Του Γιώργου Λεκάκη
Ο Τάγης / Ταγέτης / Tages ήταν θεότητα των Ετρούσκων, υιος του Γένιου (= γενάρχη) / Genius Jovialis και της Γαίας (αν και ο Βοκκάκιος λέει ότι ήταν απάτωρ, γιος της χωρίς ανδρική παρέμβαση) και εγγονός του Διός. Ονομαζόταν απλώς «παιδί», για την παιδική του εμφάνιση, αλλά είχε την σοφία ενός ηλικιωμένου άνδρα – γι’ αυτό και μερικές φορές απεικονίζεται με άσπρα μαλλιά. Αυτός εδίδαξε την τέχνη της μαντείας στον θεό Τάρχωνα των Ετρούσκων. Μαζί με τον Ιάσα[1] Βέγοια / lasa Vegoia, ήταν και συν-συγγραφέας των ιερών βιβλίων των Ετρούσκων!
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΕΤΡΟΥΣΚΩΝ, ΕΔΩ.
Η ετυμολογία του ονόματός του, προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις [από] «τη γη» > της γης > Τάγης. Ας μην ξεχνάμε πως στην πελασγική Θεσσαλία, βασική κοιτίδα μάγων, ο τίτλος τάγος ήταν ο τίτλος του ανώτατου ηγεμόνα, εξ ου και ταγός = ηγέτης.
Σε έναν ετρουσκικό καθρέπτη, που φυλάσσεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Φλωρεντίας, απεικονίζεται ένας νεαρός χαρουσπίγξ[2] να παρατηρεί ένα συκώτι (ηπατομαντεία), μαζί με άλλους, με την επιγραφή pavatarchies (ίσως μεταφράζεται ως «παιδί Ταρχίας / Tarchies»). Το λατινοποιημένο όνομα του Τάγη θα ήταν το ετρουσκικό Tarχies.[3] Τέλος, κατ’ άλλους, το όνομά του προκύπτει από την επαναλαμβανόμενη ετρουσκική ρίζα thac- > thax- , η ερμηνεύεται ως «φωνή», άρα ο φωνάζων(*).
Μια μέρα, καθώς ένας αγρότης όργωνε ένα χωράφι όπου η γη είχε μυστηριωδώς «φουσκώσει», σαν έγκυος(**), κοντά στον ποταμό Μάρτα, στην Ταρκυνία, έσκαψε λίγο βαθύτερα από το συνηθισμένο και είδε έναν σβώλο χώματος να αναδύεται από το αυλάκι και να μεταμορφώνεται σε παιδι. Το ονόμασε Ταγη. Από την έκπληκτη φωνή(*) του αγρότη, συγκεντρώθηκε ένα μεγάλο πλήθος, στο οποίο ο Τάγης εξήγησε πώς μπορούσαν να διαβάσουν το μέλλον από οιωνούς της φύσης. Οι Ετρούσκοι κατέγραψαν στην συνέχεια γραπτώς τις διδασκαλίες του Τάγη. Το παιδί ήταν προικισμένο με μεγάλη σοφία και προφητικές αρετές. Έζησε μόνον όσο χρειαζόταν για να διδάξει στους Ετρούσκους την τέχνη της πρόβλεψης του μέλλοντος, και εξαφανίσθηκε λίγες ώρες μετά την θαυματουργή εμφάνισή του.
Σύμφωνα με την θρησκευτική διδασκαλία του, ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο και τα πάντα με βάση τον αριθμό 6:
- Σε έξι στάδια,
- χρειαστηκε 6.000 χρόνια, και
- άλλα 6.000 χρόνια για να δημιουργήσει την ζωή των ανθρώπων! – ΔΙΑΒΑΣΤΕ: Γ. Λεκάκη: “Ο κοσμος του 6”, ΕΔΩ.
Οι κανόνες που υπαγόρευσε μεταγράφηκαν και ομαδοποιήθηκαν σε τρεις σειρές ιερών βιβλίων:
- τα Αρουσπίκια / Aruspicini,
- τα Φουλγκουράλι / Fulgurali και
- τα Τελετουργικά / Rituali.
Τα τελευταία περιλάμβαναν επίσης τα «Αχερόντια / Αχερουσιακά Βιβλία / Libri Acherontici», με βάση την μετάβαση στον Άλλο Κόσμο δια μέσου του ποταμού Αχέροντα, τα οποία αποτελούσαν τις επίσημες πηγές και τόνιζαν τα δύο βασικά σημεία της ετρουσκικής θρησκείας:
- την σημασία της μαντείας, που επέτρεπε την ερμηνεία της θέλησης των θεών και
- την ανάγκη καθιέρωσης μιας ακριβούς τελετουργίας για κάθε περίσταση, τόσο της δημόσιας όσο και της ιδιωτικής ζωής.
Αυτό ήταν ευθύνη των ιερέων, η οποία ήταν μια προνομιούχου κάστας, της οποίας ο ρόλος μεταδιδόταν από πατέρα σε γιο, και χωρίζονταν σε δύο κατηγορίες:
- τους Χαρουσπίγκες / Aruspici και
- τους Οικονόμους / Auguri.
Κύριος μαθητής του Τάγη ήταν ο Βάκχος / Βάκχης, στον οποίο μετέδωσε τα λεγόμενα Αχερουσιακά βιβλία. Ο Τάρχων ο Πρεσβύτερος κατέγραψε τις θρησκευτικές του διδασκαλίες σε στίχους.
Τα βιβλία, που έγραψε ο Τάγης, πιθανότατα, εδιάβασε ο Έλλην συγγραφέας του 5ου αιώνα, Ιωάννης ο Λυδός, ο οποίος περιγράφει συνοπτικά το θέμα και τα υφολογικά χαρακτηριστικά του έργου. Λέει ότι γράφτηκε με την μορφή διαλόγου, μεταξύ του Τάρχωνος[4], και του Τάγη. Ο πρώτος ρωτά ποια ήταν η γλώσσα των ιταλικών (τῇ τῶν Ἰταλῶν ταύτῃ τῇ συνήθεια φωνῇ) και τα unfamiliar γράμματα (γράμμασιν ἀρχαίοις καὶ οὐ σφόδρα γνωρίμοις ἡμῖν).
Αναπαραστάσεις του Τάγη
Η μορφή γνωστή ως «Carrara putto», αναγνωρίζεται ως αναπαράσταση του Ταγη. Οι ετρουσκικές αναπαραστάσεις του Τάγη είναι πολύ σπάνιες, όπως και οι σκηνές που συνδέονται σαφώς με τον μύθο του. Ο Τάγης έχει δύο φίδια αντί για πόδια. Μορφές που ακουμπούν σε λίθο, το κυρτό ραβδί του οιωνού, ή που εξετάζουν τα εντόσθια, φορώντας την κωνική κουκκούλα του χαρουσπιγγου είναι συνηθισμένες, αλλά δεν είναι απαραίτητα ο Τάγης. Πτερωτές μορφές, που αναπαριστούν την θεότητα, είναι επίσης συνηθισμένες, ειδικά σε ταφικές τεφροδόχους από την Ταρκυνία, αλλά αμφισβητείται εάν κάποια απεικονίζει τον Τάγη. Ένα ορισμένο ποσοστό αυτών των αναπαραστάσεων είναι πράγματι ο Τάγης. Φαίνεται λοιπόν ότι δεν υπάρχει τυποποιημένος τρόπος απεικόνισής του. Αλλά ήταν μια πρόδρομος μορφή της τέχνης γκροτέσκο, με υπερτονισμένα τα γεννητικά του όργανα.
Ένα είδος σκηνής, χαραγμένης σε πολύτιμους λίθους του 4ου αιώνα, που κάποτε ήταν τοποθετημένοι σε σφραγιστικά δακτυλίδια, φαίνεται να περιγράφει τον μύθο του Τάγη. Μια γενειοφόρος φιγούρα (ο Τάρχων;) σκύβει σαν να ακούει μια άλλη αγένεια φιγούρα, που είναι ενσωματωμένη στο έδαφος ή αναδύεται από αυτό. Σε παρόμοιο θέμα είναι ένα χάλκινο αναθηματικό αγαλματίδιο του 3ου αιώνα π.Χ., από την Ταρκυνία, απεικονίζει ένα καθισμένο βρέφος, να κοιτάζει προς τα επάνω, με το κεφάλι και το πρόσωπο ενός ενήλικα.
Ο κατιφές
Ο Τάγης μετά την προσφορά του στην γη, μεταμορφώθηκε σε νεκρολούλουδο που πήρε το όνομά του, Tagetes – λαϊκά κατιφές[5] – της οικογένειας Αστερίδων / Asteraceae. Προέρχεται από το Μεξικό, και την Κεντρική και Νότια Αμερική (Μεξικό, Γουατεμάλα, Ονδούρα, Ελ Σαλβαδόρ, Κόστα Ρίκα, Νικαράγουα, Παναμάς, Κολομβία, Ισημερινός, Περού). Τα άνθη του είναι βρώσιμα και μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως γαρνιτούρα στην μαγειρική, για το έντονο λεμονάτο άρωμά του, ενώ μερικά είδη ταγέτη, έχουν μια χαρακτηριστική οσμή, η οποία απωθεί τα έντομα, όπως τα κουνούπια, τα μικρά ζώα και τα μικρότερα υπόγεια έντομα (που τα γνωρίζει καλά ο Τάγης, αφού από εκεί αναδύθηκε) Οι Μάγια της Γουατεμάλας το χρησιμοποιούν ως φαρμακευτικό φυτό, για τις θεραπευτικές του ιδιότητες για παθήσεις στομάχου, αλλά η πρόσληψή του αποθαρρύνεται έντονα για τις έγκυες(**). Τέλος, χρησιμοποιείται κυρίως ως καλλωπιστικό φυτό.
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Λεξικο παραδοσεων”. Γ. Λεκακης “Ελληνικη μυθολογία”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.1.2001.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Boccaccio «Genealogy deorum gentilium» I,12.
- Κικέρων «De divinatione» (Cic. de Div. 2.23), Οβίδιος (Ov. M. 15, 558).
- Bouillet M.-N. «Tagès» στο Dictionnaire universel d’histoire et de géographie, 1878.
- Grimal P. «Λεξικό Ελληνικής και Ρωμαϊκής Μυθολογίας» εκδ. Οίκος Εθνικού Ινστιτούτου Ossoliński, Βρότσλαβ, 1990.
- Harari R., κ.ά. «Dictionnaire de la mythologie grecque et latine», εκδ. Grand livre du mois, 2000.
- Losardo R. J. κ.ά. «Ανατομία και μαντικές πρακτικές σε αρχαίους πολιτισμούς’, Journal of the Argentine Medical Association, τ. 129, τ. 2, 2016.
- Nemirovsky A. I. «Etruscans: From Myth to History», Μόσχα, 1982. Και «Ετρούσκοι. Από τον μύθο στην ιστορία», εκδ. Nauka, 1983.
- Parandowski J. «Μυθολογία. Πεποιθήσεις και θρύλοι των Ελλήνων και των Ρωμαίων», εκδ. Puls Publishing House, Λονδίνο, 1992.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Ιάσων, ίασις, Ιησούς, κλπ.
[2] Χαρουσπίγξ ή αρουσπίγξ ή εξίσπιγξ / haruspice / aruspice / extispice = αυτός που ασκεί την χαρουσπιγική μαντική τέχνη της ανάγνωσης των εντέρων / εντοσθίων ενός θυσιασμένου ζώου (ιδιαίτερα την ηπατοσκόπηση – εξέταση του ήπατος, το οποίο αντιπροσωπεύει το σύμπαν) για να βγάλει οιωνούς ή να πάρει μια απόφαση. Οι χαρουσπίγκοι ασκούσαν και την αυγομαντεία και την βροντομαντεία.
Στο «κολλέγιο των χαρουσπίγκων», υπήρχαν και γυναίκες μάγισσες, οι στρύγες. Ιδιαίτερα πολυάριθμες και φημισμένες ήταν στην Θεσσαλία. Μερικές τέτοιες ήταν η Κίρκη, η Μήδεια, η Πυθία των Δελφών, κ.ά. Ένας από τους πιο γνωστούς τέτοιους μάντεις της αρχαιότητας ήταν ο Κάλχας, ο Τειρεσίας, κ.ά. Η κάστα συνέχισε και στο Βυζάντιο. – ΠΗΓΗ: Όμηρος, Απουλήιου «Μεταμορφώσεις» και ομιλία Κικέρωνα «Περί της Απάντησης των Χαρουσπίκων», άνοιξη 56 π.Χ.
[3] ΠΗΓΗ: ετρουσκολόγος M. Pallottino.
[4] Tarchon, ενας haruspex, που δεν πρέπει να συγχέεται με τον Τάρχωνα του Αινεία / Aeneas.
[5] marigold – Περιγράφηκε ως γένος από τον Linnaeus το 1753.
αρχαιος μαντης εγγονος Διος, φυτο κατιφες Λεκακης
