Η Πολυρρήνια, πόλη της Κισσάμου Χανίων Κρήτης στον 35ο παράλληλο [35°27′29″N 23°39′20″E] – ισχυρή κατά την ελληνιστική περίοδο – ήταν κτισμένη στη θέση του ομώνυμου σύγχρονου μικρού οικισμού. Παρά την έλλειψη ευρημάτων, η αρχή της ανάγεται στα προϊστορικά χρόνια. Αυτό προκύπτει από την αναφορά του Στράβωνα ότι η πόλη ιδρύθηκε από Αχαιούς με τηn συνένωση των γειτονικών οικισμών.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΠΟΛΥΡΡΗΝΙΑΣ, ΕΔΩ.
Είχε αναπτύξει στενές σχέσεις με πόλεις του ελλαδικού χώρου (Σπάρτη, Μήλος, Ρόδος, Θήβα), αλλά και με περιοχές εκτός του σημερινού ελλαδικού χώρου, όπως τα παράλια της Ιωνίας και η Αίγυπτος.
Στα ελληνιστικά χρόνια ήταν ισχυρή δύναμη και αντίπαλος της γειτονικής ναυτικής Φαλάσαρνας. Εχθρός της Κνωσού και της Κυδωνίας, δεν έλαβε μέρος στον αντιστασιακό αγώνα των κρητικών πόλεων κατά των Ρωμαίων, με αποτέλεσμα να διαφύγει την λεηλασία.
Στα ρωμαϊκά χρόνια, περίοδο ιδιαίτερης ακμής, στον έλεγχό της περιήλθε το Δικτύνναιο ιερό (Στράβων Χ, 479).
Έκοψε νομίσματα από τον 4ο αι. π.Χ. μέχρι και τηn Ρωμαιοκρατία.
Η Πολυρρήνια κτισμένη στην ενδοχώρα της σημερινής επαρχίας Κισάμου, ως επίνειό της είχε την Κίσαμο, πόλη και λιμάνι, στην απόλυτη επιρροή της. Κατέχει στρατηγική θέση στις πλαγιές ενός φυσικού οχυρού, σε υψομετρο 418 μ.
Η αρχαία πόλη περιβαλλόταν από τείχη, σημαντικό μέρος των οποίων σήμερα σώζεται, ενώ στην ακρόπολη [35.457684216011046, 23.65521855350172] υπάρχει και βυζαντινό οχυρό. Τα τείχη ενισχύονταν από οχυρωματικούς ημικυκλικούς και πολυγωνικούς πύργους. Στο ανατολικό τμήμα της οχύρωσης σώζεται μία αψιδωτή πύλη στη θέση «Πόρος της Περιστεράς», η οποία αποτελούσε μία από τις δευτερεύουσες εισόδους στην πόλη.
Η πόλη είχε αναπτυχτεί σε κλιμακωτά πρανή κατηφορίζοντας προς την θέση του σημερινού ομώνυμου χωριού. Χαρακτηριστικό της πόλης είναι οι λαξευτές οικίες με κτιστές προσόψεις. Σήμερα σώζονται μόνον τα λαξευτά τμήματα τους σε όλην την περιοχή εντός των τειχών.
Την κύρια πηγή ύδρευσης της πόλης και σημαντικό δημόσιο έργο αποτελεί το λαξευτό υδραγωγείο, που σώζεται σε κεντρική πλατεία του χωριού. Εκεί καταλήγει ένα εκ των σκελών του, στην όψη κάθετου πρανούς και δίπλα στον ημικυκλικό πύργο στην είσοδο της πόλης. Ο οχυρωματικός πύργος σχετίζεται με το υδραγωγείο καθώς εκτός από την φύλαξη του πολύτιμου νερού, συνδέεται με αυτό, μέσω αγωγού που διαθέτει στο κατώτερο τμήμα του. Πρόκειται για σύμπλεγμα υδραυλικού και οχυρωματικού έργου, στο οποίο κατά τους Ρωμαϊκούς Χρόνους, πιθανότατα στην περίοδο του Αδριανού (117 – 138 μ.Χ.) έγινε σειρά επισκευών. Το υδραγωγείο, αποτελείται από υδρομαστευτικές σήραγγες που συνέλεγαν και μετέφεραν το νερό στην πόλη. Μέσα στο σημερινό χωριό είναι ορατά τμήματα των υπόγειων στοών που διακλαδώνονται. Στην είσοδο του υδραγωγείου υπήρχε σύστημα υπερχείλισης, μέσω μηχανισμού αφαιρούμενου φράγματος το οποίο οδηγούσε το νερό στη λαξευτή υπόσκαφη δεξαμενή, η οποία συνδεόταν με δεύτερη εξωτερική δεξαμενή μέσω πήλινου ανοικτού αγωγού. Το αρχαίο σύστημα ύδρευσης λειτουργεί ακόμη και σήμερα! Επίσης, η τροφοδοσία των κατοίκων με νερό εξασφαλιζόταν από λαξευτές υπόγειες δεξαμενές (στέρνες), που βρίσκονται διάσπαρτες στον αρχαιολογικό χώρο. Στους ρωμαϊκούς χρόνους στην ακρόπολη κτίστηκαν δεξαμενές οι οποίες σώζονται σε αρκετό ύψος.
Ανεβαίνοντας στην ακρόπολη συναντάμε την εκκλησία των 99 Αγίων Πατέρων [35.45659070809955, 23.652881027896832] – τέλη 19ου αι. μ.Χ. Ιδιαιτερότητα του ναού αποτελεί η δόμησή του από αρχαίους λίθους και επιγραφές που χρονολογούνται από τον 3ο αι μέχρι και τον 1ο π.Χ. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ για τις επιγραφες της Πολυρρήνιας, ΕΔΩ. Στην θέση αυτή η πρώτη απόπειρα ανασκαφής του ιερού από τον αρχαιολόγο F. Halbert και στην συνέχεια από τον Β. Θεοφανείδη, έφερε στο φως αρχαιολογικά κατάλοιπα μνημειώδους βωμού ή ελληνιστικού ναού του 4ου αι. π.Χ., πιθανόν αφιερωμένου στην θεά Άρτεμη.
Μέσα στην ακρόπολη διακρίνονται τα ερείπια παλαιοχριστιανικής βασιλικής. Λείψανα ναών και ιερών έχουν διαπιστωθεί και έξω από τα τείχη.
Η ελληνιστική νεκρόπολη, εκτός των τειχών κατά την συνήθη πρακτική στις αρχαίες πόλεις, σώζεται στα χαμηλότερα πρανή του λόφου, βόρεια του σύγχρονου οικισμού. Περιλαμβάνει συστάδες υπέργειων ή υπόγειων λαξευτών τάφων με θαλάμους, γνωστού τύπου, από την ταφική αρχιτεκτονική της ελληνιστικής Αλεξάνδρειας, ορατούς και σήμερα.
ΠΗΓΗ: ΥΠΠΟΑ, ΕΦΑ ΧΑΝΙΩΝ, Μ. Σκόρδου, αρχαιολόγος. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.3.2012.
ακροπολη αρχαια Πολυρρηνια, ΙΝ ιερος ναος εκκλησια 99 Αγιων Πατερων, αρχαιοι λιθοι επιγραφες πολη Αχαιοι Κρητη ακροπολις Πολυρρηνεια αγιοι Πατερες αρχαιο δομικο υλικο λιθοι επιγραφη αχαια Κρητης Πολυρηνια, Πολυρηνεια πολις ελληνιστικη περιοδος οικισμος ευρημα προιστορια προιστορικα χρονια Στραβων ιδρυη οικισμοι Σπαρτη λακωνια, Μηλος κυκλαδες, Ροδος δωδεκανησα, Θηβα βοιωτια παραλια Ιωνια αιγυπτος ελληνιστικα ναυτικη φαλασαρνα Κνωσος Κυδωνια αντιστασιακος αγωνας αρχαιες κρητικες πολεις Ρωμαιοι λεηλασια ρωμαικα ακμη ελεγχος Δικτυνναιο ιερο ιερον Δικτυννα νομισμα 4ος αιωνας πΧ ρωμαιοκρατια επαρχια Κισαμου, Κισαμος, Κισσαμου, Κισσαμος λιμανι, επιρροη στρατηγικη θεση φυσικο οχυρο τειχη, βυζαντινο οχυρωματικος ημικυκλικος πολυγωνικος πυργος οχυρωση αψιδωτη πυλη αψιδα Πορος της Περιστερας Περιστερα λαξευτη οικια κτιστη προσοψη λαξευτα σπιτια πηγη υδρευσης δημοσιο εργο λαξευτο υδραγωγειο, πλατεια οχυρωματικος νερο αγωγος συμπλεγμα υδραυλικο αδριανος 2ος αιωνας 117 – 138 μΧ επισκευη υδρομαστευτικη σηραγγα υπογεια στοα συστημα υπερχειλιση μηχανισμος αφαιρουμενο φραγμα λαξευτη υποσκαφη δεξαμενη, υποσκαφο υποσκαφα πηλινος ανοικτος αγωγοι υδρευση λειτουργει ακομη τροφοδοσια λαξευτες υπογειες δεξαμενες στερνα αρχαιολογικος χωρος ρωμαικη εποχη 19ος δομηση 3ος 1ος πΧ ανασκαφη αρχαιολογος χαλμπερτ Halbert Θεοφανειδης, αρχαιολογια μνημειωδης βωμος ελληνιστικος ναος 4ος θεα αρτεμη αρτεμις ερειπια παλαιοχριστιανικη βασιλικη λειψανα νεκροπολη, συσταδα υπεργειος υπογειος λαξευτος ταφος ταφικος θαλαμος, ταφικη αλεξανδρεια ισοπεδο οροπεδιο αρχαιολογικος χαρτης 35ος παραλληλος
