Η «αγγλική» λέξη line είναι αρχαία ελληνική! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Από την αρχαιοτάτη ελληνική λέξη της γραμμικής Β γραφής, ri-na-ko-ro, που σημαίνει «φροντιστής / συλλογέας λιναριού» και την πρωτοκυπριακή συλλαβική li-no, προέρχεται η λέξις rino, lino > λίνα / λίνος / λινάρι, από το οποίο εν τέλει εξάγεται το νήμα. Με τεντωμένο νήμα σχεδίαζαν την ευθεία γραμμή.

Έτσι προέκυψαν οι «ξένες λέξεις»:

• line, αγγλική,
• Linien[1], γερμανική,
• lino, ισπανική,
• linha, πορτογαλική,
• ligne, παλαιογαλλική,
• linia, ρουμανική,
• liniya, σλαβική / ρωσική,
• linje, δανική
• linea, λατινική / ιταλική – στα λατινικά linum σημαίνει λινό νήμα, κ.ά.

όλες σημαίνουν γραμμή.

Από εκεί προήλθαν πολλές σημασίες: σειρά, στίχος, κάθε γραμμή (τηλεφωνική, σιδηροδρομική, γενεαλογική, κλπ.).

Άρα όλα ξεκινούν από την αρχαία ελληνική λέξη λίνος / λιναρι / λίνον (το) / λῖνος, τὸ λινάριον (υποκορ.) – ΠΗΓΗ: Λεξικο ΣΟΥΔΑΣ, Ετυμ. Gud. 371. Από αυτό έφτιαχναν το λινό ύφασμα – αγγλ. linen. Ο αρχαίος ιωνικός χιτών ήταν υφασμένος από λινάρι.[2] Το δημοφιλές γυναικείο εσώρουχο του 19ου αιώνα, γνωστό ως κρινολίνο (lin = λινάρι ήταν ένα σκληρό ύφασμα από λινάρι, τρίχες αλόγου, βαμβάκι, κλπ.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για το ΛΙΝΟ, ΕΔΩ.

Το λινάρι (επιστ. Λίνον / Linum) είναι αγγειόσπερμο, ποώδες, δικότυλο φυτό, της τάξης Λινώδη της οικογένειας Λινοειδή. Έχει 230 περίπου είδη στις εύκρατες περιοχές της Μεσογείου. Εκτός από το Λίνον το χρησιμώτατον ή Λίνον το ωφελιμότατον / Linum usitatissimum στην Ελλάδα υπάρχουν περίπου 15 είδη, που είναι αυτοφυή – τα αγριολινάρια[3].

Χρησιμοποιείται στην υφαντουργική, στην βαφική και στην φαρμακευτική. Με το λινάρι έφτιαχναν δίχτυ / δίκτυον – ΠΗΓΗ: Εὐστ. 1451. 62.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΛΙΝΑΡΙΟΥ, ΕΔΩ.

Το λινάρι καλλιεργείται για τις κλωστικές ίνες του, από τις οποίες κατασκευάζονται λινά νήματα και υφάσματα, αλλά και για τον λιναρόσπορο και το λινέλαιο που είναι πλούσια σε ω3 (στην πραγματικότητα το λινάρι κατέχει το “ρεκόρ” στην περιεκτικότητα σε ωμέγα-3 λιπαρά). Ο δε λιναρόσπορος περιέχει και πολλές βιταμίνες, ιδίως του συμπλέγματος Β.

Τα αρχαιότερα αρχαιολογικά ευρήματα σπόρων λιναριού προέρχονται από:

• το Ali Kosh του Ελάμ – νυν Ιράν – του 7500 – 6700 π.Χ.
• το Çayönü στην νυν νοτιοανατολική Ανατολία / Τουρκία (περί το 7000 π.Χ. ). Αυτοί οι λιναρόσποροι είναι τόσο μικροί που αποδίδονται στο άγριο λινάρι (Linum bienne).
• το Tell Ramad στην νυν Συρία, σπόροι με μέγεθος πιο κοντινό στο κοινό λινάρι, του 6200 – 6100 π.Χ.
• την Κεντρική Ευρώπη, κατά τον πολιτισμό της Γραμμικής Κεραμικής (περίπου 5700 έως 4100 π.Χ.) ευρίσκεται λινάρι, που καλλιεργήθηκε στις πεδιάδες με λόες βόρεια του Δούναβη μέχρι την βόρεια Γαλλία. Εισήχθη λίγο αργότερα και στους παραλίμνιους και πασσαλοπηκτους οικισμούς στην λίμνη της Κωνσταντίας και στις ελβετικές λίμνες.
• το Σέσκλο Μαγνησίας Θεσσαλίας και την Πελοπόννησο, του 5500 π.Χ.
• δύο τοποθεσίες της αρχαίας Θρακης, νυν Βουλγαρίας, του 4800 και 4600 π.Χ.
• στον άνω ρου του ποταμού Τίγρη,
• στους πρόποδες των βουνών Ζάκρος,
• στο το Ελ Μπαντάρι της Άνω Αιγυπτου ευρέθησαν τα αρχαιότερα ευρήματα επεξεργασίας λινού και είναι λινά υφάσματα, από τις αρχές της 4^ης χιλιετίας π.Χ. Στην Αίγυπτο το 3400 π.Χ. κατασκεύαζαν υφάσματα και ρούχα από λινάρι. Στις πυραμίδες μερικές από τις μούμιες ήταν τυλιγμένες με λεπτές λωρίδες από λινό ύφασμα. Περιτυλίγματα από μούμιες από λινό ύφασμα έχουν διασωθεί από την 4η Δυναστεία (2613 – 2494 π.Χ.) και μετά. Εικονογραφημένες αναπαραστάσεις της συγκομιδής λιναριού χρονολογούνται από το Παλαιό Βασίλειο (3η χιλιετία π.Χ.). Σπόροι και κάψουλες έχουν βρεθεί αρκετές φορές ως κτερίσματα τάφων εποχης Μέσου Βασιλειου (2055 π.Χ. – 1650 π.Χ.).

Λινάρι καλλιεργείται στην περιοχή της Ιεριχούς, από την αυγή της Νεολιθικής!

• στο ελ-Γκεμπελέν στην έρημο της Λιβύης ευρέθη λινό ύφασμα, του 3500 – 3000 π.Χ.
• στον πασσαλόπηκτο αρχαίο οικισμό Modlon του Charozerskoye της περιοχής Kirillovsky της περιφέρειας Vologda Ρωσίας, στον ποταμό Modlona ανακαλύφθηκαν σπόροι λιναριού, αρχές 2ης χιλιετίας π.Χ., κατά την διάρκεια ανασκαφών.
• στην Ιρλανδία και την Σκοτία γύρω στο 1800 π.Χ.
• στην βόρεια Γερμανία και την Σκανδιναβία, μαρτυρείται από την Εποχή του Σιδήρου και μετά (από περίπου το 500 π.Χ.).

Λαϊκή Ιατρική

Ο λιναρόσπορος και τα προϊόντα του, είναι πολύτιμα διατροφικά-φαρμακευτικά προϊόντα. Οι θεραπευτικές ιδιότητες του λιναρόσπορου ήταν γνωστές στους αρχαίους Έλληνες. Ο Ιπποκράτης συνιστούσε την χρήση του για φλεγμονές των βλεννογόνων. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης: “ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ, ο πατέρας της Ιατρικής”. Ο λιναρόσπορος (λατινικά: Semen Lini), ο οποίος συλλέγεται σε πλήρη ωρίμανση, χρησιμοποιείται ως φαρμακευτική πρώτη ύλη. Οι λιναρόσποροι με ζεστό νερό παράγουν μια παχύρρευστη βλέννα, και είναι ήπιο καθαρτικό, μαλακτικό, αντιφλεγμονώδες και με αναλγητική δράση. Χρησιμοποιείται στην θεραπεία της οισοφαγίτιδας και των γαστρικών ελκών. Η χρήση του λιναρόσπορου σε πυώδη σπυριά ως καταπλάσματος ήταν από τις πιο συνηθισμένες. Οι λιναροσποροι ρυθμίζουν και τακτοποιούν τις κενώσεις. Το αφέψημα κάνει καλό στα βρογχικά, στην πνευμονία, στις πέτρες της χολής, στους ρευματικούς πόνους, καθώς και σε κάθε είδους φλεγμονές. Αλλά η μακροχρόνια χρήση του και η χρήση του σε μεγάλες δόσεις μπορεί να προκαλέσουν γενετικές ανωμαλίες, λοιμώξεις, προβλήματα στους όρχεις, ορμονική ανισορροπία, υπογονιμότητα, προβλήματα με την κινητικότητα του σπέρματος, κλπ.

• Το φάρμακο “Linetol” της φαρμακευτικής βιομηχανίας παράγεται από λινέλαιο. Χρησιμοποιείται εσωτερικά για την θεραπεία και πρόληψη της αθηροσκλήρωσης και εξωτερικά για την θεραπεία χημικών και θερμικών εγκαυμάτων και δερματικών βλαβών από ακτινοβολία.
• Το λινέλαιο / Oleum Lini χρησιμοποιείται ως καθαρτικό και διουρητικό.
• Οι «μάσκες» από λινάρι βοηθούν στην λείανση του δέρματος.

Το λιναρι στο βιβλίο του Köhler “Medizinal-Pflanzen”, 1887.

Λαογραφία

Το λινάρι, έως ότου να γίνει νήμα, περνά «του λιναριού τα πάθη», φράση που έχει μείνει παροιμιώδης στα χείλη του ελληνικού λαού, να σημαίνει πολλά βάσανα.

Λινή κλωστή ή κορδόνι χρησιμοποιούσαν σε πρακτικές τελετές, μαγείας ή όποιες άλλες.(*)

Ο λαός μας έχει έναν γλωσσοδέτη με το λινάρι: «Νερό, λινάρι, νερολίναρο, νεροκαθαρολίναρο».

Τέλος, οἱ Λίνοι ήταν αστερισμός.

Οικονομία – Παραγωγή

Η Ρωσία έχει την μεγαλύτερη παραγωγή λιναριού στον κόσμο με 250.000 τόνους ετησίως και πάνω από το ¼ της παγκόσμιας παραγωγής. Ακολουθούν οι: Γαλλία, Λευκορωσία, Ινδία και Λιθουανία.

Στην Ελλάδα η καλλιέργεια του είναι σε μικρή έκταση κυρίως στην Μεσσηνία. Αλλά υπάρχουν χωριά με το όνομα Λιναριά, στην Ηλεία και την Σκύρο Βορείων Σποράδων Μαγνησίας Θεσσαλίας.

Εικονιζεται στο έμβλημα του Λέπερσντορφ του Μπάουτζεν ως ένδειξη της τοπικής χρήσης του στην ύφανση λινού και της σουηδικής επαρχίας Χέλσινγκλαντ.

Οι Λινοβάμβακοι (κυπρ. Λινοπάμπατζοι) ήταν μια κοινότητα με ανάμεικτες μουσουλμανικές και χριστιανικές πρακτικές, που ζούσε στην Κύπρο. Ήταν Έλληνες χριστιανοί στην Κύπρο, κυρίως Ορθόδοξοι, που υποχρεώθηκαν να γίνουν μουσουλμάνοι. Στην πραγματικότητα, όμως εμφανίζονταν μεν δημόσια σαν μουσουλμάνοι, στο σπίτι τους όμως, ή μεταξύ γνωστών, ήταν Έλληνες κρυπτοχριστιανοί.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης “Λεξικο παραδοσεων”. Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.8.2011.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Allaby R. G., κ.ά. «Αποδεικτικά στοιχεία για την ιστορία εξημέρωσης του λιναριού (Linum usitatissimum L.) από την γενετική ποικιλομορφία του τόπου sad2», Θεωρητική και Εφαρμοσμένη Γενετική, τ. 112, 2005, doi: 10.1007/s00122-005-0103-3.
• Blinova K. F., κ.ά. «Βοτανικό και Φαρμακογνωστικό Λεξικό», Μόσχα, 1990.
• Körber-Grohne Ud. «Χρήσιμα φυτά στην Γερμανία από την προϊστορία έως σήμερα», εκδ. Theiss, Στουτγάρδη 1995.
• Prokhorov A. M. Στην Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια, γ΄ έκδ. Μόσχα, 1969 – 1978.
• Roussel Cultes Égyptiens p. 213 (Δήλος, 2^ος αι. π.Χ), Διοσκ. 2.171, P Mag. Par. 1.1083.(*)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Leineweberei = ύφανση λινού.

[2] Στο ποίημα του Μάρκου Αργενταρίου, διαβάζουμε:

«Λυσιδίκη, σήκωσε τα δίχτυα αυτά, κακόσχολη,

που επίτηδες στρέφεις τα λαγόνια(**) σου ερχόμενη,

καλά σε σφίγγει λεπτό στολισμένο πέπλο,

όλα σου, δε, φαίνονται γυμνά χωρίς να είναι,

αν τόσο χαίρεσαι έτσι να επιδεικνύεσαι,

και εγώ, θα κάνω το ίδιο και το όρθιό μου με λινάρι θα το περισκεπάσω»

ΠΗΓΗ: Παλατινή Ανθολογία, V, ερωτικά επιγράμματα, V.104.

(**) λαγόνι, το < αρχαία ελληνική λαγών > λαγγόνι > λάγνος = καθ’ ένα από τα δύο πλάγια μέρη της λεκάνης.

[3] Γενετικές μελέτες έχουν δείξει ότι το κοινό λινάρι προήλθε από το άγριο λινάρι, μέσω εξημέρωσης, για χρήση των σπόρων του.

αγγλικη λεξη line αρχαια ελληνικα λεξις λεξεις Λεκακης αγγλικες αρχαιες ελληνικες λεξεις αρχαιοτατη γραμμικη Β γραφη rinakoro, συλλογεας φροντιστης κουρος λιναριου πρωτοκυπριακη συλλαβικη lino, rino, λινα / λινος / λιναρι, νηματα τεντωμενο νημα σχεδιο ευθεια γραμμη ξενες αγγλικα, Linien γερμανικη, Lino, ισπανικη. linha πορτογαλικη ligne, παλαιογαλλικη linia, ρουμανικη liniya, σλαβικη ρωσικη linea, λατινικη ιταλικη λατινικα linum λινα δανικη γερμανικα ισπανικα πορτογαλικα παλαιογαλλικα ρουμανικα σλαβικα ρωσικα ιταλικα δανικα σειρα στιχος, τηλεφωνικη σιδηροδρομικη γενεαλογικη λινον λιναριον λιναριο υποκοριστικο Λεξικο ΣΟΥΔΑΣ, Ετυμολογικο γουδιανο λινο υφασμα αρχαιος ιωνικος χιτων ελληνικος χιτωνας υφασμενος δημοφιλες γυναικειο εσωρουχο 19ος αιωνας μχ κρινολινο λιν lin σκληρο υφασμα τριχα τριχες αλογου, αλογο ιππος βαμβακι, αγγειοσπερμο, ποωδες, δικοτυλο φυτο ταξη Λινωδη οικογενεια Λινοειδη ειδη ευκρατη ζωνη περιοχη Μεσογειος λινον το χρησιμωτατον ωφελιμοτατον χρησιμωτατο ωφελιμοτατο χρησιμο ωφελιμο Ελλαδα ειδος αυτοφυη αγριολιναρι υφαντουργικη βαφικη φαρμακευτικη διχτυ / δικτυον δικτυ δικτυ Ευσταθιος καλλιεργεια κλωστικες ινες κλωστικη ινα κλωστη κατασκευη υφασματα, λιναροσπορο λινελαιο πλουσια ω3 λιπαρα ω 3 ωμεγα 3 βιταμινες, συμπλεγμα βιταμινη Β βιταμινη B αρχαιοτερα αρχαιολογικα ευρηματα σπορων αρχαιολογια ευρημα σποροι αρχαιοτεροι αρχαιοτερο αρχαιοτερος αλι κος Ali Kosh Ελαμ Ιραν περσια 8η 7η 3η χιλιετια πχ 7500 – 6700 9.500 χρονια πριν χρονων 8.700 cayonu τσαγιονου νοτιοανατολικη ανατολια Τουρκια 7000 λιναροσποροι αγριο Linum bienne τελ τελλ ραμαντ Tell Ramad Συρια, 6200 – 6100 Κεντρικη Ευρωπη, πολιτισμος Γραμμικης Κεραμικης Γραμμικη Κεραμικη 5700 4100 πεδιαδα λοη βορεια ποταμος Δουναβης Γαλλια παραλιμνιος πασσαλος οικισμος λιμνη Κωνσταντια ελβετια λιμνες πασσαλοπηκτος Σεσκλο Μαγνησιας Θεσσαλιας Πελοποννησος, 6η 5500 Θρακη Βουλγαρια 4800 4600 ανω ρους Τιγρης, τιγρις βουνα Ζακρος ζαγκρος Ελ Μπανταρι Αιγυπτος αρχαιοτερα ευρηματα επεξεργασια 4^η 3400 ρουχα πυραμιδα μουμια περιτυλιγμα μουμιες 4η Δυναστεια 2613 – 2494 ελ Γκεμπελεν ερημος Λιβυη 3500 – 3000 εικονα αναπαρασταση συγκομιδη Παλαιο Βασιλειο σποροι καψουλα κτερισματα ταφος νεολιθικη εποχη Μεσο Βασιλειο, 2055 1650 μοντλον Modlon μοντλονα Modlona 2η ανασκαφη Ιρλανδια σκοτια Σκωτια 1800 Γερμανια Σκανδιναβια, Εποχη Σιδηρου 6ος αιωνας 500 λαικη Ιατρικη προιοντα Ιεριχω νεκρα θαλασσα πολυτιμα διατροφικα φαρμακευτικα προιον θεραπευτικες ιαματικες ιδιοτητες αρχαιοι ελληνες Ιπποκρατης χρηση ιαση θεραπεια  φλεγμονες βλεννογονος συλλογη πληρη ωριμανση, πρωτη υλη ζεστο νερο παχυρρευστη βλεννα, βλενα ηπιο καθαρτικο μαλακτικο αντιφλεγμονωδες αναλγητικο οισοφαγιτιδα γαστρικο ελκος τσαροζερσκογιε Charozerskoye κιριλοβσκι Kirillovsky βολογκοντα Vologda Ρωσια φαρμακο φαρμακευτικη βιομηχανια προληψη αθηροσκληρωση χημικο θερμικο εγκαυμα δερματικες παθησεις βλαβες ακτινοβολια καθαρτικο διουρητικο πυωδες σπυρι καταπλασμα ρυθμιση κενωση αφεψημα βρογχικα πνευμονια, πετρα χολη ρευματικα πονος, φλεγμονη μακροχρονια γενετικες ανωμαλιες, λοιμωξη προβλημα ορχεις, ορχις ορμονικη ανισορροπια, υπογονιμοτητα, προβληματα σπερμα μασκα λειο δερμα λαογραφια του λιναριου τα παθη φραση παροιμιωδης ελληνικη παροιμια βασανα λινη κλωστη κορδονι πρακτικη τελετη μαγεια γλωσσοδετης νερο λιναρι, νερολιναρο, νεροκαθαρολιναρο λινοι αστερισμος παραγωγη μεγαλυτερη Λευκορωσια, Ινδια Λιθουανια Μεσσηνια χωριο Λιναρια  Ηλεια Σκυρος Βορειες Σποραδες Μαγνησια Θεσσαλια εικονα εμβλημα λεπερσντορφ Μπαουτζεν υφανση σουηδια επαρχια Χελσινγκλαντ Leppersdorf Bautzen λινοβαμβακοι κυπριακα Λινοπαμπατζοι κοινοτητα αναμεικτα μουσουλμανικη χριστιανικη πρακτικη Κυπρος χριστιανοι Ορθοδοξοι, μουσουλμανοι μουσουλμανισμος, χριστιανοι χριστιανισμος ιστορια εξημερωση γενετικη ποικιλομορφια βοτανικο Φαρμακογνωστικο Λεξικο Χρησιμα φυτα γερμανια προιστορια Στουτγκαρδη Δηλος, επιγραφες δηλου 2^ος Διοσκοριδης υφανση λινου ποιημα Μαρκος Αργενταριος Λυσιδικη, κακοσχολη, λαγονια λεπτο στολισμενο πεπλο, γυμνα επιδειξη ορθιο Παλατινη Ανθολογια, ερωτικα επιγραμματα, λαγονι, λαγων λαγγονι λαγνος λεκανη