Βρέθηκε ανάκτορο παρόμοιο της Κνωσού, και πλεκτό ύφασμα 3.900 χρόνων, σε άγνωστη αρχαία ελληνική πόλη της Μικράς Ασίας, που κατοικείται εδώ και 7.000 χρόνια – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Σήμερα το λένε Μπεϊτζεσουλτάν, από τον τάφο (τουρμπές / τουμπές < τύμβος) ενός μπέη… που είναι κτισμένος με αρχαίο δομικό υλικό…

Είναι ένας αρχαιολογικός χώρος στην Δυτική Μικρα Ασια – Ανατολία, 5 χλμ. ΝΔ. της Ευμενείας (νυν Τσιβρίλ) στην Λαοδικεία (νυν Ντενιζλί), στον 38^ο παράλληλο [38°15′00″N 29°42′00″E], σε έναν μαιανδρισμό ενός αρχαίου παραποτάμου του ποταμού Μαιάνδρου (που τωρα στα τουρκικά λέγεται παραφρασμένα Μεντερές).

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ, ΕΔΩ.
• Δεν έχει βρεθεί ακόμη επιγραφικό υλικό, οπότε δεν γνωρίζουμε για το ποια αρχαία ελληνική πόλη πρόκειται.

Έχει έκταση 4 εκταρίων, και περιέχει περίπου 40 αρχαιολογικά στρώματα: Κατοικήθηκε πριν από 7.000 χρόνια έως και την Βυζαντινή περίοδο. Ο τύμβος (εδώ λέγεται höyük) έχει διάμετρο περίπου 1 χλμ. και βάθος 25 μ.!

Κατοικήθηκε από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού και μετά. Τα πρώτα 20 στρώματα ανήκουν στην 5η – 4η χιλιετία π.Χ. Αρχιτεκτονικά, αποτελείται από ορθογώνια δωμάτια με τοίχους από ωμές πλίνθους, σε πέτρινα θεμέλια.

Το μέγεθος και η σημασία του οικισμού αυξήθηκαν κατά την 3η χιλιετία π.Χ. όταν και κτίστηκαν σημαντικές θρησκευτικές και πολιτικές κατασκευές. Προς το τέλος της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού, αναπτύχθηκε το εμπορικό δίκτυο της Ανατολίας, με τα νησιά του Αιγαίου και την Κρήτη. Η ανάπτυξη όλων οικισμών στην Δυτική Μικρά Ασία – Ανατολία, επηρεάστηκε ιδιαίτερα από τους ελληνικούς πολιτισμούς του Αιγαίου και της Κρήτης.

Στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού Ι, υπήρχαν καλοδιατηρημένες κατασκευές τυπου μεγάρων με στοές, στο μπροστινό μέρος και εστίες στην κύρια αίθουσα. Η κεραμική περιλαμβάνει ραμφόστομες κανάτες και πιθάρια. Μικροί ναοί χτίστηκαν δίπλα στις μεγαλύτερες κατασκευές.

Κατά την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού III, κάνει την εμφάνισή του στην περιοχή και ο κεραμικός τροχός ίσως με τους Λυδιους[1] Έλληνες. Τα σπίτια τύπου μεγάρου αποκτούν έξοχη αρχιτεκτονική.

Η ανάπτυξη του οικισμού κορυφώθηκε με την κατασκευή ενός μεγάλου παλλατιού στις αρχές της 2^ης χιλιετίας π.Χ. Κατά την Μέση Εποχή του Χαλκού Ι (2000 – 1800 π.Χ.), το Μπεϊτζεσουλτάν ήταν μια από τις σημαντικότερες πόλεις της Μικράς Ασίας! Το παλλάτι παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με το ανάκτορο της Κνωσού του Μινωικού πολιτισμού στην Κρήτη. Είναι προφανές ποιοι το έκτισαν, με τόσο μεγάλη πολυτέλεια! Έχει διάμετρο περισσότερα από 70 μ. Έχουν αποκαλυφθεί 47 χώροι (στεγασμένα δωματια και υπαίθριες αυλές). Τα θεμέλια είναι κατασκευασμένα από πέτρα, μερικές φορές ενισχυμένα με ξύλινους κορμούς. Οι τοίχοι είναι κατασκευασμένοι από πλίνθους τοποθετημένες μέσα σε ξύλινες κατασκευές. Μαρτυρείται η ύπαρξη άνω ορόφων (σχεδόν πάντα κατασκευασμένων από ξύλο), και στοών, επίσης κατασκευασμένων από ξύλο. Μετά την πυρκαγιά, η ανατολική πτέρυγα ξανακατοικήθηκε. Αλλά, η δυτική πτέρυγα, η οποία εγκαταλείφθηκε μετά την καταστροφή και χωρίς μεταγενέστερες τροποποιήσεις, διατηρείται καλύτερα. Δύο είσοδοι άνοιγαν στην ΝΑ. πλευρά του ανακτόρου: Η μία ήταν μικρή (ίσως είσοδος υπηρεσίας)· η άλλη, που έβλεπε στο ποτάμι, είχε ενώπιόν της μια φαρδειά ράμπα για άλογα, η οποία κατέβαινε ομαλά προς την όχθη του ποταμού! Μέσω αυτής, μετά την τελευταία πόρτα, ένας προθάλαμος οδηγούσε σε ένα πλακόστρωτο δωμάτιο, που περιείχε μια καθαρτήρια δεξαμενή – βάθους 25 εκατ. Οι τοίχοι ήταν επιχρισμένοι με λευκό και βαμμένοι κόκκινοι για να τονιστεί η σημασία αυτού του χώρου. Αρκετές υδρίες ήταν παραταγμένες κατά μήκος των τοίχων. Στο κέντρο του παλλατιού υπήρχε ένα δεύτερο δωμάτιο, του οποίου οι τοίχοι έφεραν, πάνω σε μια βάση από λευκό σοβά, οριζόντιες λωρίδες κόκκινου, κίτρινου και λευκού χρώματος – ύψους περίπου 50 εκατ. Αυτό το δωμάτιο ήταν πιθανώς αίθουσα ακροατηρίων. Η πρόσβαση γινόταν από μια μικρή κεκλιμένη ράμπα. Το δάπεδο ήταν υπερυψωμένο περίπου 1 μ. Το δωμάτιο έχει διαστάσεις 9 x 11 μ. Δεδομένου ότι δεν παρουσιάζει ίχνος θεμελίωσης, πιστεύεται ότι, τουλάχιστον εν μέρει, πρέπει να ήταν ανοιχτό στον ουρανό. Ένα τρίτο δωμάτιο υποδοχής, επίσης με τοίχους βαμμένους κόκκινους επάνω σε λευκό σοβά, είχε εστία. Υπήρχε στέγη που στηριζόταν σε κίονες. Άλλα δωμάτια χρησιμοποιούνταν για αποθήκευση. Μιας σκάλα οδηγούσε στον επάνω όροφο. Η ανατολική πτέρυγα, η οποία επαναχρησιμοποιήθηκε μετά την πυρκαγιά, διέθετε ευρύχωρα δωμάτια των οποίων τα δάπεδα συχνά δεν ήταν από πατημένο χώμα, αλλά μάλλον κατασκευασμένα με βότσαλα, τοποθετημένα σε ένα πλαίσιο παράλληλων ξύλινων δοκών. Υπήρχαν αγωγοί, που έχουν ανασκαφεί, στην βάση των τοίχων, οι οποίοι, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, μπορεί να ήταν ένα πρώιμο σύστημα εξαερισμού. Η ανατολική πτέρυγα είχε έναν επάνω όροφο, προσβάσιμη με μια φαρδειά σκάλα. Το παλλάτι εγκατελείφθη και αργότερα κατεστράφη (περί το 1700 π.Χ.). Καταστράφηκε από τον Χετταίο βασιλιά Hattusili Α΄ (1650 – 1620 π.Χ.) , ο οποίος βρισκόταν σε πόλεμο με τους Αχαιούς / Arzava.[2]

Ανάμεσα στα σπουδαία ευρήματα και ένα κεραμικό κρουστό μουσικο όργανο, γνωστό ως νταρμπούκα (17^ου – 16^ου αιώνα π.Χ.) που φυλάσσεται σήμερα στο Μουσείο Ανατολικών Πολιτισμών στην Άγκυρα.[3]

Αργότερα η πόλη στρέφεται προς ανατολάς και αναπτύσσει εμπόριο περισσότερο με την Ασσυρια, και ακόμη ανατολικότερα.

Μετά από αρκετούς αιώνες ημι-εγκατάλειψης, την Ύστερη Εποχή του Χαλκού, το Μπεϊτσε-σουλτάν άρχισε να ανακάμπτει, σχετιζόμενο με τους Χετταίους. Αν και πλέον είναι μικρότερη από την προηγούμενη αρχαιότερη πόλη, εξακολουθεί να είναι μια μεγάλη πόλη σε σύγκριση με τους οικισμούς εκείνης της περιόδου! Μετά τους Ανατολικούς Πολέμους του Σουπιλουλιουμα Α΄ (περίπου 1350 π.Χ.), η Αυτοκρατορία των Χετταίων ήταν η κυρίαρχη δύναμη της περιοχής. Αλλά, τότε, όπως πολλά μέρη στην Ανατολία εκείνη την εποχή, εξαφανίστηκε εντελώς, γύρω στο 1200 π.Χ.

Ο οικισμός ξανακατοικήθηκε, αν και αραιά, κατά την Βυζαντινή εποχή. Ήταν κέντρο επισκοπής, με το ονομα Ίλιον > Ιλούζα / Ιλούσα – ίσως η Βίλουσα των Χετταίων – ή η Μίρα[4].
Μετά ήλθαν Σελτζουκοι και Οθωμανοι…

• Στα τουριστικά αξιοθέατα, σήμερα, ο λόφος Beycesultan αποτελείται από δύο λόφους που χωρίζονται από μια αρχαία εμπορική οδό. Το υψηλότερο σημείο βρίσκεται στα 25 μ. στον δυτικό λόφο. Ολόκληρος ο λόφος έχει διάμετρο περίπου 1 χλμ. – έκταση περίπου 35 εκταρίων!

Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, ο Βρετανός αρχαιολόγος J. Mellaart ανακάλυψε δείγματα κεραμικής της Ύστερης Εποχής του Χαλκού κοντά στην τοποθεσία και εντόπισε τον Τύμβο Beycesultan στον άνω ρου του ποταμού Μαιάνδρου.

Ανασκαφές

Οι Σ. Λόιντ και Τζ. Μέλααρτ, ανέσκαψαν το Μπεϊτζεσουλτάν για το Βρετανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο στην Άγκυρα, από το 1954 έως το 1959. Το 2002 – 2007, ο E. Abay (Πανεπιστήμιο Αιγαίου / Ege) διεξήγαγε νέα έρευνα στον χώρο. Νέες ανασκαφές ξεκίνησαν το 2007. Οι εργασίες συνεχίζονται σήμερα σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο A. Menderes.

ΤΩΡΑ, ευρεθησαν και εργαστήρια υφαντουργίας! Δύο καμένα θραύσματα υφασμάτων, που βρέθηκαν στον τύμβο, προσφέρουν μια απροσδόκητη εικόνα για την κλωστοϋφαντουργική βιομηχανία της Εποχής του Χαλκού στην Ανατολία. Ένα κομμάτι βαμμένου πλεκτού υφάσματος (παραπάνω φωτ.), κάτω από ένα δισκοειδές πέτρινο βάρος, χρονολογείται μεταξύ 1700 και 1595 π.Χ. Κοντινές τρύπες πασσάλων πιστεύεται ότι στήριζαν έναν αργαλειό. Το ύφασμα είναι ένα απλό ύφασμα από κάνναβη και χρωματισμένο με ινδικό / indigo, φτιαγμένο από το φυτό waad. Το άλλο ήταν μια φυσική ύφανση με τιγρέ υφή. Στο εργαστήριο βρέθηκαν επίσης σφηνοειδή στεφάνια, βάρη αργαλειού, βελόνες και άλλα εργαλεία για υφαντικη. Από σφηνοειδή κείμενα από την Μεσοποταμία της Εποχής του Χαλκού και την Αυτοκρατορία των Χετταίων μαθαίνουμε ότι τα μπλε υφάσματα προορίζονταν για βασιλικά στρώματα και ελίτ τάξεις, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι άνθρωποι στο Μπεϊτζεσουλτάν μπορεί να κατασκεύαζαν τέτοια είδη πολυτελείας. Όταν εξετάστηκε με μικροσκοπικό και χρωματογραφικό εξοπλισμό, το παλαιότερο κομμάτι υφάσματος, που χρονολογείται μεταξύ 1915 και 1745 π.Χ., διαπιστώθηκε ότι είχε κατασκευαστεί με μια τεχνική που ονομάζεται nålbinding, ή πλέξιμο με μία βελόνα, αντί να είναι υφασμένο σε αργαλειό. Είναι η πρώτη φορά που βρέθηκε ύφασμα κατασκευασμένο με αυτή την τεχνική στην Ανατολία.

ΠΗΓΗ: Ç. Maner «Untwisting Beycesultan Höyük: the earliest evidence for nålbinding and indigo-dyed textiles in Anatolia», Cambridge University Press, Antiquity, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 15.11.2024. Πανεπιστήμιο Koç.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Διάφοροι Συγγραφείς «Η πόλη Beycesultan και το Καμένο Παλλάτι», Αρχαιολογία Χαμένων Πόλεων 3, εκδ. Planeta De Agostini, Βαρκελώνη, 1988.
• Abay E. “Some decorated bone objects from Beycesultan, Turkey”, Context and Connection. Essays on the Archaeology of the Ancient Near East in Honour of A. Sagona, hrsg. v. Attila Batmaz (Orientalia Lovaniensia Analecta 268), 2018.
• Elalmış A. “Belgelerdeki Beycesultan Höyüğü ve Çevresinde Bulunan Bizans Dönemi Kaleleri”, Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, 2019.
• Helbaek H. “Late Bronze Age and Byzantine Crops at Beycesultan in Anatolia”, Anatolian Studies, vol.11.
• Λεκακης Γ. “Η αγνωστη Μικρα Ασία”, εκδ. “Κάσμος”, 2009.
• Lloyd S., Mellaart J. «Beycesultan I. «Τα επίπεδα της χαλκολιθικής και της πρώιμης εποχής του χαλκού», Βρετανικο Ινστιτούτο Αρχαιολογίας στην Άγκυρα, 1962.
• Lloyd S. «Beycesultan II. Αρχιτεκτονική και κεραμική της Μέσης Εποχής του Χαλκού», έκδ. Βρετανικο Ινστιτούτο Αρχαιολογίας στην Άγκυρα, 1962.
• Mellaart J. – Murray A. «Beycesultan III. Αρχιτεκτονική της Ύστερης Εποχής του Χαλκού», έκδ. Βρετανικο Ινστιτούτο Αρχαιολογίας στην Άγκυρα, 1995.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Τα αρχαία ελληνικά λυδιακά (τώρα τα λένε «λουβικά») ιερογλυφικά στις σφραγίδες, αντιπροσωπεύουν μια από τις αρχαιότερες γνωστές απόδειξη της κοινής αρχαίας ελληνικής γλώσσης (και όχι της ανύπαρκτης «ινδοευρωπαϊκής γλώσσας»). Στον εν λόγω τόπο έχουν ανακαλυφθεί αρκετές σφραγίδες της 2^ης χιλιετίας π.Χ.

[2] Βλ. J. Mellaart

[3] Ευρήματα από τον εν λόγο χώρο εκτίθενται και στο Μουσείο Ιεράπολης (Παμούκαλε).

[4] Βλ. Φρ. Γούντχαουζεν, βασιζόμενος σε επιγραφικά στοιχεία.

Çivril Denizli Turkey Vilusa Şuppiluliuma suppiluliuma αρχαιο ανακτορο Κνωσος πλεκτο υφασμα 3.900 χρονων, αγνωστη αρχαια ελληνικη πολη Μικρα Ασια κατοικηση 7.000 χρονια πριν Λεκακης ανακτορα Κνωσου πλεκτα υφασματα 4.000 Μπειτζεσουλταν αρχαιολογικος χωρος Δυτικη Ανατολια Τσιβριλ Ντενιζλι 38^ος παραλληλος μαιανδρισμος αρχαιος παραποταμος ποταμος Μαιανδρος τουρκικα παραφραση Μεντερες επιγραφη αρχαιολογικο στρωμα 5000 πχ Βυζαντινη εποχη περιοδος τυμβος Hoyuk υστερη Εποχη Χαλκου 5η – 4η χιλιετια πΧ αρχιτεκτονικη ορθογωνιο δωματιο τοιχους ωμη πλινθος, πετρινα θεμελια οικισμος 3η θρησκευτικη πολιτικη κατασκευη Πρωιμη εμπορικο δικτυο Ανατολιας, νησια Αιγαιου Κρητη ελληνικος πολιτισμος Αιγαιο Κρητη μεγαροειδης στοα εστια αιθουσα ραμφοστομη κανατα πιθαρι ναος κεραμικος τροχος αρχαιοι Λυδιοι ελληνες σπιτι μεγαρο παλλατι 2^η Μεση 2000 – 1800 4.000 3.800 σημαντικοτερες πολεις παλατι Μινωικος πολιτισμος πολυτελεια στεγασμενο δωματιο υπαιθρια αυλη πετρα, ξυλινος κορμος τοιχοι ξυλινη οροφος ξυλο πυρκαγια τροποποιηση εισοδος υπηρεσια ποταμι, φαρδεια ραμπα αλογο ιππος οχθη πορτα, προθαλαμος πλακοστρωτο καθαρμος καθαρτηρια δεξαμενη επιχρισμα λευκο βαφη κοκκινο υδρια λευκος σοβας οριζοντια λωριδα κιτρινο χρωμα ακροατηριο ακροαση κεκλιμενη θεμελιωση υποδοχη βαμμενος εστια στεγη κιονας δωματια αποθηκη αποθηκευση σκαλα κλιμακα οροφοι επαναχρηση πυρκαια, δαπεδο βοτσαλο βοτσαλωτο πλαισιο ξυλινος δοκος αγωγος ανασκαφη αρχαιολογια πρωιμο συστημα αερισμου αερισμος εξαερισμος εξαερισμου εγκαταλειψη καταστροφη 1700 3.700 Χετταιος βασιλια χατουσιλι Hattusili Α 3.650 1650 – 1620 3.620 πολεμος Αχαιοι  Arzava αρζαβα σπουδαια ευρηματα κεραμικο κρουστο μουσικο οργανο, κεραμικα κρουστα μουσικα οργανα νταρμπουκα ντραμπουκα darbuka 17^ος – 16^ος αιωνας πΧ Μουσειο Ανατολικων Πολιτισμων αγκυρα τουρκιας ανατολη εμποριο ασσυρια, ημιεγκαταλειψη υστερη Χετταιοι αρχαιοτερη πολις, ανατολικοι Πολεμοι Σουπιλουλιουμ Σουπιλουλιουμα Σουπιλουλιουμας Σουππιλουλιουμ Σουππιλουλιουμα ΣουππιλουλιουμαςΑ 3.350 1350 αυτοκρατορια Χετταιων 3.200 1200 κατοικοι Βυζαντιο επισκοπη ονομα ιλιον Ιλιουζα / Ιλιουσα Ιλουζα / Ιλουσα Βιλουσα Χεταιοι Μιρα Σελτζουκοι Οθωμανοι τουριστικα αξιοθεατα, λοφος Beycesultan εμπορικη οδος Βρετανος αρχαιολογος Mellaart κεραμικη ανω ρους Λοιντ Μελααρτ, Βρετανικο Αρχαιολογικο Ινστιτουτο αγκυρας, Πανεπιστημιο Αιγαιου / Ege ανασκαφες εργαστηριο υφαντουργιας υφαντουργια καμενο θραυσμα υφασμα κλωστουφαντουργικη βιομηχανια κλωστουφαντουργια βαμμενο πλεκτο υφασματα δισκοειδες πετρινο βαρος, 3.700 1700 1595 3.595 τρυπα πασσαλος αργαλειος κανναβη κανναβις χρωματισμενο ινδικο indigo, φυτο waad φυσικη υφανση τιγρε υφη σφηνοειδες στεφανι βαρη βελονα εργαλεια σφηνοειδη κειμενα Μεσοποταμια μπλε βασιλικο ελιτ αριστοκρατια αρχουσα ταξη ανθρωποι ειδη πολυτελειας 3.915 1915 3.745 1745 τεχνικη nalbinding, πλεξιμο υφασμενο πρωτη φορα καμενο χαλκολιθικη ελληνικα λυδιακα λουβικα ιερογλυφικα σφραγιδα αρχαιοτερη γνωστη αποδειξη κοινη αρχαια ελληνικη γλωσσα ινδοευρωπαικη 2^η ευρηματα Ιεραπολη Παμουκαλε Γουντχαουζεν, επιγραφες