Πόρκις και Χαρίβοια: Τα δυο τεράστια δρακόφιδα της Καλύμνου! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

«Πόρκις καὶ Χαρίβοια ὀνόματα δρακόντων, οἳ πλεύσαντες ἐκ τῶν Καλυδνῶν νήσων ἦλθον εἰς Τροίαν καὶ διέφθειραν τοὺς παῖδας Λαοκόωντος ἐν τῷ τοῦ Θυμβραίου Ἀπόλλωνος νεῷ».

• πόρκης (ὁ), λέγεται ο δακτύλιος με τον οποίο ενώνεται η αιχμή ακοντίου με το κοντάρι: «ὁ ἐπιδακτύλιος τῆς ἐπιδορατίδος· ὁ περιειργνύων αὐτὴν πρὸς τὸ ξύλον»· «ὁ κρίκος ὁ πρὸς τῇ ἐπιδορατίδι», «κρίκωμα συνεκτικὸν τοῦ ξύλου καὶ τῆς αἰχμῆς». Στην «Ιλιάδα» αναφέρεται ένας πόρκης χρυσος – ΠΗΓΗ: Ομ. «Ἰλ.» Ζ.320, Θ.495. Φώτ. Πολυδ. Ζ΄, 157. Εὐστάθ. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Αρχαια ελληνικα όπλα”.

Από το σύμπλεγμα των Καλυδνών[1] νησιών έπλευσαν δύο τεράστιοι δράκοντες, ονόματι Όρκις (ή Πόρκις) και Χαρίβοια, και σκότωσαν / έπνιξαν / καταβρόχθισαν τον Λαοκόωντα και τους δύο γιους του στην Τροία, μέσα στον ναό του Θυμβραίου Απόλλωνος. Ο Λαοκόων ήταν Τρωαδίτης, μάντης και ιερέας του Ποσειδώνος, πατέρας του Avτίφαντα και του Θυμβραίου. Μετά την αποβίβαση των Αχαιών στην Τροία, οι Τρώες τον είχαν λιθοβολήσει διοτι δεν απέτρεψε με θυσίες την εισβολή!

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΛΑΟΚΟΩΝΤΟΣ, ΕΔΩ.
• θύμβρα (ἡ) – ἴσως ἐκ τοῦ τύφω, πικρά τις καὶ δριμεῖα βοτάνη, Satureia Thymbra πικρόχορτο – με αυτό έφτιαχναν τον θυμβρίτη οίνο. Γνωστό και ως θρούμπι της Κρήτης, ύσσωπος (αραβικά: za’atar rumi· za’atar franji). Πολυετής πράσινος νάνος θάμνος της οικογένειας Lamiaceae, με έντονα αρωματικά φύλλα. Εκτός από την Κρήτη είναι ενδημικός στην Λιβύη, την νοτιοανατολική Ευρώπη (από την Σαρδηνία έως την Μικρά Ασία, την Κύπρο, τον Λίβανο και την Παλαιστίνη. ΠΗΓΗ: Εὔπολ. Αἰξὶν 1.5, Θεόφρ. π. Φυτ. Αἰτ. 3.1,4. Διοσκ. 3.45. Ἱππ. παρὰ Γαλην. Λεξ. σ. 482.

Οι δράκοι αυτοί είναι άγνωστου γένους. Οι ελληνικές παραδόσεις συχνάκις μιλούν για την ύπαρξη τεράστιων φιδιών (όπως τα λιοκόρνια, κ.ά.). Ίσως γι’ αυτό σε απλή απόδοση του παραπάνω κειμένου, οι δράκοι έγιναν φίδια / δρακόφιδα. Όμως το ρήμα «έπλευσαν» δεν ταιριάζει με φίδια… αλλά με πλοία… πιθανόν δρακόσχημα, γεμάτα άνδρες, που έκαναν απόβαση και από εκεί που δεν τους περίμενε κανείς, έσπειραν το φονικό μέσα στον ναό…

Αυτό το γεγονός θεωρήθηκε κακός οιωνός για την Τροία, σημάδι ότι θα καταστρεφόταν η πόλις από τους Αχαιούς. Ως εξήγηση για την συμφορά του Λαοκόοντος, άλλοι λένε πως:

• τιμωρήθηκε επειδή κτύπησε τον Δούρειο Ίππο – είχε προειδοποίησε τους Τρώες (αλλά μάταια) να μη τον δεχθούν ως δώρο από τους εχθρούς τους: «Μια θανάσιμη απάτη είναι τούτη, σκαρωμένη απ’ τους Αχαιούς αρχηγούς!», τους είπε. Τότε είπε την παροιμιώδη φράση “timeo Danaos et dona ferentes” / «Φοβοῦ τοὺς Δαναοὺς καὶ δῶρα φέροντες» – ΠΗΓΗ: Βιργ. “Αινειάδα” – αλλά ξεγελαστηκαν από τον Σίνωνα – και άλλοι επειδή
• ασέβησε προς τον θεό: Νυμφεύτηκε και πλάγιασε με την γυναίκα του μέσα στον ναό του Απόλλωνος!

Οι δράκοι ήταν σταλμένοι από τον ίδιον τον θεό Απόλλωνα – σύμφωνα με την χαμένη τραγωδία «Λαοκόων» του Σοφοκλέους (370 – 377).[2] Τα φίδια εν συνεχεια μπήκαν στον ναό της ακροπολεως της Τροίας και κουλουριάστηκαν στα πόδια του αγάλματος της θεάς Αθηνάς.

Το περίφημο μαρμάρινο σύμπλεγμα, που απεικονίζει τον Λαοκόωντα και τους γιους του να παλεύουν με τα φίδια, είναι έργο Ροδίων γλυπτών του 1^ου π.Χ. αι. Αθηνόδωρου, Αγήσανδρου και Πολύδωρου[3] – ΔΙΑΒΑΣΤΕ το ΕΔΩ – κάτι που δείχνει πόσο ισχυρά ήταν αυτή η δωδεκανησιακή παράδοση, τόσες χιλιάδες χρόνια μετά! – Ενώ και η Ρόδος έχει παράδοση με τους δράκους – ΔΙΑΒΑΣΤΕ το ΕΔΩ.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”. Γ. Λεκακης “Ελληνικη Μαυθολογία”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 3.5.2006.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

Ι. Τζέτζης σχόλια στον Λυκόφρονα, Αλεξ. 344. Υγίν. Αρκτ. Ιλ. Πέρ. 1 [LCL τ. 57, σελ. 520]. Κουίντ. Σμ. 12.444-497. Απολλόδ. Επ. 5.18-19. Βιργ. Αιν. 2.199-230. Σέρβ. Σχόλ. Αιν. 2.201. Πετρώνιος, 89.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] κατ’ άλλους είναι το νησαίο σύμπλεγμα της Καλύμνου, και κατ’ άλλους – με μικρότερες πιθανότητες – νησιά έξω και γύρω από την Τένεδο.

«Νίσυρόν τ’ εἶχον Κράπαθόν τε Κάσον τε καὶ Κῶν Εὐρυπύλοιο πόλιν νήσους τε Καλύδνας, τῶν αὖ Φείδιππός τε καὶ Ἄντιφος ἡγησάσθην, Θεσσαλοῦ υἷε δύω Ἡρακλείδαο ἄνακτος· τῶν δὲ τριήκοντα γλαφυραὶ νέες ἐστιχόωντο / Είχαν την Νίσυρο, την Κάρπαθο και την Κάσο, και την Κω, την πόλη του Ευρυπύλου, καθώς και τα νησιά των Καλυδνων. Αυτούς τους άνδρες τους οδηγούσαν ο Φείδιππος και ο Άντιφος, οι δυο γιοι του Θεσσαλού, του άνακτα από την γενιά του Ηρακλή. Και 30 καλοφτιαγμένα πλοία προχωρούσαν στη σειρά». – ΠΗΓΗ: Όμηρος, «Ιλιάς» Β.676 – 680.

• Του Καλύδνου ποταμοῦ τις εκβολές μας τις δίνει ο Κλ. Πτολεμαίος στην Παμφυλία.

[2] Διον. Αλ. 1/48.2,TGF, σελ. 211 κ. ε.

[3] Πλίν. 36.37.

Πορκις Χαριβοια τεραστια δρακοφιδα Καλυμνου Λεκακης λαοκοων τεραστιο δρακοφιδο Καλυμνος δρακος Καλυδναι νησοι Τροια παιδια Λαοκοωντος ναος Θυμβραιου απολλωνος νεω Θυμβραιος απολλωνας πορκης δακτυλιος αιχμη ακοντιο κονταρι επιδακτυλιος επιδορατιδα επιδορατις περιειργνυων ξυλο κρικος κρικωμα συνεκτικο Ιλιαδα χρυσος Ομηρου ιλιας ομηρος Φωτιος Πολυδωρος Ευσταθιος συμπλεγμα Καλυδνοι νησια δρακοντας, ορκις πνιξιμο θεος απολλων Τρωαδιτης, μαντης ιερεας Ποσειδωνας, ποσειδων αvτιφαντας δρακοι αγνωστο γενος φιδια / πλεω φιδι πλοιο οφις δρακοσχημο ανδρες, αποβαση φονικο φονος γεγονος κακος οιωνος καταστροφη πολις αχαιοι εξηγηση συμφορα τιμωρια Δουρειος ιππος ερως ερωτας γυναικα συζυγος χαμενη τραγωδια χαμενο θεατρικο εργο Σοφοκλης περιφημο αρχαιο μαρμαρινο γιοι παλη εργα τεχνης Ροδιοι γλυπτες 1^ος πΧ αιωνας αθηνοδωρος, Αγησανδρος Πολυδωρος δωδεκανησιακη παραδοση, δωδεκανησα ροδος Τζετζης σχολια Λυκοφρονα, λυκοφρων Υγινος Ιλιου Περσις Κουιντος Σμυρναιος απολλοδωρος Βιργιλιος Σερβιος Σχολιο νησαιο νησια Τενεδος νισυρος Κραπαθος Κασος Κως Ευρυπυλος Καλυδνας, Καλυδνος Φειδιππος αντιφος ηγετες Θεσσαλος Ηρακλειδεις ανακτας αναξ ηρακλης γλαφυρη Καρπαθος ανδρες αρχοντας γενια καλυδνος ποταμος εκβολες Κλαυδιος Πτολεμαιος Παμφυλια Διονυσιος Αλικαρνασσευς πλινιος κακο σημαδι  αποβιβαση Ελληνες αχαιοι Τρωες λιθοβολισμος αποτροπη θυσια εισβολη θυμβρα τυφω, πικρα δριμεια βοτανη, πικρο βοτανο Satureia Thymbra πικροχορτο θυμβριτης οινος θρουμπι Κρητη υσσωπος αραβικα zaatar rumi zaatar franji πολυετης πρασινος νανος θαμνος οικογενεις Lamiaceae, αρωματικο φυλλο ενδημικος Λιβυη, νοτιοανατολικη Ευρωπη Σαρδηνια Μικρα Ασια, Κυπρος, Λιβανος Παλαιστινη ευπολις Θεοφραστος Διοσκοριδης Ιπποκρατης Γαληνος Λεξικο ελληνικη παραδοση λιοκορνια, λιοκορνι προειδοποιηση μεντεια δωρο εχθρος θανασιμη απατη παροιμια παροιμιωδης φραση Φοβου τους Δαναους και δωρα φεροντες Σινωνας φεροντας Σινων