Του βιοδυναμικού γεωπόνου Μάριου Δεσύλλα
Πριν 4 χρόνια έλαβα ένα μήνυμα από την Κέρκυρα, με την πληροφορία για μία άλλη πλευρά του σεληνιακού κύκλου, την «τρυφεροφεγγαριά». Σύμφωνα λοιπόν με την «κορφιάτικη» αυτή παράδοση, οι πρώτες μέρες του φεγγαριού είναι «ιδιαίτερες» και συνιστάται να αποφεύγει να κάνει κανείς τότε διάφορα πράγματα (βλ. αναλυτικά τι, πιο κάτω).
Ήταν κάτι που δεν μπορούσα να το κατατάξω ή να το εξηγήσω. Αλλά ούτε κι ήθελα να το απορρίψω. Αφού αυτός ακριβώς είναι ο στόχος του Ημερολογίου: να ανακαλύπτουμε παραδόσεις που κινδυνεύουν να χαθούν, να τις αξιολογούμε («στέκουν», δηλαδή ισχύουν ή όχι;) και τέλος, όσο γίνεται, να τις εξηγούμε.
Το κράτησα λοιπόν κατά μέρος «σε αναμονή». Μάλλον καλώς – κι ευχαριστούμε πολύ τον Γ.Σ. για την συμβολή του – γιατί στην πορεία ήρθαν να προστεθούν κι άλλες σχετικές παραδόσεις, που ενίσχυαν αυτή την άποψη. Ότι δηλαδή «κάτι συμβαίνει», αυτές τις 5-6 πρώτες ημέρες του φεγγαριού (μετά την Νέα Σελήνη). – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκακης “Ταματα και Αναθηματα”.
«Καλημέρα Μάριε, η ξαδέλφη μου από το χωριό Μαγουλάδες της Βόρειας Κέρκυρας, η Γεωργία Π. μας συμβουλεύει να μην απλώνουμε ρούχα το βράδυ και ιδίως Παρασκευή με τρυφεροφεγγαριά, πριν από τις πέντε πρώτες μέρες του φεγγαριού, γιατί περνάει το δρίμα – σαν “γλώσσα φωτιάς” – και τα χαρακώνει, τα φθείρει. Αυτό το λέγαν οι παλιοί, αλλά το έχει διαπιστώσει και η ίδια.
Με όλη μας την αγάπη, Γιάννης- Έφη».
Κάτι ανάλογο μας είπε κι ο Θ. Κοντοσώρος από άλλο χωριό της βόρειας Κέρκυρας, τους Αγραφούς (λίγο πιο ανατολικά, κοντά στους Καρουσάδες και το Σιδάρι). Ονόμασε μάλιστα την περίοδο αυτή «τρυφεροφεγγιά». Θυμάται λοιπόν να του λέει η νόνα του (γιαγιά), που πια είναι συχωρεμένη: «στην τρυφεροφεγγιά, αυτές τις πρώτες 5 μέρες του φεγγαριού, δεν σπέρνουν, δεν θερίζουν τίποτε, γιατί τα τρώει το σαράκι…». Μάλιστα μια φορά που μάζεψαν ρεβίθι «στις τρεις μέρες» του φεγγαριού, «γίνηκαν όλα πίτουρο, τα ‘φαγε το σαράκι». Επίσης άλλη φορά που κόψανε σανό για να το μπαλιάσουνε (να το δέσουν σε αχυρόμπαλλες) «έγινε σκόνη». Επεκτείνεται δηλαδή αυτή η παράδοση και στις γεωργικές εργασίες της σποράς και του θερισμού (των οσπρίων και των σιτηρών).
Ακόμη πιο πολλές παραδόσεις για το φεγγάρι και τις αγροτικές δουλειές, βρήκαμε να σώζονται στο χωριό Λιαπάδες της Δυτικής Κέρκυρας, κοντά στην Παλαιοκαστρίτσα. Ας τις ακούσουμε:
- «Το φεγγάρι, που σε όλο τον κόσμο εμπνέει τσου ποιητές και τσου ερωτευμένους, έχει για τσου παλιούς Λιαπαδίτες και σημαντικές λαογραφικές παραδόσεις. Από την μία γενιά στην άλληνε, μεταφέρονται σε μορφή συμβουλών, δοξασίες σχετικά με την επήρεια του φεγγαριού σχετικά με τσι αγροτικές και λοιπές εργασίες τση υπαίθρου. Άλλοι τσι πιστεύουνε σαν αληθινές, άλλοι σαν αληθοφανείς και μερικοί (λίγοι) δεν τσι πιστεύουνε.
- Όταν είναι καινούργιο το φεγγάρι μέχρι πέντε μερών, λένε ότι είναι «στην πεντάδα» (σημ.: νέα έννοια!) και το ονομάζουνε «τρυφεροφεγγαριά». – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης: “Ο κοσμος του 5”. Σε αυτό το πενταήμερο, το λοιπόν:
- Δεν βγάνουνε πατάτες, γιατί οι πατάτες θα πιάκουνε λεφτερίδα. Ούτε κάνουνε τραβέτζο στο κρασί, γιατί το κρασί θα ξυνίσει. Κι ακόμα δεν κόβγουνε τα χόρτα στα χωράφια (το κάνουν μετά την τρυφεροφεγγαριά). Αν τα κόψουνε μέσα στην πεντάδα, τα χόρτα τρίβονται».
Σημείωση: όπως το ξεκαθαρίσαμε με τον Γ.Σ., εννοούν ότι δεν κόβουνε τότε, όχι τα αγριόχορτα, αλλά τα «χρήσιμα χόρτα», π.χ. τριφύλλι για σανό, κλπ. Επειδή τότε σαπίζουν. Το ίδιο που μας είπε κι ο Θ.Κ.
Θα ταξιδέψουμε τώρα πιο νότια στα Επτάνησα, στην Λευκάδα, για να ακούσουμε από εκεί μια παράδοση για το κόψιμο των ξύλων:
«Στην νέα σελήνη («νιοφεγγιά») δεν κάνει να κόβουμε ξύλα για εργασίες, π.χ. οικοδομές, γιατί «φοινικώνουν», αλευρώνουν. Πρέπει να τα κόβουμε μετά την Πανσέληνο. – Από το: «Φάσεις της σελήνης στην λαϊκή παράδοση της Λευκάδας» – ΠΗΓΗ.
Και ας περάσουμε τέλος κι απέναντι, στην Δυτική Πελοπόννησο στο χωριό Αντρώνι της ορεινής Ηλείας (ανήκει στον Δήμο Αρχαίας Ολυμπίας):
«Τρυφεροφεγγιά» ή «νιοφεγγιά» (όπως στην Λευκάδα), ονομάζουν κι εδώ την περίοδο των πρώτων ημερών της σελήνης, από την έναρξη της γέμισης μέχρι το πρώτο τέταρτό της. Δηλαδή από την πρώτη ημέρα μέχρι και την 7η ημέρα της νέας σελήνης. Τι δεν πρέπει να κάνει κανείς τότε:
«Όταν έχει νιο φεγγάρι (νιοφεγγιά) κι αρχίζει η γιόμιση δεν κάνει κανείς να βάφει ρούχα ή να ζεματάει μαλλιά, γιατί χαλάνε, διαλύονται. Στην νιοφεγγιά γενικά ό,τι κάνεις φθείρεται». (Σημ: άρα έχουμε «αυξημένη εντροπία»).
Επίσης το φεγγάρι κατά την περίοδο της τρυφεροφεγγιάς, λέγεται και «άταρο[1]». Μια λαϊκή ρήση που αναφέρεται στα καιρικά φαινόμενα αναφέρει: «Το άταρο φεγγάρι οχτώ μέρες βρέχει».
«Ψημενοφεγγιά», λένε αντίστοιχα στην περιοχή αυτή, το β΄ τέταρτο της Σελήνης κατά την γέμιση, δηλαδή από την 8η ημέρα μέχρι και την 14η. Το αναφέρω γιατί ολοκληρώνει το δίπολο: σαν δηλαδή να ‘ναι άγουρο το φεγγάρι στην αρχή («τρυφερό») και να ωριμάζει («ψημένο») στην συνέχεια. – ΠΗΓΗ.
ΠΗΓΗ: Μ. Δεσύλλα “Αστρονομικό καλλιεργητικό Ημερολόγιο”, 2026, e-mail: [email protected]. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 10.2.2026.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ Γ. Λεκάκη:
[1] άταρος = πρόωρος, ατελής, ανήλικος, ασθενικός, καχεκτικός, αναίσθητος, άναυδος.
τρυφεροφεγγαρια Κερκυρα, Λευκαδα, Ηλεια πρωτες ημερες Νεα Σεληνη γεωπονια δεσυλλας φεγγαρι παραδοσεις Κερκυρας, Λευκαδας, Ηλειας ημερα σεληνιακος κυκλος κορφιατικη παραδοση, φεγγαριου ιδιαιτερες αποφυγη ημερολογιο χωριο Μαγουλαδες Βορεια συμβουλη απλωμα ρουχων ρουχα βραδυ Παρασκευη πεντε δριμα γλωσσα φωτιας φωτια χαραγμα φθορα Αγραφοι Καρουσαδες Σιδαρι τρυφεροφεγγια νονα γιαγια σπορα θερισμος σαρακι ρεβιθι ρεβυθι τρεις μερες πιτουρο, σανο μπαλιασμα δεσιμο αχυρομπαλλα αχυρομπαλα σκονη γεωργικες εργασιες σπορα θερισμος οσπρια σιτηρα γεωργικη εργασια οσπριο γεωργια αγροτικες δουλειες, Λιαπαδες Δυτικη Παλαιοκαστριτσα Λιαπαδιτες λαογραφια συμβουλες δοξασια επηρεια αγροτιες εργασια υπαιθρος καινουργιο μερων, πενταδα ονομα τρυφερο πενταημερο, πενθημερο πατατες, πατατα λεφτεριδα τραβετζο κρασι ξυνισμα κοβγω χορτα χωραφι χορτο αγριοχορτα, χρησιμα τριφυλλι σαπισμα Επτανησα, Λευκας κοψιμο ξυλων ξυλα ξυλο νιοφεγγια οικοδομη φοινικωμα αλευρωμα πανσεληνος φασεις φαση σεληνης λαικη Πελοποννησος Αντρωνι ορεινη Δημος Αρχαιας Ολυμπιας Αρχαια Ολυμπια ερναρξη γεμιση γιομιση βαψιμο ζεματισμα μαλλια μαλλι φθορα αυξημενη εντροπια αταρο λαικη ρηση καιρικα φαινομενα αταρος 8 οχτω οκτω βροχη Ψημενοφεγγια Σεληνη 8η 14η εβδομαδα αγουρο αρχήη ωριμο ψημενο προωρος, ατελης, ανηλικος, ασθενικος, καχεκτικος, αναισθητος, αναυδος
