Η επιγραφή «ΑΙΟΛΟΥ» βρέθηκε στο νησί του Αιόλου – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Το νησάκι που σήμερα λέγεται Λίπαρι / Lipari‎‎, στα αρχαία ελληνικά χρόνια και κείμενα ελέγετο Μελιγουνίς και Λιπάρα > λατινικό Liparae. Είναι ηφαιστειογενές(*) νησίδιο (όσο η Ανάφη Κυκλάδων), στην νότια Τυρρηνική Θάλασσα των Ετρούσκων Ελλήνων, 16 νμ βόρεια της Σικελίας, στον 38ο παράλληλο [38°28′N 14°57′E]. Είναι η μεγαλύτερη νήσος, του συμπλέγματος των επτανήσων Αιολίδων!

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τα ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΟΛΟΥ, ΕΔΩ.

Πρόσφατες αρχαιολογικές ανακαλύψεις (ειδικώς σε νεκροπόλεις του), απέδειξαν ότι το νησί κατοικείται εδω και 7.000 χρόνια. Το ηφαίστειο(*) του προσέφερε οψιδιανό. Πρώτος οικιστής του ο θρυλικός Έλλην βασιλιάς Λίπαρος, από την Καμπανία της Μεγαλης Ελλαδος. Στην πρώιμη Εποχή του Χαλκού (τέλη της 3ης χιλιετίας π.Χ.) ήλθαν οι Αιολείς Έλληνες, άποικοι από την μυκηναϊκή Ελλάδα, και έδωσαν το όνομα τους στα νησάκια. Οι Μυκηναίοι είχαν ήδη ιδρύσει ήδη μια αποικία στο Μεταπόντιο Απουλίας, η Λίπαρος ήταν το προκεχωρημένο φυλάκιό τους, ίνα ελέγχουν το Στενό της Μεσσήνης. Τον 13ο αιώνα π.Χ. κατέφθασαν και οι Αύσονες του Οδυσσέα, επίσης από την Καμπανία. Αρχαία οικοδομήματα που έχουν βρεθεί στις ανασκαφές χρονολογούνται από τον 18ο αιώνα π.Χ. Είναι μηκυναϊκά και φαίνεται καθαρά η κεραμική τους. Ο αυσονικός οικισμός διεκόπη βιαιως τον 9ο αιώνα π.Χ. – μάλλον κατεστράφη από φωτιά… Το 580 π.Χ. ήλθαν άλλοι Έλληνες από την δωρική Κνίδο Καρίας (είχαν κάνει μιάαπρώτη αποτυχημένη απόπειρα να κατακτήσουν την Σικελία, όταν σκοτώθηκε ο αρχηγός τους, ο Πένταθλος). Σήμερα, στα αξιοθέατα του νησιού ειναι – πλην του καστέλου / καστρο, αρχική κοιτίδα των Κνιδίων, όπου και το Αρχαιολογικό Μουσείο – ένα αρχαίο ελληνικό θέατρο (που έχει ανακατασκευαστεί), καθώς και η νεκρόπολη στην περιοχή Αρτέμιδος (Ντιάνα). – ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”.

Επανεξετάζοντας τον λεγόμενο (στην αρχαιολογια) «Βόθρο του Αιόλου», που βρέθηκε στην Ακρόπολη της νησου Λίπαρι, η οποία παραδοσιακώς συνδέεται με την έδρα του Αιόλου, ταμία των ανέμων, ευρέθη αφιερωματική επιγραφή, με το όνομά του!

Η επιγραφή ευρέθη σε μια όλπη. Έτσι συνδέεται με την λατρεία του Αιόλου.

Όλα συγκλίνουν με συγγενικο προγονο – σύμφωνα με τον Διόδωρο Σικελιώτη (5.9.1-3) – των Κνιδιων, αποίκων και των ιθαγενών πληθυσμών του νησιού, όπως αναφέρεται παραπάνω.

Αυτή η λατρεία πιθανότατα καθιερώθηκε κατά την ίδρυση της αποικίας, τον 6^ο αι. π.Χ. (580 – 576 π.Χ.), ή λίγο αργότερα. Και διήρκεσε τουλάχιστον μέχρι τα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ. Είναι αδύνατον, λόγω της διαστρωμάτωσης των οικισμών της περιοχής, να σχηματιστεί μια ακριβής εικόνα της μνημειώδους διάταξης της Ακρόπολης του νησιού και τυχόν ιερών χώρων που βρίσκονται εκεί. Ωστόσο, τα στοιχεία από τα αναθήματα που περιλαμβάνονται στην επίχωση του βόθρου, σε σύγκριση με την περίφημη μαρτυρία του Καλλίμαχου (fr. 43 Pf, v. 77) για την λατρεία των οικιστών της Μεσσήνης / Ζάγκλης, και το γνωστό Lex sacra του Σελινούντος, μας επιτρέπουν να εντοπίσουμε ορισμένα στοιχεία, τα οποία μπορεί να υποδεικνύουν μια συσχέτιση με μια προγονική λατρεία γυναικείας θεότητας.

Η κεραμική, ειδικότερα, μαρτυρά την πρακτική θυσιών ζώων και προσφορών τροφής, σπονδών και συλλογικής κατανάλωσης γευμάτων (πανηγύρια), με τα τελετουργικά γεύματα να περιλαμβάνουν κυρίως ώριμα βοοειδή, αλλά και πρόβατα, κατσίκες, χοίρους, πετεινά, ψάρια, μαλάκια και θυσίες σκυλων. Δεν γνωρίζουμε επακριβώς σε ποιο περιβάλλον και είδος κατασκευών λάμβαναν χώρα αυτές οι γιορτές.

Ωστόσο, η αναφορά του Διόδωρου (20, 101, 1-3) σε αναθήματα αφιερωμένα στον Αίολο και τον Ήφαιστο(*) στο πρυτανείο της πόλεως θα μπορούσε ακόμη και να υποδηλώνει, τουλάχιστον στην κλασσική περίοδο, την ύπαρξη και χρήση ενός τέτοιου κτηρίου.

Άλλες λατρειες που εντοπίζονται στην Ακρόπολη της πόλης, είναι ιδιαιτέρως του Απόλλωνος και της Αφροδίτης (η τελευταία υποδηλώνεται από μια επιγραφή σε έναν λίθο που βρέθηκε στο Κάστρο). Επίσης αρχαϊκά αρχιτεκτονικα πήλινα / τερακότες, πιθανώς αποδίδονται σε δημόσια κτήρια στην Ακρόπολη, συμπεριλαμβανομένων δύο ακροκεράμων με κρεμαστό ανθέμιο.[1]

Βρέθηκαν επίσης:

• αττικος μελανόμορφος δίνος (παραπάνω φωτ.) του «Ζωγράφου Αντιμένη» που εικονίζει αρχαία ελληνικά πλοία, τον Ηρακλή με την Λερναία Ύδρα, τον Θησέα με τον Μινώταυρο, κ.ά.
• λαβή του καλύμματος φρεατίου σε σχήμα σκυμμένου λιονταριού.
• Αγγείο διακοσμημένο με κισσό, με την επιγραφή «ευθυμα εμι τοι» (= «είμαι ευθυμία για σένα»), ίσως για το καλό κρασί που περιείχε[2], – παρακάτω φωτ.
• άλλο με απεικόνιση φαλλού – παρακάτω φωτ. – και
• άλλο με φιδιού.[3] – παρακάτω φωτ.

ΠΗΓΗ: M. de Cesare «Il culto degli antenati in Sicilia tra Greci e indigeni. – Il caso di Eolo a Lipari / Η λατρεία των προηγούμενων στην Σικελία από την Ελλάδα και τους ιθαγενείς. Η περίπτωση του Αίολου στο Λίπαρι», περ. THIASOS, rivista di archeologia e architettura antica, 2026, n. 15. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 29.1.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Διόδωρος Σικελιώτης 5.9, Παυσανίας 10.11.3-4
• Bernabò Brea, Cavalier, Villard 1980 και 1998, p. 75, nr. 1, fig. 28).
• G. Jan van Wijngaarden “Use and Appreciation of Mycenaean Pottery in the Levant, Cyprus and Italy (1600 – 1200 BC), 2002.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] βλ. Cavalier 1999, σελ. 301-302. Bernabò Brea, Cavalier, Villard 1998, σελ. 29 και σελ. 34-35 και 49, πίνακας XIII, α-β. Mastelloni 2015, σελ. 15.

[2] Cavalier 1999, σ. 299 και Bernabò Brea, Cavalier, Villard 1998, σ. 77, εικ. 29 και σ. 232, πινακίδα LXXXVII, εικ. 126.

[3] ibid., σ. 232, πινακίδα LXXXVII, εικ. 128 και 129.

αρχαια επιγραφη ΑΙΟΛΟΥ νησι Αιολος Λεκακης νησακι Λιπαρι / Lipari‎‎, αρχαια ελληνικα χρονια κειμενα Μελιγουνις Λιπαρα λατινικα Liparae ηφαιστειογενες νησιδιο αναφη Κυκλαδων Τυρρηνικη Θαλασσα, ετρουσκοι Σικελια νησαιο συμπλεγμα επτα εφτα 7 Αιολιδες νησοι αρχαιολογια νεκροπολη κατοικηση 7.000 χρονια πριν χρονων 5000 6η χιλίετια πχ ηφαιστειο οψιδιανος πρωτος οικιστης θρυλικος αρχαιος ελλην βασιλιας Λιπαρος, Καμπανια Μεγαλη Ελλαδα κατω ιταλια πρωιμη Εποχη Χαλκου 3η Αιολεις ελληνες, αποικοι μυκηναικη Ελλας ονομα ετυμολογια νησακια Μυκηναιοι ιδρυση αποικια Μεταποντιο Απουλια προκεχωρημενο φυλακιο ελεγχος το Στενο Μεσσηνης μεσσηνη 13ος αυσονες Οδυσσεας, ιθακη αρχαιο οικοδομημα ανασκαφη 18ος μηκυναικα κεραμικη αυσονικος οικισμος βια 9ος καταστροφη φωτια 6ος 580 αρχαιοι ελληνες δωριεις δωρικη Κνιδος Καρια αποτυχια κατακτηση Πενταθλος τουριστικα αξιοθεατα καστελο καστρο, Κνιδιοι αρχαιολογικο Μουσειο αρχαιο ελληνικο θεατρο ανακατασκευη νεκροπολις Αρτεμις Ντιανα αρτεμη διανα αρχαιολογια Βοθρος του Αιολου ακροπολη παραδοση εδρα ταμιας ανεμος αφιερωματικη ολπη λατρεια Διοδωρος Σικελιωτης αποικοι ιθαγενεις πληθυσμος μικρονησι ιδρυση 580 – 576 4ος αδυνατον, διαστρωματωση μνημειωδης διαταξη ακροπολις ιερο αναθημα επιχωση Καλλιμαχοα οικιστες Ζαγκλη μεσσηνη Lex sacra Σελινοους, προγονικη γυναικεια θεοτητα κεραμικη πρακτικη θυσια ζωων προσφορα τροφη σπονδη συλλογικη καταναλωση γευμα πανηγυρι τελετουργια ωριμα βοοειδη προβατο κατσικα αιγα χοιρος, σκυλι σκυλος πετεινα, ψαρι μαλακιο κατασκευη γιορτη θεος ηφαιστος πρυτανειο πολη κλασσικη περιοδος, κτηριο Απολλωνας απολλων Αφροδιτη λιθος αρχαικη αρχιτεκτονικη πηλινο τερακοτα δημοσιο ακροπολις ακροκεραμο κρεμαστο ανθεμιο αττικη μελανομορφος δινος Ζωγραφος Αντιμενης εικονα Ηρακλης Λερναια υδρα Θησεας Μινωταυρος θησευς λαβη καλυμμα φρεατιο σχημα σκυμμενο λιονταρι αγγειο διακοσμηση κισσος επιγραφες ευθυμο ευθυμια κρασι απεικονιση φαλλος οφις φιδι 38ο παραλληλος επτανησα