Του Δημήτρη Συμεωνίδη JP
δημοσιογράφου/ανταποκριτού Ε.Σ.Ε.Μ.Ε.
(Ένωση Συντακτών Ευρωπαϊκών Μέσων Ενημέρωσης)
Ἱέρων ἤ Τυραννικός: Διαλογικό πολιτικό σύγγραμμα στο οποίο ο τύραννος των Συρακουσών, Ιέρων, συζητάει φανταστικά με τον ποιητή Σιμωνίδη για την τυραννία. Ο Σιμωνίδης συμβουλεύει τον Ιέρωνα, ώστε να γίνει η τυραννία πιο ανεκτή στον λαό αλλά και στον ίδιο τον τύραννο.
Ο τύραννος των Συρακουσών Ιέρων πίστευε πως όσο πιο φτωχοί είναι οι άνθρωποι τόσο πιο υποταγμένοι είναι ώστε να τους χρησιμοποιεί.
«ὁ τύραννος. ἐνδεεστέροις γὰρ οὖσι ταπεινοτέροις αὐτοῖς οἴονται χρῆσθαι.»
O Ξενοφών στο έργο του “Ιέρων” ή Τυραννικός, αναλύει εξαιρετικά απλά και ουσιαστικά τον λόγο που κυβερνούν οι άδικοι και διώκονται οι δίκαιοι… Δηλαδή όταν φτωχαίνεις τους ανθρώπους τους υποτάσσεις και τους χρησιμοποιείς όπως θέλεις.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΞΕΝΟΦΩΝΤΟΣ, ΕΔΩ.
Επίσης στο έργο του Ξενοφώντα «Κύρου Παιδεία» αναφέρεται ότι ο βασιλεύς μίσθωνε τακτικά κατασκόπους και πληροφοριοδότες χρησιμοποιώντας τους, ως ωτακουστές….
ΞΕΝΟΦΩΝ / Xenophon ΚΥΡΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑ / Cyropaedia, 5,3,56,4:
Ἓν μόνον παραλέλειπται τῆς ἐν νυκτὶ ἐπιμελείας αὐτοῦ, ὅτι πρὸ παντὸς τοῦ στρατεύματος πεζοὺς εὐζώνους οὐ πολλοὺς προύπεμπεν, ἐφορωμένους ὑπὸ Χρυσάντα καὶ ἐφορῶντας αὐτὸν, ὡς ὠτακουστοῦντες καὶ εἴ πως ἄλλως δύναιντο αἰσθάνεσθαί τι, σημαίνοιεν τῷ Χρυσάντᾳ ὅ τι καιρὸς δοκοίη εἶναι· ἄρχων δὲ καὶ ἐπὶ τούτοις ἦν ὃς καὶ τούτους ἐκόσμει, καὶ τὸ μὲν ἄξιον λόγου ἐσήμαινε, τὸ δὲ μὴ οὐκ ἠνώχλει λέγων.
ΞΕΝΟΦΩΝ / Xenophon ΚΥΡΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑ / Cyropaedia, 8,2,10,6:
κατεμάθομεν δὲ ὡς καὶ τοὺς βασιλέως καλουμένους ὀφθαλμοὺς καὶ τὰ βασιλέως ὦτα οὐκ ἄλλως ἐκτήσατο ἢ τῷ δωρεῖσθαί τε καὶ τιμᾶν· τοὺς γὰρ ἀπαγγείλαντας ὅσα καιρὸς αὐτῷ εἴη πεπύσθαι μεγάλως εὐεργετῶν πολλοὺς ἐποίησεν ἀνθρώπους καὶ ὠτακουστεῖν καὶ διοπτεύειν τί ἂν ἀγγείλαντες ὠφελήσειαν βασιλέα.
Ο Αριστοτέλης μας λέει ότι ο Ιέρων έστελνε για να ακούσουν τις ομιλίες και τις απόψεις των ανθρώπων στην πόλη («και οὓς ωτακουστάς εξέπεμπεν Ιέρων» (Πολιτικά Ε’, 1313β,14). Ο Αριστοτέλης γνώριζε ότι ίσως ο Ιέρων είχε δανειστεί το πρότυπο των ωτακουστών από την Περσία. – Πολιτικά Ε,1313 a 34 -39:
Αρχαίον Κείμενον: αἱ δὲ τυραννίδες σῴζονται κατὰ δύο τρόπους τοὺς ἐναντιωτάτους, ὧν ἅτερός ἐστιν ὁ παραδεδομένος καὶ καθ’ ὃν διοικοῦσιν οἱ πλεῖστοι τῶν τυράννων τὴν ἀρχήν. τούτων δὲ τὰ πολλά φασι καταστῆσαι Περίανδρον τὸν Κορίνθιον· πολλὰ δὲ καὶ παρὰ τῆς Περσῶν ἀρχῆς ἔστι τοιαῦτα λαβεῖν.
Απόδοση: Οι τυραννίδες επιβιώνουν με δυο τελείως αντίθετους τρόπους. Ο Ένας είναι γνωστός από την παράδοση και με αυτόν κυβερνούν οι περισσότεροι τύραννοι. Λέγεται ότι τα περισσότερα μέτρα τα θεσμοθέτησε ο Περίανδρος ο Κορίνθιος. Πολλά παρόμοια στοιχεία όμως υπάρχουν και στη βασιλεία των Περσών.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ / Aristoteles ΑΠΑΝΤΑ / Corpus Aristotelicum, ΠΟΛΙΤΙΚΑ / Politica, εκδ. Bekker σελ. 1313b,14:
καὶ τἆλλα ὅσα τοιαῦτα Περσικὰ καὶ βάρβαρα τυραννικά ἐστιν (πάντα γὰρ ταὐτὸν δύναται)· καὶ τὸ μὴ λανθάνειν πειρᾶσθαι ὅσα τυγχάνει τις λέγων ἢ πράττων τῶν ἀρχομένων, ἀλλ’ εἶναι κατασκόπους, οἷον περὶ Συρακούσας αἱ ποταγωγίδες καλούμεναι, καὶ οὓς ὠτακουστὰς ἐξέπεμπεν Ἱέρων, ὅπου τις εἴη συνουσία καὶ σύλλογος (παρρησιάζονταί τε γὰρ ἧττον, φοβούμενοι τοὺς τοιούτους, κἂν παρρησιάζωνται, λανθάνουσιν ἧττον)· καὶ τὸ διαβάλλειν ἀλλήλοις καὶ συγκρούειν καὶ φίλους φίλοις καὶ τὸν δῆμον τοῖς γνωρίμοις καὶ τοὺς πλουσίους ἑαυτοῖς.
ΞΕΝΟΦΩΝ / Xenophon, ΙΕΡΩΝ / Hiero, 5.1.1 – 5.4.4 – Απόδοση:
[5] Θα σου αναφέρω, Σιμωνίδη, κι άλλο ένα φοβερό πάθημα των τυράννων. Γνωρίζουν βέβαια και αυτοί εξ ίσου καλά όσο και οι ιδιώτες ποιοι είναι κόσμιοι και σοφοί και δίκαιοι. Αλλά, αντί να τους θαυμάζουν, τους φοβούνται: τους ανδρείους τους φοβούνται μήπως αποτολμήσουν τίποτε για χάρη της ελευθερίας, τους σοφούς μήπως μηχανευθούν κάτι εις βάρος τους και τους δικαίους μήπως το πλήθος επιθυμήσει να κυβερνηθεί απ᾽ αυτούς. [2] Όταν λοιπόν τους βγάλουν κρυφά από την μέση όλους αυτούς, ποιοι άλλοι τους απομένουν για να χρησιμοποιήσουν εκτός από τους άδικους, τους ακρατείς και τους δουλοπρεπείς;
- Στους άδικους έχουν εμπιστοσύνη, επειδή και αυτοί φοβούνται, όπως και οι τύραννοι, μήπως οι πόλεις ελευθερωθούν ποτέ και τους καθίσουν στο σκαμνί·
- τους ακρατείς τους εμπιστεύονται επειδή τους χρειάζονται, προκειμένου να ασκήσουν την τωρινή τους εξουσία, και
- τους δουλοπρεπείς επειδή ούτε οι ίδιοι κρίνουν τον εαυτό τους άξιο της ελευθερίας.
Από την πλευρά μου, τουλάχιστον, θεωρώ τρομερό τούτο το πάθημα, άλλους δηλ. να νομίζεις για καλούς και άλλους να ᾽σαι υποχρεωμένος να χρησιμοποιείς. [3] Ακόμη, ο τύραννος εξ ανάγκης αγαπά την πόλη του, αφού χωρίς αυτήν ούτε να συντηρηθεί θα μπορούσε ούτε να ευτυχήσει· όμως η τυραννίδα τον εξαναγκάζει να τα βάλει με την ίδια του την πατρίδα. Γιατί οι τύραννοι δεν χαίρονται κάνοντας τους πολίτες γενναίους και οπλίζοντάς τους καλά, παρά πιο πολύ ευχαριστιούνται όταν δίνουν σε ξένους περισσότερα μέσα προκειμένου να εμπνέουν φόβο· ξένους χρησιμοποιούν και ως φρουρά. [4] Αλλά κι όταν συμπέσει καλή χρονιά κι αφθονήσουν τα αγαθά, πάλι ο τύραννος δεν χαίρεται μαζί με τους άλλους, γιατί πιστεύει ότι, όσο φτωχότεροι είναι οι άνθρωποι, τόσο περισσότερο τους έχει του χεριού του. – Απόδοση : Π. Κονδύλης.
ΞΕΝΟΦΩΝ / Xenophon, ΙΕΡΩΝ / Hiero 5.1.1 – 5.4.4 – Αρχαίον Κείμενον:
Χαλεπὸν δ’ ἐρῶ σοι καὶ ἄλλο πάθημα, ὦ Σιμωνίδη, τῶν τυράννων. γιγνώσκουσι μὲν γὰρ οὐδὲν ἧττον τῶν ἰδιωτῶν τοὺς ἀλκίμους τε καὶ σοφοὺς καὶ δικαίους. τούτους δ’ ἀντὶ τοῦ ἄγασθαι φοβοῦνται, τοὺς μὲν ἀνδρείους, μή τι τολμήσωσι τῆς ἐλευθερίας ἕνεκεν, τοὺς δὲ σοφούς, μή τι μηχανήσωνται, τοὺς δὲ δικαίους, μὴ ἐπιθυμήσῃ τὸ πλῆθος ὑπ’ αὐτῶν προστατεῖσθαι. ὅταν δὲ τοὺς τοιούτους διὰ τὸν φόβον ὑπεξαιρῶνται, τίνες ἄλλοι αὐτοῖς καταλείπονται χρῆσθαι ἀλλ’ ἢ οἱ ἄδικοί τε καὶ ἀκρατεῖς καὶ ἀνδραποδώδεις; οἱ μὲν ἄδικοι πιστευόμενοι, διότι φοβοῦνται ὥσπερ οἱ τύραννοι τὰς πόλεις μήποτε ἐλεύθεραι γενόμεναι ἐγκρατεῖς αὐτῶν γένωνται, οἱ δ’ ἀκρατεῖς τῆς εἰς τὸ παρὸν ἐξουσίας ἕνεκα, οἱ δ’ ἀνδραποδώδεις, διότι οὐδ’ αὐτοὶ ἀξιοῦσιν ἐλεύθεροι εἶναι. χαλεπὸν οὖν καὶ τοῦτο τὸ πάθημα ἔμοιγε δοκεῖ εἶναι, τὸ ἄλλους μὲν ἡγεῖσθαι ἀγαθοὺς ἄνδρας, ἄλλοις δὲ χρῆσθαι ἀναγκάζεσθαι. ἔτι δὲ φιλόπολιν μὲν ἀνάγκη καὶ τὸν τύραννον εἶναι· ἄνευ γὰρ τῆς πόλεως οὔτ’ ἂν σῴζεσθαι δύναιτο οὔτ’ εὐδαιμονεῖν· ἡ δὲ τυραννὶς ἀναγκάζει καὶ ταῖς ἑαυτῶν πατρίσιν ἐνοχλεῖν. οὔτε γὰρ ἀλκίμους οὔτ’ εὐόπλους χαίρουσι τοὺς πολίτας παρασκευάζοντες, ἀλλὰ τοὺς ξένους δεινοτέρους τῶν πολιτῶν ποιοῦντες ἥδονται μᾶλλον καὶ τούτοις χρῶνται δορυφόροις. ἀλλὰ μὴν οὐδ’ ἂν εὐετηριῶν γενομένων ἀφθονία τῶν ἀγαθῶν γίγνηται, οὐδὲ τότε συγχαίρει ὁ τύραννος. ἐνδεεστέροις γὰρ οὖσι ταπεινοτέροις αὐτοῖς οἴονται χρῆσθαι.
Μολονότι ο Ιέρων δήλωσε ότι ως τύραννος στερούνταν όλες τις απολαύσεις ενός ιδιώτη, ενώ παράλληλα ζούσε σε διαρκή φόβο και καχυποψία για τους γύρω του, ο συνομιλητής του, ο ποιητής Σιμωνίδης από το σημείο αυτό επιμένει στη θετική θεώρηση της τυραννίδας, οδηγώντας τον τύραννο σε αδιέξοδο και προτείνοντάς του τελικά να κερδίσει την αγάπη των υπηκόων του με δίκαιη και αγαθοεργή διακυβέρνηση.
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 29.1.2026.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Αριστοτέλης Πολιτικά Ε,1313 a 34 -39).
- Ξενοφών Ιέρων ή Τυραννικός και ΚΥΡΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑ / Cyropaedia.
- Θησαυρός Ελληνικής Γλώσσας (TLG).
Ξενοφων, επικαιρος φτωχοι ανθρωποι, τυραννος Ξενοφωντας, φτωχοτεροι ανθρωπος τυραννια Συμεωνιδης ιερων Τυραννικος αρχαιο διαλογικο πολιτικο συγγραμμα Συρακουσες Ιερωνας, φανταστικο αρχαιος ποιητης Σιμωνιδης συμβουλη ανεκτη λαος Συρακουσων πτωχοι πτωχος υποταγμενος χρησιμοποιηση χρηση ανθρωπων ενδεεστεροι ταπεινοτεροι χρησθαι ενδεεστερος ταπεινοτερος κυβερνηση αδικοι διωξη δικαιοι υποταγη Κυρου Παιδεια βασιλευς μισθος κατασκοπος πληροφοριοδοτης ωτακουστης νυκτα επιμελεια στρατευμα πεζοι ευζωνας ευζωνες Χρυσαντας χρυσας εφορω ωτακουστες αρχων αξιον λογου βασιλιας οφθαλμος βασιλεια δωρο τιμη ευεργετης ωτα διοπτευω ωφελεια οφελη αριστοτελης ακοη ομιλια λαικές αποψεις πολη Πολιτικα προτυπο Περσια τυραννιδα επιβιωση παραδοση κυβερνητης τυραννοι μετρο θεσμος Περιανδρος Κορινθιος Κορινθος Κορινθια Περσες τυραννιδες εναντιωτατος, ατερος διοικηση αρχη περσικα βαρβαρα τυραννικα λανθανω πειρασθαι αρχομενος κατασκοποι ποταγωγιδες ποταγωγιδας συνουσια συλλογος φοβος παρρησια διαβολη συγκρουση φιλος φιλοι δημος γνωριμος πλουσιος φοβερο παθημα ιδιωτες κοσμιος σοφος δικαιος θαυμασμος ανδρειος ελευθερια σοφοι δικαιοι επιθυμια πληθος κρυφα ακρατεις δουλοπρεπεις αδικια εμπιστοσυνη, πολις ελευθερια εξουσια, δουλοπρεπεια δουλεια αναξιος ελευθεριας συντηρηση ευτυχια πατριδα γενναιος ξενος φρουρα αγαθα χαρα Κονδυλης χαλεπο ερω ηττον ιδιωτης αλκιμος σοφια δικαιοσυνη αγασθαι ανδρειοσυνη τολμη ελευθεριας ενεκεν, μηχανευομαι προστασια υπεξαιρεση ανδραποδωδης ανδραποδωδεις, αξιω αγαθος ανδρας, αναγκη φιλοπολης φιλοπολις ευδαιμονια τυραννις ευοπλος πολιτες παρασκευη ξενοι δεινοτερος πολιτης ηδονται δορυφορος ευετηρια αφθονια συγχαιρω ενδεια ταπεινος στερηση απολαυση καχυποψια αδιεξοδο αγαπη υπηκοος δικαιη αγαθοεργη διακυβερνηση
