Η «χρυσοκέντηση» μυκηναϊκών όπλων: Διακόσμηση απαράμιλλης αισθητικής, μικρογραφικής τέχνης, σε πολυτελή ξίφη και εγχειρίδια, με αναρίθμητα χρυσά ελάσματα μικρότερα του 1 χιλιοστού!

Το χάλκινο εγχειρίδιο από τις Μυκήνες σώζει μικρό τμήμα της λεπίδας και σχεδόν ακέραιη την περίτεχνη λαβή του, διακοσμημένη με 6 επίχρυσους ήλους και επένδυση από χρυσό. Αν και εκ πρώτης όψεως δεν ανήκει στα καλύτερα διατηρημένα, ούτε στα πιο εντυπωσιακά, εγχειρίδια της Μυκηναϊκής Συλλογής, εν τούτοις με μια πιο κοντινή ματιά αποκαλύπτεται η μοναδική διακόσμησή του, όπου εγχάρακτες σπείρες έχουν αποτυπωθεί σε μία σύνθεση από χιλιάδες μικροσκοπικά ελάσματα.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΩΝ, ΕΔΩ.

Την εντυπωσιακή αυτή τεχνική μελέτησε πρώτος ο Χρ. Τσούντας το 1897, σε λαβές όπλων από τις Μυκήνες και το Βαφειό Λακωνίας, ονομάζοντας την εύστοχα «χρυσοκέντηση». Πρόκειται για μία διακόσμηση απαράμιλλης αισθητικής που αγγίζει τα όρια της μικρογραφικής τέχνης και εφαρμόστηκε αποκλειστικά σε πολυτελή ξίφη και εγχειρίδια της πρώιμης Μυκηναϊκής εποχής (17ο – 15ο αι. π.Χ.): ο χρυσοχόος τοποθετούσε με πολλή προσοχή ένα-ένα αναρίθμητα μικροσκοπικά ελάσματα (< 1 χλστ.) από χρυσό σχήματος -Γ σε πυκνή διάταξη, δημιουργώντας την αίσθηση ενός ψηφιδωτού. Τα ελάσματα δεν στερεώνονταν απ’ ευθείας στην χάλκινη επιφάνεια της λαβής, αλλά σε ένα ενδιάμεσο στρώμα από ξύλο ή οστό με την χρήση κόλλας (ρητίνης). Στην συνέχεια ο τεχνίτης, αφού λείαινε την επιφάνεια, την διακοσμούσε με εγχάρακτα θέματα, συνήθως σπείρες.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τα ΞΙΦΗ, ΕΔΩ.

Τα ελάχιστα σωζόμενα δείγματα της τεχνικής ξεχωρίζουν για την εξαιρετική δεξιοτεχνία και αισθητική των δημιουργών τους, χωρίς να προδίδουν στο απαίδευτο μάτι την προσπάθεια που απαιτήθηκε. Έχουν αποκαλυφθεί σε μόλις δέκα πλούσιους τάφους της Πελοποννήσου, με την πλειονότητά τους να προέρχεται από τις Μυκήνες, που φαίνεται ότι ήταν και το κύριο κέντρο παραγωγής.

• ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Αρχαια ελληνικα οπλα”.

Είναι εντυπωσιακό ότι μία πρωιμότερη παραλλαγή της τεχνικής εντοπίζεται πολύ μακριά από το Αιγαίο, στη Βορειοδυτική Γαλλία (22^ος / 21^ος – 18^ος αι. π.Χ.) και την Νότια Αγγλία (α΄ μισό 2^ης χιλιετίας π.Χ. – 17^ος / 16^ος αι. π.Χ.), επίσης σε λαβές πολυτελών όπλων, αλλά με κυλινδρικά μικροσκοπικά καρφιά αντί για ελάσματα.

• Το Χάλκινο εγχειρίδιο με χρυσή επένδυση εκτίθεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο – Συλλογή Προϊστορικών Αρχαιοτήτων, αρ. ευρ. Π 3111. Χώρος έκθεσης: Αίθουσα 4, Προθήκη 30 (αρ. 23). Προέλευση: Μυκήνες, Θαλαμωτός τάφος 81. Διαστάσεις: Σωζ. μήκος 12 εκατ., πλάτος ώμων 5,7 εκατ. Χρονολόγηση: ΥΕ IIB/IIIA1 (β’ μισό 15ου – α’ μισό 14ου αι. π.Χ.).

ΠΗΓΗ: δρ. Ελ. Κωνσταντινίδη-Συβρίδη «Τα “χρυσοκέντητα” όπλα των Μυκηναίων ηγεμόνων», ΥΠΠΟΑ, έκθεμα του μήνα Ιαν. 2026. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 15.1.2026.

Βιβλιογραφία

• Για το εγχειρίδιο: Ξενάκη-Σακελλαρίου Α., Οι θαλαμωτοί τάφοι των Μυκηνών Ανασκαφής Χρήστου Τσούντα 1887–1898, Paris 1985, 228 κ.ε., πιν. 107.
• Για την τεχνική της χρυσοκέντησης: Davis J. L. – Stocker S. R. The Lord of the Gold Rings. The Griffin Warrior at Pylos, Hesperia 85, 2016, 627–655.

Konstantinidi-Syvridi E., Papadimitriou N., Goumas A. and Kontaki M. “Gold Embroidery: A Sophisticated Technique for Early Mycenaean Swords and Daggers”, Archäologischer Anzeiger, 2, 2023, 1–127, doi:10.34780/da2b-d3ef.

Τσούντας Χρ., Έρευναι εν τη Λακωνική και ο Τάφος του Βαφειού, Αρχαιολογική Εφημερίς 1889, 129–172. Του ιδίου Μήτραι και ξίφη εκ Μυκηνών, Αρχαιολογική Εφημερίς 36, 1897, 96–127.

• Για τα ευρωπαϊκά παράλληλα: Corfield, M., The Decoration of Bronze Age Dagger Handles with Gold Studs, στο: J. R. Trigg (ed.), Of Things Gone but Not Forgotten. Essays in Archaeology for Joan Taylor, Oxford 2012, 75–93.

Papadimitriou, N., Konstantinidi-Syvridi, E. and Goumas, A., A demanding goldworking technique attested in Armorican/Wessex and Early Mycenaean funerary contexts, APRAB, Bulletin de l’ association des reserches sur l’ Age du Bronze, no. 19, 2021, 26-33.

• Για την πειραματική ανασύνθεση της τεχνικής, ΕΔΩ.

χρυσοκεντηση αρχαια μυκηναικα οπλα διακοσμηση απαραμιλλη αισθητικη μικρογραφικη τεχνη μικρογραφια πολυτελες ξιφος εγχειριδιο χρυσο ελασμα χιλιοστο χαλκινο εγχειριδια Μυκηνες λεπιδα περιτεχνη λαβη εξι 6 επιχρυσοι ηλοι επιχρυσος ηλος επενδυση χρυσος εγχειριδια μυκηναικη Συλλογη μοναδικη εγχαρακτη σπειρα συνθεση μικροσκοπικα ελασματα εντυπωσιακη τεχνικη Τσουντας 19ος αιωνας μχ 1897, λαβη οπλο Μυκηναι Βαφειο Λακωνια χρυσοκεντημα ξιφη πρωιμη Μυκηναικη εποχη 17ος – 15ος πΧ χρυσοχοος  χρυσοχοια χρυσο σχημα Γ πυκνη διαταξη, δημιουργια αισθηση ψηφιδωτο χαλκινη επιφανεια στρωμα ξυλο οστο οστα οστουν χρηση κολλα ρητινη τεχνιτης, λειανση εγχαρακτα θεματα, σπειρες τεχνικη εξαιρετικη δεξιοτεχνια δημιουργος πλουσιοι ταφοι Πελοποννησου, πλουσιος ταφος Πελοποννησος παραγωγη εντυπωσιακο πρωιμοτερη παραλλαγη Αιγαιο, Βορειοδυτικη Γαλλια 22^ος 21^ος 18^ος νοτια Αγγλια 2^η χιλιετια 17^ος 16^ος πολυτελη οπλα κυλινδρικο μικροσκοπικι καρφι χαλκος χρυση επενδυση εαμ Εθνικο Αρχαιολογικο Μουσειο Προιστορικες Αρχαιοτητες θαλαμωτος ΥΕ IIB IIIA1 15ος 14ος Κωνσταντινιδη Συβριδη χρυσοκεντητα χρυσοκεντητο Μυκηναιοι ηγεμονες Μυκηναιος ηγεμονας θαλαμωτοι Μυκηνων Ανασκαφη 1887 1898, παρισι 1985, χρυσο δακτυλιδι Gold Ring γρυπας γρυψ Griffin Warrior at Pylos,  πολεμιστης Πυλος μεσσηνια λακωνικήη Βαφειου Αρχαιολογικη Εφημερις 1889, μητραι μητρα 1897,  πειραματικη