Του Γιώγου Λεκάκη
Η Καινίς / Καινή[1] ήταν μια νέα γυναίκα από την Θεσσαλία, κόρη του Άτρακος (του Πηνειού) ή του Ελάτου / Ελάθου / Ελάσου και της Ιππέας.
Έμεινε στην ιστορία για δυο ρόλους: Τον ερωτικό και τον ηρωικό:
Η Καινίς παρέμενε ανύπαντρη, παρά τους πολυάριθμους μνηστήρες της. Αλλά πλάγιασε συναινετικώς (κατ’ άλλους με αποπλάνηση) με τον θεό Ποσειδώνα, για να της εκπληρώσει μια ευχή[2]: Επειδή ήταν «ιερό θέμα» για εκείνην η παρθενία και το να μην κάνει παιδιά, να της χαρίσει ένα τρομερό δώρο: Την ατρωτότητα. Έτσι την μεταμόρφωσε σε αδάμαστο και άτρωτο από σίδερο άνδρα[3]. Όταν της εκπλήρωσε την ευχή της, εκείνη απάντησε: «Αυτή η πράξη βίας ξυπνά μέσα μου μια μεγάλη επιθυμία: να μην μου ξανασυμβεί ποτέ κάτι τέτοιο. Ας μην είμαι πια γυναίκα! Με αυτό, Ποσειδώνα, μου δίνεις τα πάντα»! Η Καινίς, λοιπόν, συνέχισε τον βίο της ως άνδρας, με θεϊκή πανοπλία.
- Κατ’ άλλην εκδοχή, η Καινίς εκ του Ποσειδώνος έτεκε τον Καινέα.
Ο Καινεύς με ασπίδα, μάχεται με Κενταυρο. Αττική μελανόμορφη λήκυθος, 520–510 π.Χ.
Ο Καινεύς / Καινέας έγινε βασιλιάς των Λαπιθών.[4] Αδελφός του ο γενναίος ιππεύς Ίσχυς / Ίσχιος καθώς και ο Αργοναύτης Πολύφημος, ο Δωτίας ή Δώτιος και ο μάντης Άμπυκος. Ζούσε στο όρος Όθρυς (οροσειρά-όριο Θεσσαλίας-Στερεάς), στην πόλη Γόρτυς. Διέταξε τον λαό του να λατρέψει ένα δόρυ, που είχε στήσει στην αγορά, ως θεό.[5] Διέταξε τον λαό του να προσκυνούν το όπλο, αντί τους θεούς. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκη “Αρχαια ελληνικα οπλα”, ΕΔΩ. Έλαβε μέρος στην Αργοναυτική Εκστρατεία και στο κυνήγι του Καλυδώνιου Κάπρου.
- Κατ’ άλλους, ήταν οπαδός ή μία υπόσταση του θεού Άρη.
Έγινε ένας άτρωτος Λαπίθης, ο οποίος στην Μάχη Λαπιθών – Κενταύρων στους γάμους του Πειρίθου, εσκότωσε 5 Κενταύρους! Κατά την διάρκεια της μάχης, μάλιστα, αρκετοί κένταυροι ανέφεραν ειρωνικώς την υπερανδρική φύση[6] της μητρός του Καινέα (ή και του ιδίου ως προερχομένου από γυναίκα-άνδρα):
- «Bella relinque viris[7] – Άφησε τους πολέμους στους άνδρες» (λέγει ο Κένταυρος Λατρεύς), και
- «Superamur ab uno vixque viro? – Θα νικηθούμε από έναν μόνον άνδρα, που μόλις έγινε άντρας;» (λέγει ο Κένταυρος Μόνιχος).
Ο Νέστωρ επικαλέστηκε την γνωριμία του μαζί του – έναν από τους «ισχυρότερους κατοίκους της γης»! Οι ακροατές του Νέστορος έμειναν έκπληκτοι από την «καινοτομία του θαύματος» της αλλαγής φύλου (“monstri novitate”) – ο δε Αχιλλεύς[8] ιδιαιτέρως επέμενε να ακούσει αυτήν την ιστορία.
Ο Καινεύς ήταν πατέρας του Κορώνου, του Φώκου και του Πρίασου – και παππούς του Λεοντέα, αρχηγού των Λαπιθών[9]. Ο Κόρωνος μάλιστα γέννησε υιόν, τον οποίο επίσης ονόμασε Καινέα (Καινεύς Β΄).
Και αφού δεν μπορούσε να τραυματιστεί από μέταλλο:
- εξοντώθηκε μόνον όταν καταπλακώθηκε από πέτρες και τεράστια ύλη, από μεγάλα κλαδιά ή κορμούς πεύκων ή πράσινων ελάτων. Τότε «άνοιξε η γη και τον κατάπιε» και βυθίστηκε στα Τάρταρα. Βυθίσθηκε όρθιος μέσα στην γη, κάτω από το βάρος της ύλης [ΣΧΟΛΙΟ: ιδού τι παθαίνει όποιος αγαπά μόνον την ύλη)… Ο Καινέας καρφώθηκε όρθιος στο έδαφος, όπως το λατρευτικό δόρυ που έστησε. Από τιμωρία του Δία ή του Απόλλωνος για αυτή την βλασφημία.
- Ή αιχμαλωτίσθηκε και τάφηκε κάτω από τόνους χώμα
- Ή συνελήφθη και αυτοκτόνησε.
Σύμφωνα με τον μάντη Μόψο, μεταμορφώθηκε σε ένα μοναδικό πουλί, στο χρώμα της κίτρινης σκουριάς, ίσως τον φοίνικα.
Έτσι λατρεύθηκε ως χθόνια θεότητα.
Ήταν μια από τις μορφές που συναντά ο Αινείας στον Κάτω Κόσμο μεταμορφωμένο ξανά σε παρθένο (Βιργ. «Αινειάς»).
- Η ιστορία είναι παλαιοτάτη, αφού η αρχαιότερη σωζόμενη απεικόνιση του Καινέα είναι σε ένα μικρό χάλκινο ανάγλυφο ελληνικής τέχνης του 7ου αιώνα π.Χ. από το Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας. Σε ένα ετρουσκικό μελανόμορφο αγγείο, του 500 π.Χ., ο Καινευς δεν απεικονίζεται με ασπίδα, αλλά οπλισμένος με δύο σπαθιά. Ήταν ο πρώτος τύπος πολεμιστή με δύο σπαθιά ανά χείρας. Ο Καινεύς απεικονίζεται και στο «αγγείο Φρανσουά». Η δε μάχη των Λαπιθών με τους Κένταυρους αποδίδεται σε πολλά έργα τέχνης, όπου απεικονίζεται βέβαια και ο Καινέας.
«Περὶ Καινέως» αναφέρει και ο Παλαίφατος
«Καινέα φασὶν ὅτι ἄτρωτος ἦν. ὅστις δὲ ὑπο λαμβάνει ἄτρωτον εἶναί τινα ἀπὸ σιδήρου ἄνθρωπον ὄντα, ματαιάζει. ἡ δὲ ἀλήθεια ἔχει ὧδε. Καινεὺς ἦν ἀνὴρ Θετταλὸς τὸ γένος, ἀγαθὸς τὰ πολεμικὰ καὶ ἐπιστήμων τοῦ μάχεσθαι· γενόμενος δὲ ἐν πολλαῖς μάχαις οὐδέποτε ἐτρώθη, οὐδὲ ὅτε Λαπίθαις συμμαχῶν πρὸς Κενταύρους ἀπέθανεν· ἀλλὰ συλλαβόντες αὐτόν, μόνον κατέχωσαν, καὶ οὕτως ἐτελεύτησεν. ἔλεγον οὖν οἱ Λαπίθαι, ἀνελόμενοι τὸν νεκρὸν αὐτοῦ καὶ εὑρόντες μὴ τετρωμένον τὸ σῶμα, “Καινεὺς τόν τε ἄλλον βίον ἄτρωτος ἦν καὶ ἀπέθανεν ἄτρωτος”». Απόδοση Γ. Λεκάκη: Λένε ότι ο Καινεύς ήταν άτρωτος. Όποιος όμως πιστεύει ότι μπορεί ένας άνθρωπος να είναι άτρωτος στα σιδερένια όπλα, ματαιοπονεί / πλανάται. Η αλήθεια είναι η εξής: Ο Καινέας ήταν Θεσσαλός στην καταγωγή, γενναίος πολεμιστής και πολύ έμπειρος στην τέχνη του πολέμου. Αν και συμμετείχε σε πολλές μάχες, δεν τραυματίστηκε ποτέ. Ακόμη και όταν, πολεμώντας στο πλευρό των Λαπιθών εναντίον των Κενταύρων, έχασε την ζωή του, δεν σκοτώθηκε από τραύματα. Οι αντίπαλοί του τον συνέλαβαν και τον καταπλάκωσαν με χώμα· έτσι πέθανε. Γι’ αυτό οι Λαπίθες, όταν πήραν το σώμα του και διαπίστωσαν ότι δεν έφερε κανένα τραύμα, έλεγαν: «Ο Καινέας ήταν άτρωτος σε όλην του την ζωή και πέθανε άτρωτος».
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης “Ελληνικη Μυθολογία”. Γ. Λεκάκης “Παραδόσεις των λαών”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 30.8.2003.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Ομ. Ιλιάς 1,264 και 266. Ησίοδος «Κατάλογος Γυναικών», απόσπασμα 87 και Ψευδο-Ησίοδος «Ασπίδα του Ηρακλή», 179. Απολλόδ. Επ. 1.22. Ψευδο-Απολλόδωρος «Μυθολογική Βιβλιοθήκη» Ι,9,16. Απόλλ. Ρόδιος «Αργον.» I,57 και Σχόλ. Απολ. Ρ. σελ. 12.6. Ασπ. Ηρ. 179. Διόδ. Σικ. 4/37.3. Ηράκλειτος ο Αλληγοριστής «Απίστ.» 3. Ηρόδοτος, V,92. Παυσ. 5/10.8. Πίνδαρος, απόσπασμα 167, Bergk. Σχόλ. Πλάτ. Νόμ. 944d. Στησίχορος «Το Κυνήγι Κάπρου», fr. 222. Φλέγων FGrH 2b 257F απόσπ. 36.331-335.
- Οβ. «Μεταμ.» VIII 305, XII 12.189-209 / 459–521. Βιργ. «Αιν.», VI, 448 f. Αντ. Λιβ. Μετ. 17.4. Υγίν. μύθ. 14.3-4, 14.19, 173.3.
- Lecocq Fr. “Caeneus auis unica (Ovide: Mét. 12, 532) est-il le phénix?” στο Le phénix et son Autre. Poétique d’un myth – des origines au XVI e siècle, εκδ. Universitaires de Rennes, Rennes, 2013.
- Northrop Ch. «Caeneus and Heroic (Trans)Masculinity in Ovid’s Metamorphoses», στο Arethusa 53, τ. 1, 2020.
- Patsi-Garin E. «Επίτομο λεξικό Ελληνικής Μυθολογίας», εκδ. Χ. Πάτση, Αθήνα, 1969.
- Robertson M. «The Hero with Two Swords», στο Journal of the Warburg and Courtauld Institutes 15, τ. 1/2, 1952.
- Visser Edz. «Kaineus» στο Der Neue Pauly (DNP), τ. 2, εκδ. Metzler, Stuttgart, 1997.
- Waldner K. «Geburt und Hochzeit des Kriegers. Geschlechterdifferenz und Initiation in Mythos und Ritual der griechischen Polis», εκδ. De Gruyter, Berlin / New York 2000.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] ρήμα: καινόω (< καινὸς) = μεταβάλλω, ἀλλάσσω / αλλάζω, τὰ ἐπιβουλεύματα ἐπὶ γλώσσης – παθ., ἐπὶ πολιτικῶν μεταβολῶν· καινοῦσθαι τὰς διανοίας, κλίσιν εἰς νεωτερισμοὺς καὶ μεταβολὰς ἐν τῇ πολιτείᾳ ἔχειν. ΙΙ. = ἐγκαινίζω, κάμνω τὰ ἐγκαίνια οἰκοδομῆς. ΙΙΙ. ἀνακαινίζω, ἀνανεώνω, καινίζω. – ΠΗΓΗ: Δίων Κ. 47. 4. Διον. Ἁλ. π. Θουκ. 21. και 1.71, 3.82. Ἡρόδ. 2.100. Συλλ. Ἐπιγρ. 8790.
- Με το όνομα Καινίας υπάρχει και Ταραντίνος φιλόσοφος, οπαδός του Πυθαγόρα (Ιάμβλ. 36.267). Και Πολεμιστής στον Επτά επί Θήβας πόλεμο, όπου σκοτώθηκε από τον Θηβαίο Αίμο (Στάτ. Θηβ. 7.644).
[2] ΠΗΓΗ: Φλέγων Τράλλεων (παραδοξογράφος του 2ου αι.), Ησίοδος.
[3] Και άλλες φορές αναφέρεται η αλλαγη φύλου στην ελληνική μυθολογία: Τειρεσίας, Ίφις, Μήστρα, Κάλλω, κ.ά. – βλ. Γ. Λεκάκης «Και εγχειρήσεις αλλαγής φύλου στην αρχαία Ελλάδα!» εφημ. Έθνος της Κυριακής», 24.8.2003.
[4] Πρόγονος του Κύψελου από την Κόρινθο από την πλευρά του πατέρα του.
[5] ΠΗΓΗ: Ακουσίλαος από το Άργος, μυθογράφος του 6ου αιώνα π.Χ. Οβιδίου «Μεταμορφώσεις», ΧΙΙ, 171-209, 459-525.
[6] Σήμερα από τους ξένους αυτό διαβάζεται ως τρανσεξουαλικότητα.
[7] virtus = αρετή, γενναιότητα < vir = άνδρας, άνθρωπος.
[8] Σημειώνεται πως ο ίδιος είχε μεταμφιεστεί σε γυναίκα για να αποφύγει στον πόλεμο.
[9] ΠΗΓΗ: Ομ. Ιλιάς Α 262-268.
αρχαιος ατρωτος σιδερο ανδρας, ισχυροτερος ανδρας κατοικος της γης, γυναικα Λεκακης
