Στο βορειοδυτικο τμημα της Λεσβου στις δυτικες υπωρειες του διασελου της Παγανης(*), βρισκεται το Σπηλαιο του Μαγαρα[2] στην κοινοτητα Αλυφαντων[3] – το οποιο εχει παρει το ονομα του απο την παραφθορα του ονοματος Μεγαρον – ΣΧΟΛΙΟ Γ. Λεκάκη: Ίσως και από τα Μεγαρα Αττικης – για τα ιερα της Δημητρος και της Κορης Περσεφονης, που βρισκονταν μεσα σε σπηλαια και αποτελουσαν την πυλη του Κατω με τον Επανω Κοσμο… Προκειται για ενα σπηλαιο, που εχει κατηφορικη πορεια και το μηκος του ειναι τουλαχιστον 120 μ.
Η εισοδος του βρισκεται στα 124 μ. απο την επιφανεια της Γης. Στον διπλανο λοφο βρισκεται το εκκλησακι των χριστιανων ο άη Νικολας, απομειναρι της περιοχης, καθως ο λοφος του Μαγαρα, ο οποιος υπηρξε και λατομειο στην ρωμαικη περιοδο κατοχης της Λεσβου. Το μαρμαρο εξαγοταν σε διαφορα σημεια επί ρωμαικης εποχης. Το μαρμαρο ειναι γνωστο απο τον Στραβωνα, ως λεσβιακο / LESBIACUM MARMARUM και το χρωμα του ειναι ιδιο με το χρωμα της Παγωνιάς. Υποκυανο…
Η Περιοχη της Παγανης ειναι η περιοχη οπου εξακολουθουν μεχρι τις μερες μας να ζουν Δωδεκαθειστες. Στην γυρω περιοχη σωζεται μερος του γεφυριου των χρονων της λατομευσης, αρχαιοι κιονες και κιονοκρανα… καθως και μεγαλα αρδευτικα και υδρευτικα εργα μοναδικης ομορφιας.
Τελος, η περιοχη καταληγει στο αρχαιο λιμανι του Κεντρου (του Κεντρικου Καταυλισμου των Ρωμαιων), οπου σωζονται τα πλακοστρωτα του λιμανιου, οι μαρμαρινες δεστρες και οι κιονες, που ειναι βυθισμενοι στην αμμο του λιμανιου…
Η κοινοτητα Αλυφαντων σε συνεργασια με την Αρχαιολογικη Υπηρεσια Θεσσαλονικης προσπαθει να ανακηρυξει την περιοχη Αρχαιολογικο Χωρο, ωστε να προστατευθει αυτο το μνημειο φυσικου καλλους και σπουδαιοτατος οικοτοπος, καθως ενα πολυ μεγαλο μερος των νερων, που ξεδιψουν την Μυτιλήνη προερχονται απο την περιοχη του σπηλαιου. Μ’ αυτον τον τροπο θα σωθει η περιοχη απο την καταστροφικη μανια της Εθνικης Τραπεζας της Ελλαδας που εχει βαλθει να μετατρεψει σε Κρανιου Τοπο την περιοχη.
ΠΗΓΗ: επιμ. Π. Χιλμπος, Η ΛΕΣΒΟΣ ΜΑΣ, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 27.1.2021.
(*) Το τοπωνύμιο δεν είναι σπάνιο, και σχετίζεται, τις πιο πολλές φορές, με εμφανίσεις αλλόκοτων πλασμάτων (τα παγανά = δαιμόνια, ξωτικά, καλλικάντζαροι) στο εν λόγω μέρος, που πιστευόταν ότι προέρχονταν από επιβιώσεις της αρχαίας ελληνικής θρησκείας και παραδόσεως, ή λατρευτές παλαιοτέρων του χριστιανισμού θρησκειών. Την θρησκεία αυτή – κακώς – την έλεγαν παγανιστική (από την λατρεία του πάγου / πέτρας), ειδωλολατρική, κλπ. με μόνο σκόπο και στόχο να την μειώσουν. Η λέξις παγανός / πακανός έφτασε να σημαίνει ἰδιώτης, ἄφρων [βλ. Ησύχ. BGU 1043.25 (3ος μΧ), PLond. 5.1711.32 (6ος μΧ), Rev. Arch. 30 1929.39 (Εδεσσα)] και εν τέλει αστράτευτος δηλ. ατίθασος, απείθαρχος (επίθετο για πολιτικό / πολίτη, στρατιώτη / ξιφομάχο):
- Η Παγανέα ή Παγανιά είναι οικισμός Γυθείου Λακωνίας Πελοποννήσου.
- Στις Γκαγκάλες / Γκαγκάλαι Γορτύνης Καινουργίου Ηρακλείου Κρήτης υπάρχει ο Σπήλιος Παγανή. Μάλιστα την περίοδο της κατοχής υπήρξε τόπος διαμονής Άγγλων και ανταρτών.
- Στην Θεσπρωτία υπάρχει η ΙΜ Παγανιών / Παγανίων, όπως είναι γνωστή, αν και αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου!
- Η νήσος Μελίτη (νυν Μλιετ) είναι νησί της Κροατίας στην Αδριατική Θάλασσα. Αναφέρεται γύρω στο 950 από τον Βυζαντινό Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Ζ’ Πορφυρογέννητο, στο έργο του «Προς τον ίδιον υιόν Ρωμανόν». Ένα από τα νησιά που κατείχαν οι σλάβοι Παγανοί (Ναρεντίνοι).
- Η Παγανία ήταν περιοχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στην νυν έκταση της Σερβίας. Το Αρχοντάτο[1] της Ζαχλουμίας καταλάμβανε την περιοχή από το Ραούσιον έως τον ποταμό Οροντίο, από την περιοχή των Παγανών και ορεινά στην περιοχή των Χρωβάτιων…
Και όσον αφορά την Λέσβο:
- έχει δώσει και επίθετα: Λ.χ. ο Νικόλαος Παγανάς (1844 – 1907) ήταν Έλλην μουσικός της εκκλησιαστικής μουσικής, από το Πλωμάρι.
- Ενώ ο Στράτης Μυριβήλης έγραψε «Τα παγανά» το 1945, όπως λέγονται λαϊκά οι Καλικάντζαροι.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Η Αρχοντία / το Αρχοντάτο ήταν διοικητική διαίρεση, κατώτερη από το Θέμα, στην Βυζαντινή Αυτοκρατορία.
[2] Ο πυραμιδοειδής χαμηλόλοφος όπου το σπήλαιο Μαγαράς είναι κοντά στον οικισμό. Δαιδαλώδες, πολυεπίπεδο με έντονες καταπτώσεις, με στενή και χαμηλή είσοδο, επιμήκη κάτοψη και δύο κύριες αίθουσες. Τα δάπεδα των αιθουσών καλύπτονται από λατύπες, αργιλικά υλικά κ.ά. Ευρέθησαν θραύσματα κεραμικής και λύχνων, τμήματα πήλινων πινακίδων, κ.ά. από τους αρχαϊκούς χρόνους έως και την ύστερη αρχαιότητα.
[3] Τα Αλυφαντά / Ελεφαντά είναι χωριό του Δήμου Μυτιλήνης Λέσβου, στον 39ο παράλληλο [39°06′12″N 26°31′56″E]. Αναφέρεται για πρώτη φορά σε οθωμανικά κατάστιχα του 16ου αιώνα. Αξιοθέατο ο ΙΝ Αγίου Γεωργίου, ο οποίος ανηγέρθη εκ βάθρων, σε ρυθμό βασιλικής, βάσει σχεδίου του αρχιτέκτονα Ι. Κόκκινου ή Μαλή, μετά την πυρκαγιά του 1912, η οποία αποτέφρωσε την παλαιά εκκλησία.
Παγανη Μαγαρας, ιερα Δημητρος Κορης, αρχαιο λιμανι βυθισμενος κιονας Λεσβος τοπωνυμιο σπανιο, εμφανιση αλλοκοτο πλασμα παγανα δαιμονια, ξωτικα καλλικαντζαροι επιβιωση αρχαια ελληνικη θρησκεια παραδοση λατρευτης χριστιανισμος θρησκεια παγανιστικη λατρεια παγου παγος πετρα ειδωλολατρικη λεξις παγανος / πακανος ιδιωτης, αφρων Ησυχιος 3ος αιωνας μΧ 6ος Εδεσσα αστρατευτος ατιθασος, απειθαρχος επιθετο πολιτικος πολιτης στρατιωτης ξιφομαχος Αλυφαντα Ελεφαντα χωριο Δημος Μυτιληνης Μυτιληνη Λεσβου, Λεσβος 39ος παραλληλος οθωμανικο καταστιχο 16ος αιωνας μΧ αξιοθεατο ΙΝ Αγιου Γεωργιου, Αγιος Γεωργιος ρυθμος βασιλικη σχεδιο αρχιτεκτονας Κοκκινος Μαλης πυρκαγια 20ος 1912, εκκλησια
