Αρχαίο θρακικό λιμάνι…στο βουνό! Βρέθηκαν 80.000 αρχαία οστά ζώων! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Το Βέτρεν είναι μια μικρή πόλη στην επαρχία Παζαρτζικ της Βουλγαρίας στον 42^ο παράλληλο [42.2808°N 24.0464°E], 60 χλμ. ΒΔ. της Φιλιππούπολης. Είναι μια από τις νεώτερες πόλεις της χώρας (του 2003). Κείται στους νοτιοανατολικούς πρόποδες της κορυφογραμμής Βέτρεν, της οροσειράς Σρέντνα Γκόρα, απέναντι από τα δυτικότερα σημεία της Άνω Θρακικής Πεδιάδας, στον βόρειο ρου του Έβρου.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΕΒΡΟΥ, ΕΔΩ.

Περίπου 5 χλμ. ΝΑ. από την Βέτρεν ήταν κτισμένη η αρχαία θρακική ελληνική πόλις Πίστιρος / Πίστυρος[1] – βλ. HDT. 7,109 – ένα αρχαίο ελληνικό εμπορικό κέντρο – λιμάνι (παρακάτω φωτ.) στην ενδοχώρα της αρχαίας Θράκης. Αποτελεί παράδειγμα ίδρυσης ελληνικού εμπορικού οικισμού (αυτός ο τύπος οικισμού λεγόταν από τους Έλληνες εμπόριον / εμπορείον / εμποριός), αλλά όχι σε παραλία, αλλά στην ενδοχώρα! Κάτι που είναι σπάνιο στην ευρωπαϊκή αρχαιολογία! Σήμερα ευρίσκεται 5 χλμ. βόρεια του ποταμού Έβρου. Σε στρατηγική τοποθεσία στην ανατολική έξοδο της σημαντικής Πύλης του Τραϊανού.

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ

• Το τοπωνύμιο προέρχεται από την ρίζα πο- / πί- που δίνει λέξεις σχετικές με το υγρό στοιχείο: Ποσειδών, πόσις, ποταμός, πίνω, κλπ. > πίστρον / πίστρα = η ποτίστρα των ζώων. Πίστρις = είδος πολεμικού πλοίου. Πίστρινον = νερόμυλος στον οποίο εργάζονταν δούλοι που είχαν δραπετεύσει και είχαν συλληφθεί > λατ. pistrinum = μύλος, κλπ.

Τα αρχαιότερα αντικείμενα που βρέθηκαν στην Πίστιρο, είναι του 500 π.Χ. Αρχικώς κατοικείτο από τους Βησσούς Θράκες. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ: Γ. Λεκάκης – Αθ. Γιαλαμάς «Τα αρχαία θρακικα φυλα».

Ευρέθη αττική κεραμική του 475 – 450 π.Χ. Η οικονομική και πολιτιστική διείσδυση στο εσωτερικό της Θράκης εντάθηκε μετά την αποχώρηση των Περσών από τα Βαλκάνια, μετά τις μάχες του Μαραθώνα (490 π.Χ.) και της Σαλαμίνας (480 π.Χ.).

Το Εμπορείον Πιστύρου ιδρύθηκε από Έλληνες αποίκους, από τις πόλεις του Αιγαίου, αλλά και από την Μαρώνεια, την Θάσο και την Απολλωνία (450 – 425 π.Χ.). Κατασκευάστηκαν σημαντικές έργα οχυρωματικού και αποχετευτικού συστήματος, μαζί με την χάραξη και την πλακόστρωση των δρόμων. Ιδρύθηκε κατά την εποχή των πρώτων βασιλιάδων του κράτους των Οδρυσών Θρακών, Τήρη ή Σιτάλκη. Επί Αμαδόκου Α΄, η αποικία διατηρούσε εκτεταμένες εμπορικές επαφές.

Την δεκαετία του 370 π.Χ. είναι η περίοδος σημαντικών ανακατασκευών στο Εμπορείον κατά την διάρκεια της βασιλείας του Θράκα Οδρύση βασιλιά Κότυ Α΄. Οι Βήσσοι, οι φύλακες του ιερού του Διονυσου στην Ροδόπη. Ο όρκος δόθηκε στο όνομα του Διονύσου από τον βασιλιά Κότυ Α΄ και τον διάδοχό του, σύμφωνα με την περίφημη «επιγραφή του Βέτρεν», με την οποία κατέστη δυνατόν να ταυτιστεί η αρχαία πόλις και η οποία βρέθηκε στο διπλανό Bona Mancio.

Το 359 – 357 π.Χ.οι πολίτες της Πίστιρου ανανέωσαν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους με τον διάδοχο του Κότυ Α΄.

Το 350/345 π.Χ.το Εμπορείον υπέφερε από την εισβολή του Φιλίππου Β΄ της Μακεδονίας στην Θράκη.

Το 300 π.Χ. έγινε η καταστροφή της Πίστιρου (μάλλον) από τους Γαλάτες. Το 278 π.Χ. έγινε μαζική εισβολή των Κελτών στα Βαλκάνια: Η απόλυτη καταστροφή του Εμπορείου. Στην συνέχεια, ο οικισμός έχασε την εμπορική του σημασία και μετατράπηκε σε κέντρο παραγωγής μεταλλικων αντικειμένων για τοπική χρήση. Στις αρχές του 3^ου αιώνα π.Χ., στα ερείπιά του δημιουργήθηκε ένα εργαστήριο για την κατασκευή περονών και άλλων κοσμημάτων από σίδηρο, χαλκό και ασήμι.

Η ανασκαφή του αρχαιολογικού χώρου στην αριστερή όχθη του Έβρου εξεκίνησε το 1988. Η λίμνη Πίστιρος στην Ανταρκτική επήρε το όνομά της από αυτήν την θρακική πόλη.

Οι ανασκαφές έχουν αποφέρει πολλά στοιχεία σχετικά με τις λατρευτικές πρακτικές στην Πίστιρο. Μεταξύ των αντικειμένων που ανακαλύφθηκαν είναι:

• ένα πρόσωπο του Απόλλωνος ή του Διονύσου (απεικονίζεται σε θραύσμα ερυθρόμορφης κεραμικής – βρέθηκε το 2015 – παραπάνω φωτ.),
• διατηρημένοι ή θραυσμένοι πήλινοι βωμοί (με διάφορες μορφές και διακοσμήσεις (αρκετοί από αυτούς διατηρούνται in situ),
• λατρευτικά ζωόμορφα ειδώλια από πηλό ή πέτρα,
• πήλινα ανθρωπόμορφα ειδώλια,
• μικροσκοπικά αντικείμενα,
• θησαυρός νομισμάτων (3^ου αι. π.Χ.) και
• φορητές εστίες (πύραυνοι).

Μέχρι στιγμής, οι αρχαιολόγοι έχουν αποκαλύψει το ανατολικό οχυρωματικό τείχος του Εμπορείου (με μία πύλη, έναν πύργο και έναν προμαχώνα – όλα χτισμένα από ογκόλιθους, ανάλογα με το θασιακό οχυρωματικό σύστημα), δρόμους στρωμένους με πέτρινες πλάκες, συμπαγή πέτρινα θεμέλια δύο κτηρίων, καθώς και ένα αποτελεσματικό σύστημα αποστράγγισης. Κτήρια διαφορετικών τύπων υποδεικνύουν δύο διαφορετικούς χρονολογικούς ορίζοντες της ύπαρξης του χώρου.

ΤΩΡΑ, μια έρευνα σχετικώς με τα οστά σφαγμένων σκύλων, που ανακαλύφθηκαν σε 10 αρχαιολογικούς χώρους στην νυν έκταση της Βουλγαρίας – αρχαίας Θράκης, δείχνει ότι οι Θράκες της πρώιμης Εποχής του Σιδήρου κατανάλωναν περιστασιακώς κρέας σκύλου, πριν από περίπου 2.500 χρόνια.

«Το κρέας σκύλου δεν ήταν απαραίτητο να καταναλώνεται λόγω φτώχειας, καθώς αυτές οι τοποθεσίες είναι πλούσιες σε ζώα, τα οποία ήταν η κύρια πηγή πρωτεΐνης», εδήλωσε η ζωοαρχαιολόγος Στ. Νικόλοβα (του Εθνικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου με το Μουσείο της Βουλγαρικής Ακαδημίας Επιστημών).

Τα περισσότερα από τα σφαγμένα λείψανα σκύλων σε αυτές τις τοποθεσίες προέρχονταν από μεσαίου μεγέθους σκύλους, οι οποίοι μπορεί να ήταν σκύλοι φύλαξης. Τα σημάδια στα οστά τους ομοιάζουν με αυτά που βρέθηκαν στα λείψανα σφαγιασμένων προβάτων και βοοειδών.

«Δεν πιστεύω ότι θεωρούνταν κατοικίδια ζώα με την σύγχρονη έννοια», εξήγησε η κ. Νικόλοβα. Ωστόσο, τα οστά σκύλων αποτελούσαν μόνο περίπου το 2% των περισσότερων από 80.000 οστών ζώων[2], που ανακαλύφθηκαν στο Εμπορειό Πίστιρου Θράκης. Η κ. Νικόλοβα υποστηρίζει ότι το κρέας σκύλου μπορεί να προοριζόταν για παραδοσιακά κοινοτικά πανηγύρια / τελετουργίες σε αυτόν τον χώρο. Σημειώνει επίσης ότι βρέθηκαν και άθικτα σκυλιά που θάφτηκαν αργότερα στην Πίστιρο.

ΠΗΓΗ: «2,500 years ago, people in Bulgaria ate dog meat at feasts and as a delicacy, archaeological study finds – A study of dog bones across several Iron Age sites in Bulgaria has shown that people ate dog meat», Live Science, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 24.1.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Emporion Pistiros Excavation Project
• Λεκακης Γ. «Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις».

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Συγκεκριμένα στον 42ο παράλληλο [42.24295735084595 N, 24.0895354380073 E]. Το τοπωνύμιο Πιστρος, απαντάται και ως νησίδα των Εχινάδων Ιωνίου πελάγους.

[2] Η μελέτη των οστών πτηνών στον οικισμό δείχνει την παρουσία 16 ειδών/μορφών πτηνών: Της αγριόπαπιας (Anas platyrhynchos), της γκρίζας χήνας (Anser anser), της γερακίνας (Buteo buteo), της οικόσιτης κότας (Gallus gallus domestica), του γκρίζου γερανού (Grus grus), του λευκού πελαργού (Ciconia ciconia), της κουρούνας (Corvus cornix) και της λευκόλαιμης τσίχλας (Turdus cf. torquatus). Ο γκρίζος γερανός ήταν στόχος κυνηγιού. Οι οικόσιτες κότες εκτρέφονταν μαζικά και αποτελούν περίπου το 69% όλων των ευρημάτων. – ΠΗΓΗ: Boev Z., κ.ά. «Πτηνά λείψανα από τον θρακικό εμπορικό οικισμό Πίστιρου (5^ος – 2^ος αι. π.Χ.) κοντά στο Βέτρεν», Δελτίο Μουσείου Φυσικής Ιστορίας – Φιλιππούπολη, 5, 43-47, 2020.

Vetren αρχαιο θρακικο λιμανι βουνο αρχαια οστα ζωων Λεκακης τοπωνυμιο ριζα πο- / πι- λεξεις υγρο στοιχειο Ποσειδων, ποσις, ποταμος, πινω, πιστρον πιστρο πιστρα ποτιστρα ζωων πιστρις ειδος πολεμικο πλοιο πιστρινον πιστρινο νερομυλος δουλος δραπετης συλληψη λατινικα pistrinum μυλος αρχαια θρακικη πολη οστουν ζωο βετρεν επαρχια Παζαρτζυκ Βουλγαρια 42^ος παραλληλος νεωτερη πολις κορυφογραμμη οροσειρα Σρεντνα Γκορα, ανω Θρακικη Πεδιαδα στρατηγικη θεση τοποθεσια Πυλη Τραιανος ποταμος εβρος Πιστιρος Πιστυρος Πιστηρος αρχαιο ελληνικο εμπορικο κεντρο ιδρυση εμπορικος οικισμος εμποριον / εμπορειον εμποριο εμπορειο εμποριος εμπορειος σπανιο ευρωπαικη αρχαιολογια 6ος αιωνας 500 πΧ κατοικηση Βησσοι Θρακες αττικη κεραμικη 5ος 475 – 450 οικονομια πολιτισμος διεισδυση Θρακης θρακη αποχωρηση Περσες Βαλκανια, μαχη Μαραθωνα 490 Σαλαμινα 480 Μαραθωνας Σαλαμινας Πιστιρου αρχαιοι ελληνες θρακες αποικια Αιγαιο Μαρωνεια, νησος Θασος Απολλωνια 425 κατασκευη εργα οχυρωση αποχετευτικο συστημα χαραξη πλακοστρωση δρομος βασιλιας κρατος Οδρυσες Τηρης Σιταλκης αμαδοκος Α΄, 4ος 370 ανακατασκευη βασιλεια Θρακας θραξ Οδρυσης βασιλευς Κοτυς Α Πιστυρου φυλακες ιερο θεος Διονυσος Ροδοπη ορκος επιγραφη 359 – 357 πολιτες ανανεωση δικαιωμα υποχρεωση διαδοχος 350 345 εισβολη Φιλιππος Β Μακεδονιας Μακεδονια 300 καταστροφη Γαλατες 3ος 278 μαζικη Κελτες Βαλκανια μετατροπη παραγωγη μεταλλο ερειπια εργαστηριο περονη κοσμημα σιδηρος, χαλκος ασημι ανασκαφη αρχαιολογικος χωρος οχθη 1988 λιμνη Ανταρκτικη ανασκαφες λατρεια αντικειμενο πηλινος βωμος διακοσμηση in situ Απολλωνας απολλων απεικονιση θραυσμα ερυθρομορφη κεραμικη λατρευτικο ζωομορφο ειδωλιο πηλος πετρα, πηλινα ανθρωπομορφο ειδωλια, μικροσκοπικο αντικειμενα, θησαυρος νομισμα φορητη εστια πυραυνος αρχαιολογια τειχος πυργος προμαχωνας ογκολιθος, θασιακο οχυρωματικο πετρινη πλακα πετρινα θεμελια κτηριο αποστραγγιση σφαγμενος σκυλος πρωιμη Εποχη Σιδηρου καταναλωση κρεας σκυλου, ζωα, πρωτεινη ζωοαρχαιολογια σφαγμενα σκυλια λειψανα σκυλι σκυλοι φυλαξη σημαδι σφαγη σφαγιασμενο προβατο βοοειδη κατοικιδιο οστουν παραδοσιακο κοινοτικο πανηγυρι αθικτο ταφη τυμβος πιστρος, νησιδα Εχιναδες Ιωνιο ιονιο πελαγος πτηνα ειδος μορφη πτηνα αγριοπαπια Anas platyrhynchos γκριζα χηνα Anser anser γερακινα Buteo buteo οικοσιτη κοτα Gallus gallus domestica γκριζος γερανος γκρους Grus grus λευκος πελαργος κικονια Ciconia ciconia κουρουνα κορβους Corvus cornix λευκολαιμη τσιχλα Turdus cf. torquatus κυνηγι οικοσιτα εκτροφη ευρημα πτηνα 2^ος Μουσειο Φυσικη Ιστορια Φιλιππουπολη τελετουργια εθιμο εθιμα πανηγυρια εορτη γιορτη αρχαιες εορτες γιορτες θυσια