ΑΝΑΤΡΟΠΗ: Βρέθηκε το αρχαιότερο μεταλλικό τρυπάνι με τόξο! Από ασυνήθιστο κράμα χαλκού από την Κύπρο! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Oι αρχαιολόγοι εντόπισαν το αρχαιότερο γνωστό μεταλλικό τρυπάνι με τόξο στην Αίγυπτο: Ένα εργαλείο, από κράμα χαλκού, που χρησιμοποιήθηκε πριν από περίπου 5.300 χρόνια (περίοδος Naqada IID), πολύ πριν θεωρητικώς ότι οι αρχαίοι κάτοικοι της Αιγύπτου είχαν χρησιμοποιήσει τέτοια τεχνολογία.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΤΡΥΠΑΝΙΟΥ, ΕΔΩ.

Οι αιγυπτιολόγοι αρχικώς επίστευαν ότι το τεχνούργημα, ανασκάφηκε στην τοποθεσία Μπαντάρι[1]. Το τεχνούργημα (καταλογογραφημένο ως 1924.948 A στο Μουσείο Αρχαιολογίας και Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου του Καιμπριτζ) βρέθηκε στον Τάφο 3932, την ταφή ενός ενήλικου άνδρα. Όταν δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά, την δεκαετία του 1920, το τεχνούργημα – το οποίο έχει μήκος μόνο 63 χλστ. και ζυγίζει περίπου 1,5 γραμμ. – περιεγράφη ως «ένα μικρό σουβλί από χαλκό, με κάποιο δερμάτινο λουρί τυλιγμένο γύρω του». Το αντικείμενο τράβηξε ελάχιστη προσοχή για δεκαετίες.

Αλλά πρόσφατη μικροσκοπική εξέταση του τεχνουργήματος αποκάλυψε σημάδια που υποδηλώνουν ότι χειριζόταν με τόξο, για να τρυπήσει ξύλο ή πέτρα με περιστροφική κίνηση.

«Αυτή η εκ νέου ανάλυση παρείχε ισχυρές ενδείξεις ότι αυτό το αντικείμενο χρησιμοποιήθηκε ως τρυπάνι με τόξο, το οποίο θα παρήγαγε μια ταχύτερη και πιο ελεγχόμενη δράση διάτρησης, από το απλό σπρώξιμο ή το στρίψιμο ενός εργαλείου, που ομοιάζει με σουβλί με το χέρι», εδήλωσε ο αρχαιολόγος του Νιούκαστλ, Μ. Όλντερ. «Αυτό υποδηλώνει ότι οι τεχνίτες στην Αίγυπτο κατέκτησαν την αξιόπιστη περιστροφική διάτρηση περισσότερο από δύο χιλιετίες πριν, από μερικά από τα καλύτερα διατηρημένα σύνολα τρυπανιών».

Τα τρυπάνια με τόξο είναι γνωστά από τις μεταγενέστερες περιόδους της αιγυπτιακής ιστορίας. Σωζόμενα παραδειγματα του Νέου Βασιλείου (μέσα έως τέλη της 2^ης χιλιετίας π.Χ.), με σκηνές τάφων, δείχνουν τεχνίτες να τρυπούν χάντρες και ξυλουργικές κατασκευές, σε τάφους στην σύγχρονη περιοχή της Δυτικής Όχθης της Θήβας / νυν Λούξορ. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “ΘΗΒΑ, η θαυμάσια πόλη: Η Εκατόμπυλος Θήβα Αιγύπτου, και η Επτάπυλος Θήβα Βοιωτίας”.

Η χημική ανάλυση του εργαλείου δείχνει ότι αποτελείται από ένα ασυνήθιστο κράμα χαλκού[2], που περιλαμβάνει αρσενικό και νικέλιο, με αξιοσημείωτες ποσότητες άργυρου και μόλυβδου! Συνταγή που παράγει ένα σκληρότερο και οπτικά διακριτικό μέταλλο, σε σύγκριση με τον τυπικό χαλκό. Τα μέταλλα προέρχονταν είτε από εμπορικά δίκτυα μεγάλων αποστάσεων, από την ευρύτερη αρχαία Κύπρο και Ανατολική Μεσόγειο (ήδη την 4η χιλιετία π.Χ.), είτε από ανεξερεύνητες (έως τώρα) πηγές μεταλλεύματος στην Ανατολική Ερήμο της Αίγυπτου.

ΠΗΓΗ: M. Odle, κ.ά. “The Earliest Metal Drill of Naqada IID Dating”, Ägypten und Levante Vol. 35, 2025, DOI: 10.1553/AEundL35s289. Και «5,300-year-old ‘bow drill’ rewrites story of ancient Egyptian tools – A new study reveals that Egyptians were using a mechanically sophisticated drilling tool far earlier than previously suggested», Πανεπιστήμιο του Νιούκαστλ, Academy of Fine Arts, Vienna, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 9.2.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Λεκάκης Γ. «Η χαλκίτις Κύπρος», έκδ. Ενδοχώρα.
• Holmes D. κ.ά. “Survey and Test Excavations in the Badari Region, Egypt”, Proceedings of the Prehistoric Society, 60 (1): 105–142, doi:10.1017/S0079497X0000342X, 1994.
• Shaw I. (επιμ) «The Oxford History of Ancient Egypt», εκδ. Oxford University Press, 2000.
• Watterson B. «The Egyptians», έκδ. Wiley-Blackwell, 1998.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Ο «Πολιτισμός των Βαδαριανών» / «Πολιτισμός Badari» έδωσε την πρώτη άμεση απόδειξη γεωργίας στην Άνω Αίγυπτο κατά την Προδυναστική Εποχή. Άκμασε μεταξύ 5000 και 4000 π.Χ. Φαίνεται να είχε πολλαπλές πηγές, από τις οποίες η Δυτική Έρημος ήταν πιθανώς η πιο σημαντική. Ο πολιτισμός αυτός πιθανότατα δεν περιοριζόταν αποκλειστικως στην περιοχή Badari, καθώς σχετικά ευρήματα έχουν βρεθεί νοτιότερα (στο Mahgar Dendera, το Armant, το Elkab και την Ιερακόπολι των Ελλήνων – νυν Nekhen), καθώς και ανατολικά (στο Wadi Hammamat).

[2] Με ανάλυση φθορισμού ακτίνων Χ: CuAsNi με την προσθήκη αργύρου και μολύβδου.

αρχαιοτερο μεταλλικο πρωτο τρυπανι με τοξο αρχαιο ασυνηθιστο κραμα χαλκου Κυπρος Λεκακης ΑΝΑΤΡΟΠΗ μεταλλο χαλκος Κυπρου αρχαιολογια αιγυπτος εργαλειο, 5.300 χρονια πριν 3300 πΧ περιοδος νακαντα Naqada IID αρχαιοι κατοικοι Αιγυπτου χρηση τεχνολογια αιγυπτιολογια τεχνουργημα, ανασκαφη Μπανταρι Μουσειο Αρχαιολογιας Ανθρωπολογιας Πανεπιστημιου Καιμπριτζ ταφος ταφη ενηλικας ανδρας 1920, 20ος αιωνας μχ σουβλι δερματινο λουρι αντικειμενο μικροσκοπιο εξεταση τρυπα ξυλο πετρα περιστροφικη κινηση ταχυτερη ελεγχομενη δραση διατρηση τεχνιτης αιγυπτος αξιοπιστη περιστροφη διατρησις διατηρημενο τρυπανια αιγυπτιακη ιστορια σωζομενο Νεο Βασιλειο 2^η σκηνη τεχνιτες τρυπημα χαντρα ξυλουργικη κατασκευη δυτικη οχθη Θηβα Λουξορ χημεια αρσενικο νικελιο, αργυρος μολυβδος συνταγη σκληροτερο μεταλλα εμπορικο δικτυο εμποριο μεγαλων αποστασεων, Ανατολικη Μεσογειος 4η χιλιετια ανεξερευνητες πηγες μεταλλευμα Ερημος χαλκιτις Badari Πολιτισμος των Βαδαριανων Βαδαριανοι πρωτη αποδειξη γεωργια ανω προδυναστικη Εποχη ακμη 6η 5000 5η 4000 ευρημα Mahgar Dendera, μαγκαρ ντεντερα δενδερα Armant, αρμαντ Elkab ελκαμπ Ιερακοπολις Ιερακοπολη αρχαιοι Ελληνες νεκεν Nekhen βαντι χαμαματ χαμμαματ Wadi Hammamat αναλυση φθορισμου ακτινες Χ