Press, 4.7.2026.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] ΠΗΓΗ: Στράβων , Γεωγραφικά 17,1,14: “Ἀπὸ μὲν οὖν Καταβαθμοῦ εἰς Παραιτόνιον εὐθυπλοοῦντι σταδίων ἐστὶν ἐνακοσίων ὁ δρόμος· πόλις δ᾽ ἐστὶ καὶ λιμὴν μέγας τετταράκοντά που σταδίων· καλοῦσι δ᾽ οἱ μὲν Παραιτόνιον τὴν πόλιν οἱ δ᾽ Ἀμμωνίαν. μεταξὺ δὲ ἥ τε Αἰγυπτίων κώμη καὶ ἡ Αἰνησίσφυρα ἄκρα͵ καὶ Τυνδάρειοι σκόπελοι͵ νησίδια τέτταρα ἔχοντα λιμένα· εἶθ᾽ ἑξῆς ἄκρα Δρέπανον καὶ νῆσος Αἰνησίππεια ἔχουσα λιμένα καὶ κώμη Ἆπις͵ ἀφ᾽ ἧς εἰς μὲν Παραιτόνιον στάδιοι ἑκατὸν εἰς δὲ Ἄμμωνος ὁδὸς ἡμερῶν πέντε· ἀπὸ δὲ τοῦ Παραιτονίου [εἰς Ἀλεξάνδρειαν] χίλιοί που καὶ τριακόσιοι στάδιοι. μεταξὺ δὲ πρῶτον μὲν ἄκρα λευκόγειος͵ Λευκὴ ἀκτὴ καλουμένη· ἔπειτα Φοινικοῦς λιμὴν καὶ Πνιγεὺς κώμη· εἶτα νῆσος Σιδωνία λιμένα ἔχουσα· εἶτ᾽ Ἀντίφραι μικρὸν ἀπωτέρω τῆς θαλάττης· ἅπασα μὲν ἡ χώρα αὕτη οὐκ εὔοινος͵ πλείω δεχομένου τοῦ κεράμου θάλατταν ἢ οἶνον ὃν δὴ καλοῦσι Λιβυκόν͵ ὧι δὴ καὶ τῶι ζύθωι τὸ πολὺ φῦλον χρῆται τῶν Ἀλεξανδρέων· σκώπτονται δὲ μάλιστα αἱ Ἀντίφραι. εἶθ᾽ ὁ Δέρρις λιμὴν καλούμενος οὕτως διὰ τὴν πλησίον πέτραν μέλαιναν δέρρει ἐοικυῖαν· ὀνομάζουσι δὲ καὶ Ζεφύριον τὸν πλησίον τόπον· εἶτ᾽ ἄλλος λιμὴν Λεύκασπις καὶ ἄλλοι πλείους· εἶτα Κυνὸς σῆμα· εἶτα Ταπόσειρις οὐκ ἐπὶ θαλάττηι͵ πανήγυριν δεχομένη μεγάλην· καὶ ἄλλη δ᾽ ἐστὶ Ταπόσειρις ἐπέκεινα τῆς πόλεως ἱκανῶς· αὐτῆς δὲ πλησίον πετρῶδες ἐπὶ τῆι θαλάττηι χωρίον καὶ αὐτὸ δεχόμενον πολλοὺς τοὺς κωμάζοντας ἅπασαν ὥραν ἔτους· εἶθ᾽ ἡ Πλινθίνη καὶ Νικίου κώμη καὶ Χερρόνησος φρούριον͵ πλησίον ἤδη τῆς Ἀλεξανδρείας καὶ τῆς Νεκροπόλεως ἐν ἑβδομήκοντα σταδίοις. ἡ δὲ Μάρεια λίμνη παρατείνουσα μέχρι καὶ δεῦρο πλάτος μὲν ἔχει πλειόνων ἢ πεντήκοντα καὶ ἑκατὸν σταδίων͵ μῆκος δ᾽ ἐλαττόνων ἢ τριακοσίων. ἔχει δ᾽ ὀκτὼ νήσους καὶ τὰ κύκλωι πάντ᾽ οἰκούμενα καλῶς· εὐοινία τέ ἐστι περὶ τοὺς τόπους ὥστε καὶ διαχεῖσθαι πρὸς παλαίωσιν τὸν Μαρεώτην οἶνον”.
Στραβων Καταβαθμος Παραιτονιον δρομος αρχαια πολις λιμην μεγας Παραιτονιο αμμωνια αιγυπτιοι αινησισφυρα ακρα͵ Τυνδαρειοι σκοπελοι͵ Τυνδαρεως νησιδια νησιδιο μικρονησια μικρονησι λιμενα ακρον Δρεπανον Δρεπανο νησος Αινησιππεια κωμη απις͵ αμμωνος οδος αμμων αλεξανδρεια λευκογειος͵ Λευκη ακτη Φοινικους Πνιγευς νησος Σιδωνια αντιφραι θαλαττα χωρα ευοινος͵ κεραμος οινος Λιβυκον͵ λιβυκος ζυθος φυλος αλεξανδρεων αντιφρες Δερρις μαυρη πετρα μελαινα Ζεφυριον ζεφυριο τοπος Λευκασπις Κυνος σημα Ταποσειρις πανηγυρις Ταποσιρις πετρωδες χωριο Πλινθινη Νικιου κωμη νικιας Χερρονησος φρουριον͵ φρουριο καστρο Νεκροπολις Μαρεια λιμνη νησοι κυκλος ευοινια παλαιωση Μαρεωτης οινος
